Кіріспе

Опатов () – Польшаның оңтүстік-шығысында орналасқан қала, Опатов ауданының құрамындағы және Святокрест воеводствосында (Святокрест провинциясы) жатыр. Тарихи тұрғыдан алғанда, Кіші Польша деп аталатын үлкен аймақтың бір бөлігі болған. 2012 жылы халық саны 6 658 адамды құрады. Опатов Кіші Польша үстірттігінің төбелері арасында орналасқан, ал Опатовка өзені қаланы екіге бөледі. Көрікті жерлерге XII ғасырға жататын Әулие Мартин шіркеуі, XV ғасырғы Бернардиндер барокко монастыры, XVI ғасырғы қала қақпасы және қалалық әкімшілік ғимараты, сондай-ақ бірнеше басқа да маңызды ғимараттар кіреді. Қала екі маңызды жолдың тоғысқан жерінде орналасқан: Еуропалық E371 тас жолы және №74 ұлттық тас жолы (Пётркув-Трибунальский – Хрубешув). Дегенмен, Опатовта теміржол қатынасы жоқ. Ең жақын станция – Островец-Святокшиский, қашықтықта орналасқан.

Тарих

Орта ғасырларда Опатов – Опатовка өзенінің жағасында, орманды-көлді аймақта орналасқан елді мекен болды. Ол 10-шы ғасырдың соңында немесе 11-шы ғасырдың басында ерте поляк мемлекетінің бекінісі ретінде құрылған. Алғаш рет 1189 жылы айтылған, ол аймақтық билеушінің (кастелянның) резиденциясы және Сандомир жерінің ірі елді мекендерінің бірі болды. Бірінші шіркеу осы жерде 11-шы ғасырда салынған. 12-шы ғасырда Сент-Мартин колледж шіркеуі де салынды. Колледж шіркеуінің мақсаты белгісіз, ол, мүмкін, Сандомирде құрылған Рим-католик шіркеуінің епархиясы үшін арналған. 1232 жылы поляк герцогы Генрих ІІІ Любуш епископы Лоуренсқа Опатовты тапсырды. 1237 жылы оған тұрғындардың мәртебесін реттеген құқықтар берілді, ал 1282 жылы ол кең құқықтармен қала мәртебесін алды. 14-шы ғасырдың бірінші жартысында Любуш епископы Стефан ІІ қала орталығын колледж шіркеуінің жанындағы төбеге көшіруді шешті. Жаңа қала Ұлы Опатов (Opatów Wielki), сондай-ақ Магнум Опатов және Магна Опатов деп аталды. Ғасырлар бойы, Польшаның бөлінісіне дейін, Опатов Кіші Польшаның маңызды аймақтық орталығы болды. 1502 жылы татарлардың шапқыншылығы кезінде қала қирады. 1514 жылы ол Кшиштоф Шидловецкийге берілді, ол оны қалпына келтіріп, қорғаныс қабырғасымен қоршады, жергілікті басқаруға арналған сарайлар мен кеңселер салды және тұрғындарды сумен қамтамасыз етуді жақсартты. Опатовта жылына екі жәрмеңке және аптасына екі базар күні өткізілді. Бұл жеке қала, әкімшілік тұрғыдан Польша Корольдігінің Кіші Польша провинциясындағы Сандомирж воеводствосындағы Сандомирж округіне қарасты. 16-шы ғасырда Опатовтың шамамен 4000 тұрғыны болды және ол провинцияның ең үлкен қаласы болды, тіпті Сандомирден де көп халқы бар еді. Қала Воеводствоның саяси өмірінің орталығы болды; Кіші Польшаның ақсүйектерінің генерал сейміктері осы жерде өтті. 1551 жылы Опатов толығымен өртенді. Ұлы өрт қаланың баяу құлдырауының бастамасы болды. 1655 жылы Опатов швед шапқыншылығында қирады. Қала басқа да қақтығыстар кезінде зардап шекті, соның ішінде Ұлы Солтүстік соғысы, Бар конфедерациясы, 1792 жылғы поляк-орыс соғысы және Костюшко көтерілісі. Ол бірнеше ақсүйек отбасыларға (Тарновскийлер, Острогскийлер, Любомирскийлер, Потоцкийлер және Карскийлер) тиесілі болды және 1864 жылға дейін жеке қолында болды. 18-шы ғасырда Опатовқа көптеген гректер қоныстанды, олар Осман Грециясының түрік басқыншылығынан Польшаға қашып келген. Оларға грек православие шіркеулерін ашуға рұқсат берілді. 1778 жылы Санкт-Николай православиелік приходы ашылды, ол 1837 жылы Радомға көшірілді. Қала 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінде Австрияға қосылды. Сол кезде қалада 413-ке жуық үй және 3000-нан астам тұрғын болды. Үйлердің 40%-дан астамын еврейлер мекендеген. 1809 жылы поляктар оны қайтарып алды және Наполеонның қысқа өмір сүрген Варшава герцогтігіне қосты, 1815 жылы ол Ресейдің Польшаны бөлуіне түсті. Қаңтар көтерілісі кезінде Опатовта орыстар мен генерал Йозеф Хауке Босақтың ІІ корпусы арасында екі шайқас болды. Поляктар 1863 жылдың 25 қарашасында қаланы басып алды және қолға түскен ресейлік қару-жарақтар мен оқ-дәрілермен кері шегінді. 1864 жылдың 21 ақпанында екінші шайқас болды. Бұл көтерілістің ең ірі шайқастарының бірі болды және поляктардың жеңілісімен аяқталды. Польша командирі Людвик Зверздовскийді 1864 жылдың 23 ақпанында базар алаңында орыстар атқылап өлім жазасын орындады. Польша 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін тәуелсіздік алды. 1924 жылы базар алаңында Людвик Звиердздовскиге ескерткіш орнатылды. 1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға Германия мен Совет Одағының бірігіп шабуыл жасауы кезінде Опатов басылып алынып, кейін Германия басып алды. 1939 жылы немістер Людвик Звердздовский ескерткішін бұзуды бұйырды, сондықтан жергілікті әкім оны сақтау үшін көміп тастады, соның арқасында ол соғыстан кейін қалпына келтірілді. Опатов поляк жер асты қарсылық қозғалысының үлкен орталығы болды. 1940 жылдан бастап жақын маңдағы Сандомирде басылып шығарылған жер асты поляк баспасөздері Опатовта таратылды, ал 1943 жылдың қарашасынан бастап Опатовта жасырын поляк баспасы ашылды. 1943 жылдың 11 наурызында немістер жергілікті поляктарды, соның ішінде қарсылық күштерінің мүшелерін жаппай тұтқындады. 1943 жылдың 12-13 наурызындағы түнде поляк жер асты партизандық бөлімі «Ендрусье» (Jędrusie), Отандық армияның сарбаздарымен бірге жергілікті неміс түрмесіне сәтті шабуыл жасап, 80 тұтқынды азат етті, немістер оларды басқа жерге депортациялауға үлкермей тұрып.

Опатовтың еврей қауымы

Опатов – Сандомирц воеводиясында еврейлер қоныстанған алғашқы қала. 1545 жылы Сандомирцтың старостасы, Ұлы хан гетманы Ян Тарновский Опатовтың иесі ретінде еврейлерге алғашқы артықшылықтарды берді. Бұл еңбек Апт (Опатов) еврей қауымының демографиялық және тарихи аясын, сондай-ақ құрылымын сипаттайды. 1765 жылы 2000 тұрғыннан тұратын еврей қауымының саны 18 ғасырдағы Еуропадағы кез келген еврей штетлі үшін ерекше үлкен болды. Кейінгі ғасырларда да қаланың еврей тұрғындары айқын беделге ие болды. Хундерт поляк еврейлерін зерттеу үшін еврей Опатовты мысал ретінде пайдаланады. Олардың үштен екі бөлігі шляхта деп аталатын қуатты аристократтардың жеке меншігінде өмір сүрді. Хундерттің еңбегінде Аптадағы еврейлердің поляк христиан көршілерімен белсенді байланысы көрсетілген. Бұл Польшадағы еврей өмірін оқшауланған деп сипаттаған бұрынғы тарихнамаға қарсы тұрады. 1942 жылдың қазан айында 8000 гетто тұтқыны Треблинка жойқын лагеріне депортацияланды, ал тағы 2000 еврей еңбек лагерлеріне жіберілді, олардан ешқайсысы қайта оралмады. Опатовтың соғысқа дейінгі шамамен 5000 еврей халқының тек 300-і ғана аман қалды.

Экономика

Соғыстан кейін қалада тоқыма және азық-түлік өндірісі дамыды. Жаңа тұрғын үй кешені мен Мәдениет орталығы салынды. Қазіргі уақытта қала туризмді одан әрі дамытудағы мүмкіндіктерін көреді. Алайда, Опатовта теміржол станциясы жоқ – ең жақын станция Островецте орналасқан. Қалалық және жеке автобус компанияларынан тұратын көлік желісі бар. Қалалық әкімдіктің басты назарында техникалық инфрақұрылымды дамыту, туризм, шағын бизнес, инвесторларды тарту, білім беруді және қаланы насихаттау мәселелері тұр. Ауыл шаруашылығы, қолөнер, қызмет көрсету және сауда – дәстүрлі кәсіптер мен табыс көздері болып табылады.

Ас мәзірі

Опатовтың ресми түрде қорғалатын дәстүрлі тағамдары (Польшаның Ауыл шаруашылығы және ауылдық даму министрлігі белгілегендей) – жергілікті kiełbasa swojska opatowska шұжығы, жергілікті pączek opatowski пончигі және krówka opatowska тоффисі.

Спорт

Жергілікті футбол клубы – ОКС Опатов. Ол төменгі лигаларда өнер көрсетеді.