Кіріспе

Вулфстан Кантор (шамамен 960 – 11 ғасырдың басында), сондай-ақ Винчестерлік Вулфстан деп те аталады, Винчестердегі Ескі Монастырдың англосаксон монахы. Ол сонымен қатар жазушы, музыкант, композитор және көшіруші болған. Вулфстан ең әйгілісі – Vita S. Aethelwoldi атты агиографиялық еңбегімен танымал.

Өмір

Вулфстанның өмірі туралы өте аз мәлімет белгілі. Оның туған күні белгісіз, бірақ оның "С. Свитун туралы метрикалық әңгімесі" поэмасындағы жеке сілтемелер, оның 971 жылы Әулие Свитун қасиетті деп жарияланған кезде бала болғанын көрсетеді. Осы сілтемелерге сүйене отырып, ғалымдар Вулфстан шамамен 960 жылы туған деп санайды және оның бала кезінде Олд-Минстерге берілгенін, онда ол ересек өмірін өткізгенін айтады. Олд-Минстерде Вулфстан Винчестерлік Этельвольдтан оқыды, ол туралы ол "Vita S. Aethelwoldi" атты еңбекті жазды. Вулфстан монах және дін қызметкері болды, содан кейін прецентор дәрежесіне көтерілді, сондықтан ол замандас деректерде көбінесе Вулфстан Кантор деп аталады. Прецентор ретінде Вулфстан ән салуды басқаруға, хорды жинауға және оқытуға, сондай-ақ өлеңдер мен гимндер жазуға жауапты болды. Бұл музыкалық міндеттерінен өзге, Вулфстан жазушы және агиографиялық автор болып та жұмыс істеді. Оның қайтыс болған күні, 22 шілде, Жаңа Минстер күнтізбесінде тіркелген, бірақ жылы көрсетілмеген. Оның соңғы жазылған еңбегі – "Vita S. Aethelwoldi", ол 996 жылдан бұрын жазылмаған. Ол, болжам бойынша, 11 ғасырдың басында қайтыс болған.

Вита С. Этельвольди

Вулфстанның ең танымал еңбегі – Vita S. Aethelwoldi (The Life of St. Aethelwold), Винчестер епискобы Әтелвольдтың өмірі мен кереметтері туралы. Бұл еңбек 46 тараудан тұрады, күрделі сөйлемдерді пайдаланып, мұқият құрастырылған және көптеген бұрынғы агиографиялық жазбалармен таныс екенін көрсетеді. Vita Әтелвольдты қасиетті деп жариялағаннан кейін, 10 қыркүйек 996 жылы жазылған. Кейбір ғалымдар Vita осы оқиғамен сәйкес келеді деп санайды. Шығармада авторлық туралы ешқандай мәлімдеме жоқ, бірақ бұл Вулфстанның жазуы екені сөзсіз. Кейінгі дереккөздер, мысалы, Вильгельм Малмсбери, осы еңбекті Вулфстанға жатқызады, сонымен қатар шығарманың стилі Вулфстанның басқа жазбаларына ұқсас. Мысалы, Вулфстанның «Narratio metrica de S. Swithuno» поэмасында бірнеше тіркестер, тіпті үлкен мәтін бөліктері, соның ішінде Vita S. Aethelwoldi-ден екі толық тарау кездеседі. Vita Әтелвольдтың керемет күштерін жазу мақсатымен жазылған, осылайша Әтелвольдтың Құдайға дұға арқылы жүгінуге болатын, құдайлық ыдыс екенін дәлелдеуге болады. Вулфстанның Vita сол кездегі басқа агиографиялық еңбектерге ұқсас форматта жазылған. Шығарма негізінен Ланфред Винчестердің «Translatio et miracula S. Swithuni» еңбегінен шабыттанған көрінеді, ол шамамен 975 жылы аяқталды. Вулфстанның еңбегі Беденің «Vita S. Cuthberti» еңбегіндегідей стильді проза қолданады, ол Vita S. Aethelwoldi сияқты 46 тараудан тұрады. Вулфстанның Vita-сында сипатталған кейбір оқиғалар Сульпиций Северус «Vita S. Martini» еңбегінде сипатталған оқиғаларға өте ұқсас. Вулфстанның өзінің Vita-сын құрастыруда осы авторларға көп сүйенгені мүмкін.

С. Свитуноның Narratio metrica

Вулфстанның "Наррацио метрика де С. Свитуно" поэмасы Винчестерлік Лантфредтің "Транслацио эт миракула С. Свитуни" (шамамен 975 ж.) ескертпелі нұсқасы болып табылады. Вулфстанның өлеңі 992 және 994 жылдар аралығында жазылған, бірақ 996 жылы "Vita S. Aethelwoldi" жазылғаннан кейін, Вулфстанның прозасынан алынған екі тарау өлеңге айналдырылып, поэмаға қосылды, осымен оның түпкілікті пішіні қалыптасты. Бұл поэма 3386 жолдан тұрады және қазірге дейін сақталған ең ұзын англо-латын поэмасы болып есептеледі. Сонымен қатар, бұл Вулфстанның ақындық шеберлігін көрсететін, метрикалық стиль тұрғысынан ең жетілген англо-латын поэмасы. Поэма Сент-Свитунның қадір-қасиетін сипаттайды және 15 шілде күні жаңбыр жауса, келесі 40 күн бойы да жаңбыр жауады деген британдық халықтық болжамның бастапқы көзі саналады.

Breuiloquium de omnibus sanctis (бұқалық құс)

Breuiloquium de omnibus sanctis – Вулфстанның жақында жарық көрген өлеңі. Өлең Вулфстанның есімімен аталады, сондықтан ғалымдар үшін өте маңызды, себебі ол Вулфстанның поэзиялық стилі мен техникасын талдау үшін сенімді негіз болып табылады, осы арқылы оны басқа да туындыларын Вулфстанға жатқызу үшін үлгі ретінде қолдануға болады. Өлең ұзын, 669 гексаметрден тұрады, ал оған 20 тармақты эпаналептикалық жұптардан тұратын кіріспе және 27 гексаметрлік қорытынды жатады. Breuiloquium de omnibus sanctis – «Legimus in ecclesiasticis historiis» деп аталатын Барлық Әулиелер күніне арналған анонимді Каролингтік уағыздың өлеңмен жазылған нұсқасы. Бұл уағыз Вулфстанның заманында кең таралған және өте танымал болды. Вулфстанның өлеңі Римдегі Пантеонды Папа Бонифаций IV-нің түсіндіруімен басталады, содан кейін Шіркеу құрметтейтін және Барлық Әулиелер күнінде еске алатын әулиелердің түрлі санаттарын тізімдейді.

De tonorum harmonia (тонорумдық келісім)

De tonorum harmonia, сонымен қатар Breuiloquium super musica деп те аталады, Вулфстанның жоғалған еңбегі. Бұл туынды туралы көп мәлімет белгілі емес, бірақ ақпараттың көп бөлігі 15 ғасырдағы анонимді De musica деген түсіндірмеден алынған. De musica еңбегінің авторы «Wulstan» деп аталатын тұлғаға төрт рет сілтеме жасайды, бұл, әдетте, Вулфстанды білдіреді. Сілтемелер De tonorum harmonia, немесе кейде аталатын Breuiloquium super musica музыканың тәжірибесінен гөрі теориясымен айналысқандығын көрсетеді. Вулфстан музыка теориясы бойынша сарапшы ретінде көрсетілген. Қазір жоғалып кеткенімен, Вулфстанның De tonorum harmonia ерекше құндылыққа ие, себебі ол англосаксонның музыка туралы жазған жалғыз белгілі еңбегі болып табылады.

Басқа жұмыстар

Вулфстанның Киелі Этельвольдқа табынумен байланысты діни материалдар жазғаны мәлім. Вулфстан Киелі Этельвольдқа табынуды белсенді түрде насихаттаған және хор жетекшісі ретінде табыну тойларында қажетті түрлі дұғалар, троптар мен гимндерді ұйымдастырумен айналысқан. Ол сондай-ақ "Винчестер тропалары" деп аталатын музыкалық қолжазбалардағы әртүрлі гексаметрлік нұсқаулар, троптар мен тізбектерді жазған деп саналады. Вулфстанға жатқызылатын көптеген шығармаларда авторлық туралы тікелей көрсетілмеген, ал авторлығы негізінен стильдік талдауларға байланысты.

Сент-Этельвольд туралы түсінік

Вулфстанның "Vita S. Aethelwoldi" – Винчестердегі монахтар реформасы қозғалысының жемісті қолдаушыларының бірі болған Әтелвольд туралы білудің басты көзі. Әтелвольд туралы басқа да еңбектер бар болғанымен, Вулфстанның еңбегі ең толық және ең көп мәлімет береді. "Vita S. Aethelwoldi" еңбегінен анық көрініп тұрғанындай, Вулфстан – Әтелвольдты қасиетті деп мойындау ісіндегі басты тұлға және сонымен қатар Әтелвольдқа табынуды құру мен дамытуда маңызды рөл атқарды. Табынуды дамыту, Әтелвольдтың қасиеттілігі мен керемет күштерін көрсету үшін "Vita" мәтінін жариялауға, сондай-ақ әулиені мереке күні құрметтеп еске алу үшін қажетті әндер мен дұғаларды жазуға байланысты болды. Вулфстан, хор жетекшісі ретінде, осы міндеттерді орындап, Әтелвольдтың англосаксондық қадірлі қасиеттісі ретіндегі беделін нығайтты.

Кейінгі жазуға әсері

Вулфстанның көптеген еңбектері ортағасырлық Англияда кеңінен таралды, әсіресе оның Vita S. Aethelwoldi еңбегі, ол кейінгі агиографиялық жазуларға әсер етті. Ғалымдар Вулфстанның "Витасы" Англо-латын қасиеттілерінің өмірбаяндарының ең көп оқылғандарының бірі деп санайды. Вулфстанның "Витасы" Эйншамдық Элфриктың Vita S. Aethelwoldi еңбегіне ықпал еткен деп есептеледі, бірақ қай мәтін бірінші жазылғаны туралы ғалымдар арасында пікір даулы. Екі мәтіннің ұқсастығы бір автордың екіншісінің мәтінін пайдаланғанын көрсетеді, бірақ Элфрик Вулфстанды қысқартып берген бе, әлде Вулфстан Элфриктің еңбегін кеңейткен бе деген мәселе әлі де талқыланып жүр. Элфрик нұсқасы 29 тараудан тұрады және 1006 жылға дейін нақты есептеледі. Элфрик басқа авторлардың мәтіндерін қысқартуымен белгілі, сондықтан кейінгі ғалымдар Элфриктың Vita S. Aethelwoldi еңбегі Вулфстанның түйіндемесі болуы мүмкін деген пікірде. Кімнің "Витасы" бірінші жазылғанына қарамастан, Элфриктың "Витасы" Вулфстанның "Витасы" сияқты кеңінен таралмады, сондықтан Этельвольд туралы кейінгі жазбалардың көп бөлігі Вулфстанның нұсқасына негізделген. Элфрикпен қатар, көптеген басқа агиографиялық жазушылар өздерінің еңбектерін жазуда Вулфстанның Vita S. Aethelwoldi еңбегіне сүйенді. 11 ғасырдың соңында жазылған кәсіби агиограф Госселиннің еңбегінде Вулфстанның "Витасында" сияқты керемет оқиғалар кездеседі, олар одан шабыттанған болуы мүмкін. Ордерик Виталис (1075–1142) Вулфстанның еңбегіне негізделген Этельвольд өмірінің қайта жазылуын жасады. 12 ғасырда Libellus Aethelwoldi немесе Этельвольд кітабының авторы Вулфстанның "Витасындағы" ақпаратты пайдаланды, сондай-ақ Абингдон монастырының тарихын жазған анонимді автор да осы мәліметтерге сүйенді. Үлкен Кандидтің Питербороу жылнамасы Вулфстанның "Витасының" бірнеше тарауларын қамтиды. Тіпті 15 ғасырдың соңында "Оңтүстік ағылшын аңыздары" поэмасында, онда "Адельвольд өмірі" баяндалған, Вулфстанның еңбектері қолданылған. Вулфстанның Narratio metrica de S. Swithuno, De tonorum harmonia және оған жатқызылатын көптеген гимндер де Оңтүстік Англиядағы басқа жазушылар тарапынан кеңінен оқылды және сілтеме жасалды, бірақ олардың танымаллығы оның "Витасынан" кем болды.