Кіріспе
АҚШ, Род-Айленд штатының жергілікті американ тайпасы, осы терминнің басқа қолданыстары. Тайпа 20-шы ғасырдың көп бөлігінде жерсіз болып келді, бірақ 1991 жылы жер сатып алып, оны өздерінің сенімділігіне алу үшін Ішкі істер министрлігіне өтініш берді. Бұл жаңадан сатып алынған жерді ресми түрде Наррагансетт үнді резервациясының бөлігі деп мойындауға және оны Род-Айленд штатының заңдық билігінен шығаруға мүмкіндік берген болар еді. 2009 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Карсьериге қарсы Салазар ісі бойынша бұл өтінішті қабылдамады, сондай-ақ 1934 жылғы Үндістерді қайта ұйымдастыру туралы заңнан кейін федералдық тану алған тайпалардың жаңадан сатып алынған жерлерін федералдық сенімге алып, штаттық бақылаудан шығаруға құқығы жоқ екенін мәлімдеді.
other uses of the term
The tribe was nearly landless for most of the 20th century but acquired land in 1991 and petitioned the Department of the Interior to take the land into trust on their behalf. This would have made the newly acquired land to be officially recognized as part of the Narragansett Indian reservation, taking it out from under Rhode Island's legal authority. In 2009, the United States Supreme Court ruled against the request in their lawsuit Carcieri v. Salazar, declaring that tribes which had achieved federal recognition since the 1934 Indian Reorganization Act did not have standing to have newly acquired lands taken into federal trust and removed from state control.
Қорытынды
Нарагансетт тайпасы 1983 жылы федералды үкімет тарапынан мойындалды және Род-Айленд штатының Чарльзтаун қаласындағы Нарагансетт үнді резервациясын, сенімдік жерлерді басқарады. 2000 жылғы АҚШ халық санағына сәйкес, тайпаның аз бөлігі резервацияда немесе оның жанында тұрады. Бұған қоса, олар Вестерлиде бірнеше жүз акр жерге ие. 2009 жылы АҚШ Жоғарғы Соты, егер тайпа 1934 жылғы Үндістерді қайта ұйымдастыру туралы заңнан кейін федералды мойындауға қол жеткізсе және даулы жер федералды мойындаудан кейін сатып алынса, Ішкі істер департаменті оны мемлекеттік бақылаудан алып, сенімдікке қабылдауға құқығы жоқ деп шешті. Олардың бұл шешімі актідегі "үнді" деген сөздің "қазіргі уақытта федералдық юрисдикциядағы кез келген мойындалған тайпаның мүшесі болып табылатын, үнді тегінен шыққан барлық адамдар" деп анықталған тұсына негізделген.
Тіл
Дәстүр бойынша, тайпа альгонкин тілдер отбасының мүшесі – нарагансет тілінде сөйледі. Нарагансеттер «Y диалектісінде» сөйледі, ол массачусет және вампаноаг тайпаларының «N диалектілерімен» өзара түсінісуге жеткілікті жақын болды. Басқа Y диалектілеріне тарихи түрде Лонг-Айлендте және Коннектикут штатында сөйлеген шиннекок және пекот тілдері жатады. Нарагансет тілі 20-шы ғасырда дерлік толық жойылды. Тайпа 20-шы ғасырдың басындағы кітаптар мен қолжазбаларға, сондай-ақ жаңа оқыту бағдарламаларына негізделген тілді жаңғырту жұмыстарын бастады. 17-шы ғасырда Роджер Уильямс тайпаның тілін үйренді және 1643 жылы жарық көрген «Америка тіліне кілт» атты еңбегінде оны сипаттады. Сол кітапта Уильямс тайпаның атын Нанхигганнеук деп атады, бірақ кейін Нахигонсет деп жазды. Американдық ағылшын тілі нарагансет және оған жақын туысқан тілдерден, мысалы, вампаноаг және массачусет тілдерінен көптеген сөздерді қабылдады. Мұндай сөздердің қатарында квахог, моос (лось), папус, пау-вау, сквош және суккоташ бар.
Тарих
Наррагансеттер Жаңа Англияның жетекші тайпаларының бірі болды, Род-Айлендтегі Наррагансетт шығанағының батысын, Коннектикут пен Массачусетс штатының шығыс бөліктерін, солтүстік-шығыстағы Провиденс өзенінен оңтүстік-батыстағы Паукатук өзеніне дейін бақылады. Еуропалықтармен алғашқы байланыс 1524 жылы, теңіз саяхатшысы Джованни де Вераццано келген кезде болды. 1616-1619 жылдары жұқпалы аурулар Род-Айлендтің оңтүстік жағалауындағы мыңдаған алгонкиндердің өліміне себеп болды. 1620 жылы ағылшын отарлаушылары келген кезде Наррагансеттер аймақтың оңтүстік бөлігіндегі ең күшті тайпа болып саналды және олар эпидемиядан зардап шекпеген еді. Шығыстағы вампаноагтардың басшысы Массасоит, вампаноагтарды Наррагансеттердің шабуылдарынан қорғау үшін Плимут колониясындағы отарлаушылармен одақтасты. 1621 жылдың күзінде Наррагансеттер Плимут колониясына жылан терісіне оралған жебелер жинағын қорқыту мақсатымен жіберді, бірақ Плимут губернаторы Уильям Брэдфорд жылан терісін оқ-дәрімен толтырып қайтарды. Наррагансеттер бұл хабарламаны түсініп, оларға шабуыл жасамады. Еуропалықтардың Наррагансет аймағындағы қоныстануы 1635 жылға дейін басталмады; 1636 жылы Роджер Уильямс Наррагансет сахемдері Каноникус пен Миантономиден жер сатып алып, Провиденс плантацияларын құрды.
Пеквот соғысы
1637 жылғы Пеквот соғысы кезінде Наррагансеттер Жаңа Англия отаршыларымен одақтасты. Бірақ Мистик қырғынында отаршылардың көрсеткен қатыгездігі Наррагансеттерді дүркіретіп, олар ашуланып үйлеріне қайтты. Пеквоттар жеңілгеннен кейін отаршылар тұтқындарды өз одақтастары – Наррагансеттер мен Могегандарға берді. Кейін Наррагансеттер Могегандармен басып алынған Пеквот жерлерін бақылау үшін қақтығысқа түсті. 1643 жылы Миантономи Наррагансеттерді Коннектикут штатының шығысына шапқынына бастап, Могегандарды және олардың басшысы Ункасты бағындыруды жоспарлады. Миантономидің қол астында шамамен 1000 сарбаз болды. Наррагансет әскерлері ыдырап, Миантономи тұтқынға түсті. Могегандар Миантономиді Массачусетс шығанағына алып барып, отаршылдардан оны өлім жазасына кесуге рұқсат беруді сұрады, олар келісті. Солтүстік Коннектикут орманынан қайтып келе жатқанда, Ункастың інісі Миантономиді таяқпен ұрып өлтірді. Келесі жылы Наррагансет соғыс басшысы Пессикус Могегандармен соғысты жаңартты, ал Наррагансет одақтастарының саны көбейді. Могегандар жеңіліске шақырғанда, отаршылар келіп оларды құтқарып, Шантоктағы Могеган бекінісін қорғау үшін әскер жіберді. Отаршылар Наррагансет жеріне шабуыл жасаумен қорқытты, сондықтан Каноникус пен оның ұлы Миксанно бейбіт келісімге қол қойды. Бұл бейбітшілік келесі 30 жылға созылды.
Филип патшаның соғысы
Христиан миссионерлері тайпа мүшелерін дінге көндіре бастады, ал көптеген үндістер отарлаушы мәдениетіне сіңісіп, дәстүрлерін жоғалтады деп қорқып, отарлаушылардың дінге көндіру талпынысы үндістердің қарсылығына соқты. 1675 жылы Джон Сассамон, "Дінге келген үндіс" өлтіріліп табылған. Сассамонның өліміне қатысты мән-жайлар ешқашан толық анықталған жоқ, бірақ тарихшылар вампаноаг сахемы Метакометтің (Филипп деп аталған) оны өлтіруге бұйрық берген болуы мүмкін деп санайды, себебі Сассамон отарлаушы билікпен ынтымақтастық еткен. Үш вампаноаг ер адам тұтқындалып, сотталып, Сассамонның өлімі үшін дарға асылды. Метакомет осыдан кейін отарлаушыларға соғыс жариялап, Король Филипп соғысын бастады. Ол Плимут колониясында тұтқындауға жасалған әрекеттен қашып құтылды, ал көтеріліс Массачусетс штабында басқа топтардың, мысалы, нипмуктардың қосылуымен тарады. Үндістер отарлаушыларды Жаңа Англиядан қуғысы келді. Олар Массачусетс және Коннектикут штабтарындағы елді мекендерге сәтті шабуылдар жасады, бірақ Род-Айленд бастапқыда зардап шекпеді, себебі наррагансеттер ресми түрде бейтарап қалды. Алайда, Біріккен колониялардың (Массачусетс, Плимут және Коннектикут) басшылары наррагансеттерді вампаноаг қашқындыларын баспанамен қамтамасыз еткені үшін айыптады. Олар 1675 жылдың 19 желтоқсанында наррагансеттердің бекінісіне алдын ала шабуыл жасап, Ұлы батпақ шайқасы деп белгілі болды. Шабуыл мен бекіністі өртеу кезінде, әйелдер мен балалардың ішінде жүздеген наррагансеттер қаза тапты, бірақ көбінесе жауынгерлер қашып кетті. 1676 жылдың қаңтар айында отарлаушы Джошуа Теффт Род-Айленд штабындағы Викфордтағы Смит сарайында, Ұлы батпақ шайқасында наррагансеттер жағында соғысқандығы үшін отарлаушы күштерімен дарға асылып, кесіліп, төрт бөлікке бөлінді. Үндістер 1676 жылдың ақпанында басталған кең ауқымды көктемгі шабуылда осы қырғынға кек қайтарды. Олар Наррагансетт шығанағының батыс жағындағы барлық отарлық елді мекендерді қиратты. Провиденс плантацияларының елді мекені 1676 жылдың 27 наурызында өртеліп, Роджер Уильямстың үйі және басқа да үйлер қиратылды. Басқа да үндістер тобы Жаңа Англияның көптеген қалаларын қиратты және тіпті Бостон маңындағы шеткі елді мекендерге шабуыл жасады. Алайда, ауру, ашаршылық, шайқастағы шығындар және оқ-дәрінің жетіспеуі наурыз айының соңында үндістердің күшін әлсіретті. Коннектикуттан келген отарлаушылар мен олардың могеган одақтастарынан құралған әскерлер Род-Айлендке басып кірді және әлсіреген наррагансеттердің көптеген мүшелерін өлтірді. Могегандар мен Коннектикут ополчениесі Провиденс плантацияларын қиратқаннан кейін бірнеше күн өткен соң наррагансет сахемы Каноншетті тұтқынға алды, ал Плимут ополчениесі мен вампаноагтар Метакометті қуып жетті. Ол атылып өлтірілді, соғыс Жаңа Англияның оңтүстігінде аяқталды, бірақ Мейнде тағы екі жылға созылды. Соғыстан кейін отарлаушылар аман қалған кейбір наррагансеттерді құлдыққа сатты және Кариб теңізіне жіберді, ал басқалары Род-Айлендте келісімшарт бойынша жұмыс істеді. Тірі қалған наррагансеттер жергілікті тайпалармен, әсіресе шығыс ниантиктермен бірікті. Колониялық және кейінгі дәуірлерде тайпа мүшелері отарлаушылармен және африкалықтармен некелесіп, олардың жұбайлары мен балалары тайпаға қабылданды, бұл оларға тайпалық және мәдени сәйкестіктерін сақтауға мүмкіндік берді.
18 ғасыр
Филипп патша соғысы кезінде Наррагансеттердің бас сақманы Нинигрет соғыстан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Оның екі әйелінен төрт баласы қалды. Оның үлкен баласы, қызы, оның орнын басып, ол қайтыс болғаннан кейін оның жартылай інісі Нинигрет оның орнына келді. Ол 1716–17 жылдары өсиет қалдырып, шамамен 1722 жылы қайтыс болды. Оның ұлдары Карл Август және Георгий сақмандар болып тағайындалды. 1746 жылы Георгийдің ұлы Томас, көбінесе Том патша деп танылған, оның орнын иеленді. Том патша сақман болған кезде Наррагансет жерінің көп бөлігі сатылды, ал тайпаның көп бөлігі Нью-Йорк штатына көшіп, сол жердегі бір тілдік топқа жататын басқа үндістерге қосылды. Дегенмен, 1740 жылдардағы Бірінші Ұлы ояну кезінде отаршылар үндістерді христиан дініне өткізу үшін Наррагансет үнді шіркеуін құрды. Келесі жылдары тайпа шіркеуді және оның төңірегіндегі жерді, олар сақтап қалған жалғыз жерді иелену және басқару құқығында ұстады. Бұл үздірілмейтін меншік 1983 жылы тайпа федералдық тану үшін өтініш берген кезде тайпаның тұрақтылығының маңызды дәлелі болды.
19 ғасыр
XIX ғасырда тайпа мүшелерінің көп ұлтты болуына байланысты оларды енді үнді тайпасы деп жариялауға жасалған мемлекеттік күш-жігерге қарсы тұрды. Олар өз тайпасына басқа этностарды сіңіріп алғанын және мәдени тұрғыдан Наррагансеттер ретінде танылуын жалғастырғанын айтты. Американдық Азаматтық соғыстан кейін тайпа басшылары АҚШ-та "азаматтыққа өту" үшін күшейе бастаған заң шығару қысымына қарсылық көрсетті, бұл олардың келісім-шарт артықшылықтары мен үнді ұлтының мәртебесінен бас тартуды талап ететін. Наррагансеттер өздерін "раса емес, ұлт" деп есептеді және келісім бойынша үнді ұлттық мәртебесі мен оның құқықтарына талап етті. 1876 жылы штат заң шығарушы органы комитетімен өткен отырыста сөйлеген Наррагансет делегациясы өз халқының АҚШ азаматтығындағы әділетсіздіктерді көргенін мәлімдеді. Олар конституциялық түзетулерге қарамастан, қара нәсілділердің құқықтарын шектеген Джим Кроу заңдарын атап өтті. Сондай-ақ, тайпаның көп ұлтты мүшелері тайпаның толық құқылы мүшесі бола алмайды деген ұсыныстарға да қарсы тұрды. Наррагансеттердің дәстүріне басқа адамдарды неке арқылы тайпаға қабылдап, оларды мәдени тұрғыдан Наррагансеттерге ассимиляциялау кіретін, әсіресе олардың балалары тайпада өскенде. Олардың мәлімдемесінде былай делінген:
"Біз қара емеспіз, біз Нинагриттің және Наррагансеттердің ұлы басшылары мен батырларының мұрагерлеріміз. Өйткені сіздің ата-бабаларыңыз Африкадан қараңдарды ұрлап, біздің арамызға әкеліп, оларды құлдарға айналдырғанда, біз оларға достық қолымызды создық және олардың қанының біздің қанымызбен араласуына рұқсат бердік. Енді бізді қараңдар деп атауға бола ма? Немесе бізді қара азаматтар деп атауға бола ма? Біздің тамырымызда бір тамшы болса да үнді қаны бар екенін, сіздің ата-бабаларыңыз бізге берген, сенімімізді бұзбай, бұзуға хақыңыз жоқ, салтанатты келісіммен кепілдендірілген құқықтар мен артықшылықтарға ие екенімізді мәлімдейміз." 1880 жылдан 1884 жылға дейін мемлекет "тайпаны тарату" бойынша күш-жігерін жалғастырды. Тайпа жерін сату туралы келіссөздерге келіскен еді, бірақ бұл шешімге тез арада өкініп, жерін қайтарып алуға тырысты. 1880 жылы мемлекет келіссөздер кезінде 324 Наррагансет тайпасының мүшелерін жерді талап етушілер ретінде мойындады. XIX ғасырда мемлекет тайпаның жерлерін сатуға шығарды, бірақ тайпа таралмады және оның мүшелері өз мәдениетін сақтап келді.
20 ғасыр
Нарагансеттер 19-шы ғасырдың аяғында штаттың детрибализация кезінде өз тайпалық жерлерінің көп бөлігін жоғалтты, бірақ топтық біртүтастығын сақтап қалды. Тайпа 1900 жылы тіркелді және 1940 жылы жиналыстар мен рәсімдер өткізу үшін дәстүрлі ұзын үй салды. 20-шы ғасырдың соңында олар өз болашағын бақылауға алу үшін шаралар қолданды. 1978 жылы жерлерінің бір бөлігін қайтарып алды және 1983 жылы федералдық деңгейде тайпа ретінде мойындалды. Бүгінде тайпа тізімінде шамамен 2400 Нарагансет мүшесі бар. Көптеген американдықтар сияқты, олардың да тегі әртүрлі: Нарагансеттер мен Жаңа Англия аймағындағы басқа тайпалардан, сондай-ақ еуропалықтар мен африкалықтардан.
21 ғасыр
2006 жылы жаңа тұрғын үйлер салуға дайындық үшін жүргізілген сараптама археологтардың пікірінше, 1100-1300 жылдарға жататын Нарагансетт үндістерінің ауылының қалдықтарын ашты. Ол Род-Айленд штатының Наррагансеттегі Пойнт Джудит көлінің жоғарғы жағында орналасқан. Бұл аймақ 1980-ші жылдардағы сараптамада тарихи тұрғыдан маңызды деп танылған, және мемлекет құрылыс салушымен келіспеушілікке түсті, одан кейін тағы да қалдықтар табылды. Мемлекет құрылысты тоқтату және 25 акр жерді сақтап қалу үшін сатып алу мақсатымен араласты. Бұл жаңа иесі жоспарлаған 67 акр жердің бір бөлігі болды. Осы жерде жүргізілген қосымша археологиялық қазбалар көрсеткендей, бұл Атлант мұхитының жағалауындағы мұндай жай-күйінде сақталған екі ауылдың бірі. Екінші Колумбтан бұрынғы ауыл (Нарагансетт Алгонкин тілінде Отан) Вирджиния штатында орналасқан. Ол тұрақты құрылымдардың жоғары шоғырланған ортасына ие.
Жерді талап ету бойынша іс
1975 жылдың қаңтарында Наррагансетт тайпасы Оңтүстік Род-Айлендтегі мемлекет 1880 жылы заңсыз алып қойған жерлерін қайтарып алу үшін федералды сотқа талап арыз берді. 1880 жылғы заң, мемлекетке тайпамен келіссөздер жүргізуге рұқсат берген, Жоғарғы Сот жерді талап етушілер ретінде бекіткен 324 Наррагансеттің тізімін қамтыды. 1978 жылы Наррагансетт тайпасы Род-Айленд штаты, Чарльзтаун қаласы және жеке меншік иелерімен жер дауының шешімі ретінде Бірлескен Түсіністік Меморандумына (БТМ) қол қойды. Мемлекет 1880 жылғы Наррагансет тізіміндегі ұрпақтар үшін жерді сенімгерлікпен сақтауға арналған корпорацияға барлығы $5 миллион аударды. Қайырға, тайпа Род-Айленд заңдарының осы жерлерде қолданылатынына келісті, аң аулау және балық аулаудан басқа. Наррагансеттер әлі федералды деңгейде тайпа ретінде мойындалмаған.
Федералды тану
Бұл ру өзінің шежіресінің толыққанды құжаттамасын және келісім шарты бойынша 324 ру мүшесінің тікелей ұрпақтары екенін дәлелдейтін мәліметтерді дайындады. 1979 жылы ру федералдық мойынға алуға өтініш білдірді және 1983 жылы Род-Айленд Наррагансетт үнді тайпасы ретінде қайта мойынға алды (Үндістер істері бюросы қолданатын ресми атау).
Қазіргі оқиғалар
Мемлекет пен тайпа резервациядағы белгілі бір құқықтар бойынша келіспеушілікке келді. 2003 жылдың 14 шілдесінде Род-Айленд штатының полициясы Чарльзтаундағы тайпаға тиесілі темекі дүкеніне шабуыл жасады. Бұл, тайпаның темекі сатудан түсетін мемлекеттік салықты төлемеуіне байланысты туған даудың нәтижесі болды. 2005 жылы АҚШ-тың Бірінші апелляциялық соты полицияның әрекетін тайпаның егемендігін бұзу деп таныды. 2006 жылы Бірінші апелляциялық сот бұрынғы шешімді өзгертіп, рейд тайпаның егемендік иммунитетін бұзбағанын мәлімдеді, себебі 1978 жылғы бірлескен келісім хатында тайпа жер мәселелерін реттеуге келісіп, өз жерінде мемлекеттік заңдардың сақталуына келісім берген болатын. Басқа да азаматтық сот ісінде тайпа полицияны 2003 жылғы темекі дүкеніне жасаған шабуыл кезінде артық күш қолданғаны үшін айыптады. Соқтығысу кезінде бір Наррагансетт адамы аяғын сындырып алды. Бұл іс 2008 жылдың жазында қайта қарастырылды. Іске қатысты полиция сарапшылары екі тараптан да куәлік берді. Наррагансетт тайпасы Бас Ассамблеямен Род-Айлендте өз серіктесі, қазіргі уақытта Harrah's Entertainment компаниясымен бірлесіп казино салуға рұқсат алу үшін келіссөздер жүргізуде. Род-Айленд Конституциясы мемлекеттік емес лотереялар мен құмар ойындарын заңсыз деп жариялайды. 2006 жылдың қараша айында штат тұрғындары тайпаға казино салуға рұқсат беретін конституциялық түзетуге қарсы дауыс берді. Тайпа RI Route 2 (South County Trail) бойында салған Лонгхаусты американдық үнді асханасы және мәдени орталық ретінде пайдалану үшін жаңарту жоспарлап отыр. Бұл жоспар 15 жылдан бері жүзеге асырылып келеді. 1940 жылы салынған Лонгхаус тозуға ұшыраған. Сонымен қатар, Наррагансетт тайпасының медициналық, технологиялық және өнер салаларын жаңарту жоспарлануда. Наррагансетт тайпасы 21-ші ғасырдағы көптеген басқа тайпалар сияқты, тайпалық тізімдерді қарап шығу және мүшелікке үміткерлерді қайта бағалау жұмыстарын жүргізуде. Қазіргі уақытта тайпа мүшелері 1880-84 жылғы тізімде көрсетілген 324 мүшенің бірінен немесе бірнешеуінен тікелей туыстық байланысын көрсетуі керек, бұл тізім Род-Айленд жер сату келісімдері кезінде құрылған. Қазіргі халық саны шамамен 2400 адамды құрайды және тайпа тізімді жапты. Олар кейбір адамдарды тізімнен шығарды және жаңа мүшелікке өтініштерді қабылдамады. Ғалымдар мен белсенділер бұл құбылысты тайпалар арасындағы жалпы үрдіс деп санайды, себебі оған ішкі отбасылық дау-жанжалдар және үнді казиноларынан түсетін үлкен кірістер сияқты әртүрлі факторлар ықпал етеді. Шығарылғандардың көпшілігі кейін танылмаған Солтүстік Наррагансетт тайпасын құрып, оған қосылды. АҚШ Жоғарғы Соты 2008 жылдың күзінде Карсьери мен Салазар (2009) ісін, американдық үнділердің жер құқықтарын анықтайтын істі қарауға келісті. 2009 жылдың ақпан айында Сот Род-Айленд штатының пайдасына шешім шығарды. Бұл сотқа Род-Айленд штаты, белгілі бір американдық үнділердің атынан жерді сенімділікпен алуға Ишкі істер департаментінің (DOI) өкілеттігіне қатысты талап арыз түсірген болатын.
Жалпы сілтемелер
Прицкер, Барри М. Американың түпкілікті энциклопедиясы: тарих, мәдениет және халықтар. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы, 2000. Симмонс, Уильям С. Наррагансетт тайпасы. Солтүстік Америка үндістері сериясы. Нью-Йорк: Челси Хаус, 1989.