Кіріспе

1867 жылы АҚШ үкіметі мен Оңтүстік жазықтықтағы үнді тайпалары арасындағы қоныс аудару жөніндегі келісім.

«Medicine Lodge Treaty» – 1867 жылғы қазан айында Канзас штатындағы Medicine Lodge маңында АҚШ Федералды үкіметі мен Оңтүстік жазықтықтағы үнді тайпалары арасында қол қойылған үш келісімнің жалпы атауы. Бұл келісімдердің мақсаты – үндістерді Үнді аумағындағы резервацияларға көшіру арқылы аймаққа бейбітшілік әкелу және оларды еуропалық американдықтардың қоныстануынан алшақтату болды. Келісім Үнді бейбітшілік комиссиясының 1868 жылғы соңғы баяндамасында соғыстардың алдын алуға болатындығы туралы қорытынды жасағаннан кейін келісілді. Комиссия АҚШ үкіметі мен оның өкілдері, соның ішінде АҚШ Конгресі, өздерінің заңдық міндеттемелерін орындамауы және үндістерге адалдықпен қарым-қатынас жасамауы арқасында Ұлы жазықтағы соғысқа ықпал еткенін анықтады. АҚШ үкіметі мен тайпа басшылары үнділердің дәстүрлі рәсімдері өткізілетін жерде, олардың тілегі бойынша кездесті. Бірінші келісім 1867 жылғы 21 қазанда киова және команч тайпаларымен, екінші келісім сол күні киова-апачи тайпаларымен, ал үшінші келісім 28 қазанда оңтүстік шайен және арапахо тайпаларымен қол қойылды. «Medicine Lodge Treaty» бойынша тайпаларға 1865 жылғы келісімде белгіленген аумақтармен салыстырғанда кішірек резервациялар берілді. Келісімге қол қойған тайпалар ересек ер адамдардың дауыс беруі арқылы келісімді ратификацияламады, бұл келісімде талап етілген. Сонымен қатар, Доуэс заңы арқылы жерді бөлу саясатын өзгерту және 1890 жылғы шайен және арапахо тайпаларымен жасалған келісімде сатуға рұқсат беру, сондай-ақ Чероки комиссиясымен 1892 жылы команч, киова және апачи тайпаларымен жасалған келісім Конгресс олардың резервациялық аумағын одан әрі қысқартуға әкелді. Киова басшысы Жалғыз қасқыр тайпалардың атынан үкіметке қарсы алаяқтық жасады деп шағымданып, «Жалғыз қасқыр Хичкокқа қарсы» ісін қозғады. 1903 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Конгресс «толық билікке» және осындай шешімдерді қабылдауға саяси құқыққа ие екенін анықтады және тайпаларға қарсы шешім шығарды. Осы шешімнен кейін Конгресс басқа резервацияларға қатысты жер мәселелері бойынша біржақты шешімдер қабылдады. Келісімге қатысты мәселелер мен үкіметтің одан әрі әрекеттеріне байланысты, ХХ ғасырдың ортасында киова, арапахо және команчи тайпалары АҚШ үкіметіне қарсы бірнеше талап арыз берді. Олар ондаған жылдар бойы ондаған миллион доллар көлемінде ақшалай өтемақы алды, бірақ істерді аяқтау үшін көп уақыт кетті.

Үндістанның бейбітшілік комиссиясы

1867 жылғы 20 шілдеде Конгресс Америка Құрама Штаттарымен соғысқан жазықтық үнді тайпаларымен бейбітшілік келісімдерін жүргізу үшін Үндістер бейбітшілік комиссиясын құрды. Комиссия 1867 жылғы 6 тамызда Миссури штатының Сент-Луис қаласында жиналды, онда Үндістер ісі жөніндегі комиссар Натаниел Г. Тейлор президент болып сайланды. Комиссия мүшелері, тұрақты бейбітшілікке қол жеткізу үшін «жауынгер» саналған үндістерді, достық саналғандардан бөліп, АҚШ-тың батысқа қарай кеңею жолынан алыс жатқан резервацияларға барлық үнді тайпаларын көшіру және оларды қамтамасыз ету шараларын қабылдау қажет екендігіне келісті. Комиссияның 1868 жылғы 7 қаңтарда АҚШ Президентіне жолданған ресми есебінде Үнді соғыстарының себептері туралы толық мәліметтер келтірілді, олардың ішінде: үндістерге жасалған көптеген әлеуметтік және құқықтық зұлымдықтар, көптеген шарттардың бұзылуы, көптеген жергілікті агенттердің сыбайлас әрекеттері және Конгрестің белгілі бір заңдық міндеттемелерді орындамауы. Егер АҚШ үкіметі мен оның өкілдері үндістермен заңды және моральдық тұрғыдан адал қарым-қатынас жасағанда, Үнді соғыстарын толығымен болдырмауға болар еді делінген есепте. Бейбітшілік комиссиясының басқа мүшелері: Миссури әскери округінің қолбасшысы генерал-лейтенант Уильям Т. Шерман; Платт өзені бойындағы шайендер мен сиукстермен бұрынғы қақтығыстарға қатысқан генерал-майор Уильям С. Харни (зейнеткер); Дакота әскери департаментінің қолбасшысы бригадир генерал Альфред Х. Терри; Бейбітшілік комиссиясын құру туралы заң жобасын енгізген Миссури сенаторы Джон Б. Хендерсон, Сенаттың үнділерге бөлу комитетінің төрағасы; бұрынғы Колорадо ерікті атқыштар полкінің полковнигі Сэмюэл Ф. Таппан, сондай-ақ бейбітшілік жақтасы және АҚШ армиясының Сэнд Крик қырғынына қатысты тергеуін басқарған адам; бұрынғы Жоғарғы Арканзас округінің қолбасшысы генерал-майор Джон Б. Санборн, ол 1865 жылғы Арканзас келісімін жасасуға көмектескен. Шерман бейбітшілік саясатына қарсы пікір білдіргеннен кейін Вашингтонға шақырылды және Оңтүстік жазықтарындағы кеңестерге, соның ішінде Медисин Лодж Криктегі кеңеске қатыса алмады. Оның орнына Платт әскери округінің қолбасшысы генерал-майор Кристофер К. Аугур уақытша тағайындалды.

Медициналық ложаның өзендік кеңестері

Қыркүйек айында солтүстік жазықтардағы үндістермен нәтижесіз кездесуден кейін комиссия қазан айының басында Форт-Левенвортта (Канзас штаты) жиналды және одан теміржолмен Форт-Харкерге жол тартты. Онда оларға екі Гатлинг мылтығымен қаруланған 7-ші АҚШ атқыштар полкінің және 4-ші артиллерияның B батареясының бес жүз сарбазы қосылды. Олар майор Джоэл Эллиоттың басқаруында болды, ол Форт-Левенвортта өтіп жатқан подполковник Джордж Армстронг Кастердің әскери сотына қатысудан босатылған еді. Комиссияға көптеген газет тілшілері де ілесіп келді, олар комиссияның жұмысына қатысты адамдар мен оқиғаларды егжей-тегжейлі жариялады. Комиссия 11 қазанда Форт Ларнедке (қазіргі Канзас штаты) келді, онда Шайеннің Black Kettle, Арапахоның Little Raven және Киованың Satanta сияқты басшылардың бір бөлігі күтіп отырды. Тайпалардың талабы бойынша, келісімдер Ларнедтен Медисин-Лодж өзеніне (қазіргі Медисин-Лодж, Канзас штаты) – дәстүрлі үнділердің рәсімдер орынатын жеріне көшірілді. 15 қазанда басталған алдын ала талқылаулар 1867 жылы генерал-майор Винфилд Скотт Хэнкок басқарған Хэнкок экспедициясы кезінде Пауни Форктағы үлкен шайен және сиук ауылына жақындасып, ол ауыл бос болғандықтан қиратылғандығы туралы шешім қабылдады. Осы шешім және комиссия мүшелерінің ауылдың қирауы үшін кешірім сұрауы жағдайды жақсартты. Бұл 19 қазанда басталған кеңестерге жағымды атмосфера жасады.

Шарттың шарттары мен қол қоюшылар

Медициналық лодж-Крикте жасалған шарттардың мазмұны ұқсас болды, олар дәстүрлі тайпалық жерлерді Үндістан территориясындағы (қазіргі Оклахома штаты) анағұрлым кішірек резервацияларға алмастыруды, сондай-ақ тамақ, киім, жабдық, қару-жарақ және аң аулауға қажетті оқ-дәрілермен қамтамасыз етуді көздеді.

Киова, команчи және жазық апачилермен жасалған келісімдер

Үш Медициналық ложа келісімінің біріншісі бойынша Киова және Команч тайпалары 60 000 шаршы миль (155 399 км²) дәстүрлі тайпалық жерлерінен бас тартып, орнына Үндістан территориясының оңтүстік-батысындағы 3 миллион акр (12 140 км²) резервация алды (қазіргі Оклахома штаты), оның көп бөлігі Қызыл өзеннің Солтүстік саласы мен Солтүстік Канада өзені аралығында орналасқан.

Шайен және Арапахо халықтарымен жасалған келісім

1865 жылғы Кіші Арканзас шарты бойынша Оңтүстік Шайен және Арапахо тайпаларына Арканзас және Симарон өзендері арасындағы Канзас және Үндістан территориясының (қазіргі Оклахома штаты) бөліктері резервация ретінде берілді, бұл жер Буффало ағысынан солтүстікке қарай Симароннан Арканзасқа дейін жүретін көзге көрінбейтін шекараның шығысында орналасқан. Медициналық ложа шарты бойынша оларға бұрын берілген территорияның көлемі 1865 жылғы шарт бойынша қарастырылған жердің жартысынан азырақ қысқартылды, Канзас штатының шекарасының оңтүстігіндегі жерге дейін азайтылды. Бұған қоса, тайпаларға Арканзас өзенінің солтүстігінде, бұқалар бар болғанша, ақтардың елді мекендерінен және жолдарынан алшақ сақтаған жағдайда, аң аулауға рұқсат берілді. Бұл уағдалас, "Ит сарбаздарының" шартқа қатысуын қамтамасыз ету мақсатында жасалды. Солтүстік Шайендерге арналған жеке шарт жасалды, бірақ олар қол қоймады, себебі олар АҚШ-қа қарсы күресте Қызыл Бұлт пен Оглала Лакота тайпаларымен біріккен. Шайендер шарттың мағынасын толық түсінбеді. Бір кавалерия капитаны: «Шайендер неден бас тартып жатқанын түсінбейді. Бұл шарттың мәні жоқ, ерте немесе кеш шайендермен, және мүмкін басқа да үндістермен қайтадан соғыс болатын болады, себебі шарттардың дұрыс түсінілмеуіне байланысты», – деді. Бір аралас нәсілді аудармашы анасының халқы үшін алаңдады: «Бұл шайендердің қол қойған ең маңызды шарты болды», – деп кейіннен жазды ол. «Ол шайендердің еркін және тәуелсіз жауынгерлер мен аңшылар ретінде тарихқа кешігіп кетуінің бастамасы болды». Киова басшысы Жалғыз қасқыр, Киова, Команч және Апачи тайпаларының атынан Үндістер істері жөніндегі хатшыға шағымданып, үкімет оларды алдап келгенін мәлімдеді. «Жалғыз қасқыр Хичкокқа қарсы» ісі бойынша АҚШ Жоғарғы Соты 1903 жылы шешім шығарды. Шешімінде сот индейлердің жерді беруге келіспегенін мойындады. Бірақ Конгресске біржақты әрекет етуге «шектеусіз билік» берілгенін, сондықтан жағдайдың маңызды еместігін айтты. Бұл шешім 19 ғасырдағы үндістерге қатысты көзқарасты бейнеледі. «АҚШ-қа қарсы Кагама» (1855) 118 U. S. 375 ісінен үзінді келтіре отырып, сот үнді тайпаларын «ұлттың қарауындағылар» деп сипаттады, олар «күнделікті тамақтары үшін көбінесе АҚШ-қа тәуелді, сондықтан оларды қорғау міндеті туындайды, ал оның ілесінде билік те».

Салдары

Жоғарғы соттың шешімінен кейін, Конгресс 1903 және 1904 жылдары Оңтүстік Дакотадағы Роузбуд үнді резервациясынан бастап, тайпалардың келісімінсіз резервация жерлеріне бір жақты өзгерістер енгізуді жалғастырды. Сол кездегі Үндістер ісі жөніндегі комиссар Уильям Артур Джонс, тума халқының келісімінсіз іс жүргізу ниетін білдірді. Тарихшы Блю Кларктың зерттеуі бойынша, Джонс Конгресс алдында жер заңдары туралы ресми түрде баяндама жасауды жоспарлаған, онда «Конгресс үндістердің келісімінсіз олардың мүлігін иеленуі» қолдау тапқан болар еді. Мысалы, 1907 жылы Конгресс Роузбудтағы «артық» жерді сатуға рұқсат берді, бұл да үндістердің келісімінсіз жасалды. Бұл мәселе 1948 жылдан бастап, ХХ ғасырдың ортасында қайта көтерілді. Біріккен киова, апачи және команчи өкілдері АҚШ үкіметіне бастапқы шартқа және одан кейінгі әрекеттерге, соның ішінде бекітілмеген Джером келісімі бойынша жасалған сатуларға байланысты өтемақы талап етті. Келесі онжылдықтарда және бірнеше талаптар арқылы тайпалар Үнділік талаптар комиссиясынан ондаған миллион доллар көлемінде өтемақы алды. Медициналық ложа шарты 1962 жылы Стенли Эндрюс жүргізген «Өлім аңғарының күндері» атты телесериалдың «Ақиқатты айтушы» эпизодында бейнеленді. Эпизодта Барни Филлипс генерал Винфилд Скотт Хэнкок рөлінде, ал Чарльз Карлсон – Жабайы Билл Хикок рөлінде ойнады, Гай Мэдисон апталық синдикатталған сериалда Хикокты сомдағаннан кейін ұзақ уақыт өткен соң.