Кіріспе

Америка Құрама Штаттарында американдық индейлер тайпасы, жергілікті американдық тайпа, Алясканың жергілікті ауылы, түпкілікті тайпа немесе тайпалық ұлт – Америка Құрама Штаттарындағы қазіргі немесе тарихи кез келген тайпа, топ, ұлт немесе жергілікті американдықтардың қауымдастығы болуы мүмкін. Бұл құрылымдардың қазіргі заманғы түрлері көбінесе үнді резервациясының жерімен немесе аумағымен байланысты. "Федералдық деңгейде мойындалған үнді тайпасы" – Америка Құрама Штаттары заңдарында нақты мағынасы бар заңдық термин. Америка Құрама Штаттары үкіметі мойындаған жергілікті американдық тайпа тайпалық егемендікке ие, бұл кейбір жағдайларда штаттың, ал басқаларында ұлттың Федералдық үкіметпен қарым-қатынасына ұқсас "тәуелді егемен ұлт" мәртебесі. Америка Құрама Штаттарының түпкілікті халқын сипаттауға қолданылатын көптеген терминдер даулы, бірақ олардың заңдық анықтамалары бар, оларды көпшілік әрқашан түсінбейді.

Құрама Штаттардағы құқықтық анықтама

АҚШ-та "тайпа" термині кейбір федералдық үкіметтік мақсаттар үшін Алясканың жергілікті талаптарды реттеу туралы заңға сәйкес құрылған Үнді істері бюросы (BIA) федералдық деңгейде мойындаған тайпаларды ғана қамтиды [43 U.S.C. 1601 және т.б.]. Мұндай тайпалар, соның ішінде Алясканың жергілікті ауылдары немесе осындай деп мойындалған аймақтық немесе ауылдық корпорациялар "федералдық деңгейде мойындалған тайпалар" деп аталады және АҚШ-тың арнайы бағдарламалары мен қызметтеріне құқылы. АҚШ Ішкі істер министрлігінің бөлігі болып табылатын BIA, тайпалар тайпалық тіркеу үшін негіз ретінде пайдаланатын Үнді қандығының дәрежесі туралы сертификаттарды береді. Кейбір тайпалар, мысалы, Біріккен Хума Ұлты, федералдық мойындауға ие емес, бірақ әртүрлі штаттар белгілеген процедуралар бойынша штат деңгейінде мойындалады, федералдық мойындауға қарамастан. Басқа ұйымдар түрлі себептермен өзін Американың түпкілікті халықтарының тайпалары деп жариялайды; олар ұйымдасқан мемлекет ретінде қазір жоқ шашыраңқы тайпа болуы мүмкін, немесе тиісті мемлекеттік органдар белгілеген сертификаттау процесін аяқтамаған, мойындауын жоғалтқан немесе тайпа ретінде мойындау іздейтін түпкілікті емес адамдардың тобы болуы мүмкін. Кейбір федералдық деңгейде мойындалған тайпалар бірнеше тайпаның конфедерациясы болып табылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Калифорния штаты ранчоларды, ал Невада штаты үнді колонияларын құрды. Көпұлтты бірлестіктерді АҚШ федералдық үкіметі немесе АҚШ үкіметімен жасалған келісімшарттар бойынша резервацияларға орналастыру мақсатында құрды. Мысалы, 1872 жылы бар болған 19 тайпа сол кезде бірігіп Колвилл Біріккен тайпаларын құрды, ол қазіргі таңда Вашингтон штатындағы Колвилл үнді резервациясы болып табылатын жалғыз федералдық деңгейде мойындалған тайпа.

Басқа қолданыстар

"Тайпа" сөзінің халықаралық мағынасы – мемлекеттік басқаруы жоқ, бірақ өзін-өзі ұйымдастырған халық, олар әдетте ортақ атадан тараған және бір тілде сөйлейді. Заңды тұлғалар мәртебесіне қоса, тайпалардың саяси, әлеуметтік және тарихи құқықтары мен міндеттері болады. Бұл термин сондай-ақ, тарихи тұрғыдан белгілі бір жерде тұратын және ортақ тіл мен мәдениетті бөлісетін американдықтардың қауымдастықтарын да білдіреді.