Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Егу – бұл организмдердің иммундық жүйелері тудыратын табиғи иммунитетке (және оны нығайтуға) қарама-қарсы, профилактикалық денсаулық сақтауда адамның күш-жігері арқасында қол жеткізілетін иммунизация. Бұл адамдарды ауруға шағуын күтпей, басқа тәсілдермен нақты ауруларға қарсы иммунды етеді. Мақсаты – өлім мен ауру-сырқаптың қаупін азайту. Иммунитеттің молекулалық негіздерін одан әрі зерттеу болашақта клиникалық тәжірибені жақсартуға мүмкіндік береді деп үміттеніледі.
Inoculation
Artificial induction of immunity is immunization achieved by human efforts in preventive healthcare, as opposed to (and augmenting) natural immunity as produced by organisms' immune systems. It makes people immune to specific diseases by means other than waiting for them to catch the disease. The purpose is to reduce the risk of death and suffering, It is hoped that further understanding of the molecular basis of immunity will translate to improved clinical practice in the future.
Асқазан талмасы мен шаян ауруы
Адамдарда иммунитетті жасанды түрде алғаш рет тудырудың ең ерте жазбалары – вариоляция немесе екпе салу, яғни адамды шешек ауруының аз зиянды табиғи түрімен (Variola Minor деп аталады) қасақана жұқтыру арқылы, оны шешек ауруының күштірек табиғи түрімен (Variola Major) қайта жұқтырудан қорғау. Бұл ежелгі Қытай мен Үндістанда қолданылған, ал 1720 жылдары Леди Монтегю және басқалар арқылы Түркиядан Еуропаға әкелінген. Англиядан бұл техника жылдам түрде колонияларға тарады, сондай-ақ Бостонға келген африкалық құлдар да оны таратуға көмектесті. Вариоляцияның кемшілігі – қолданылған екпе материалдары әлі де шешек вирусын қамтыды және, әлсіз болғанымен, екпе салынған адамды өлтіруі немесе жақын жердегі басқаларға жұқтыруы мүмкін еді. Дегенмен, Variola Minor арқылы жұқтырудан өлімге ұшырау қаупі 1-2% болса, ал табиғи шешек ауруынан өлімге ұшырау қаупі 20% болғандықтан, екпе салудың қаупі көбінесе қабылданатын делінді.
The earliest recorded artificial induction of immunity in humans was by variolation or inoculation, which is the controlled infection of a subject with a less lethal natural form of smallpox (known as Variola Minor) to make him or her immune to re infection with the more lethal natural form, Variola Major. This was practiced in ancient times in China and India, and imported into Europe, via Turkey, around 1720 by Lady Montagu and perhaps others. From England, the technique spread rapidly to the Colonies, and was also spread by African slaves arriving into Boston. Variolation had the disadvantage that the inoculating agent used was still an active form of smallpox and, although less potent, could still kill the inoculee or spread in its full form to others nearby. However, as the risk of death from inoculation with Variola Minor was just 1% to 2%, as compared to the 20% risk of death from the natural form of smallpox, the risks of inoculation were generally considered acceptable.
Егу
1796 жылы Эдвард Дженнер (Edward Jenner FRS) – дәрігер және ғалым, бұрынғыда шешекке қарсы егумен айналысқан, халық арасында сиыр шешегімен аурудың жеңіл белгілерге ие екені және өлімге соқтырмайтыны, сонымен қатар шешекке қарсы иммунитет беретіні туралы мәліметтер негізінде тәжірибе жасады. Бұл идея жаңа емес еді, оны бірнеше жыл бұрын Бенджамин Джести көрсеткен, бірақ ол өзінің ашылуын жарияламаған. 1798 жылы Дженнер өз байқауларын кеңейтіп, сиыр шешегінің бір науқастың жарасынан басқаларына төрт қолдан-қолға берілуі мүмкін екенін және тізбектегі соңғы адамды шешекке ұқсатып, иммунитет дамытқанын көрсетті. Дженнер осы процедураны сипаттап, вакцинасын тегін таратып, өз вакциналарын жасауға ниеттенгендерге көмектесу үшін ақпарат ұсынды. 1798 жылы ол өзінің танымал «Сиыр шешегінің себептері мен салдары туралы зерттеу» еңбегінде осы ақпаратты жариялады. Ол бұл мәселені алғаш рет толық зерттеп, медициналық қоғамның назарына жеткізгені үшін танылған. Кейбір қарсылықтарға қарамастан, вакцинация шешекке қарсы егуді ығыстырды. Дженнер, сол кездегі Корольдік қоғамның барлық мүшелері сияқты, эмпирик болды. Вакцинациядағы одан әрі жетістіктерді қолдайтын теория кейін пайда болды.
In 1796, Edward Jenner FRS, a doctor and scientist who had practiced variolation, performed an experiment based on the folk knowledge that infection with cowpox, a disease with minor symptoms which was never fatal, also conferred immunity to smallpox. The idea was not new; it had been demonstrated some years earlier by Benjamin Jesty, who had not publicized his discovery. In 1798, Jenner extended his observations by showing that cowpox could be passed from a lesion on one patient to others through four arm to arm transfers and that the last in the series was immune by exposing him to smallpox. Jenner described the procedure, distributed his vaccine freely, and provided information to help those hoping to establish their own vaccines. In 1798 he published his information in his famous Inquiry into the Causes and Effects of the Cow Pox. He is credited with being the first to start detailed investigations of the subject and of bringing it to the attention of the medical profession. Despite some opposition vaccination took over from variolation. Jenner, like all members of the Royal Society in those days, was an empiricist. The theory to support further advances in vaccination came later.
Токсоидтар
Кейбір аурулар, мысалы, тетанус, бактериялардың өсуі арқылы емес, бактериялардың токсин өндіруі арқылы туындайды. Тетанус токсині соншалықты қауіпті, адамдар табиғи инфекцияға иммунитет дамыта алмайды, себебі токсиннің мөлшері және адамды өлтіруге кеткен уақыт, иммундық жүйенің токсинді тануына және оған қарсы антиденелерді өндіруіне қажетті уақыттан кем. Дегенмен, тетанус токсині оңай денатурацияланады, оның ауру тудыру қабілетін жоғалтады, бірақ оны адамдарға инъекция салғанда тетанусқа қарсы иммунитетті қоздыра алады. Денатурацияланған токсин токсоид деп аталады.
Some diseases, such as tetanus, cause disease not by bacterial growth but by bacterial production of a toxin. Tetanus toxin is so lethal that humans cannot develop immunity to a natural infection, as the amount of toxin and time required to kill a person is much less than is required by the immune system to recognize the toxin and produce antibodies against it. However the tetanus toxin is easily denatured losing its ability to produce disease, but leaving it able to induce immunity to tetanus when injected into subjects. The denatured toxin is called a toxoid.
Қосалқы заттар
Иммундау үшін токсоидтар сияқты қарапайым молекулаларды қолдану иммундық жүйенің әлсіз жауабын және осыған байланысты нашар иммундық жадыны тудырады. Дегенмен, қоспаға белгілі бір заттарды қосу, мысалы, тетанус токсоидын алюминийге адсорбциялау иммундық жауапты едәуір күшейтеді (Roitt және т.б. қараңыз). Бұл заттар адъюванттар деп аталады. Вакцина дайындау кезінде әртүрлі адъюванттар қолданылған. Адъюванттар иммундық жүйені зерттеуде де басқа жолдармен пайдаланылады. Иммуногендік молекулаларға (антигендер деп аталады) иммундық жауапты "күшейтудің" заманауи тәсілі – антигендерді конъюгациялау болып табылады. Конъюгация – антигенге иммундық жауапты да тудыратын басқа затты қосу, осылайша жалпы жауапты күшейтеді және антигенге қарсы берік иммундық жадыны қалыптастырады. Мысалы, токсоид лобарлық пневмонияға себеп болатын бактерияның капсуласындағы полисахаридке қосылуы мүмкін.
The use of simple molecules such as toxoids for immunization tends to produce a low response by the immune system, and thus poor immune memory. However, adding certain substances to the mixture, for example adsorbing tetanus toxoid onto alum, greatly enhances the immune response (see Roitt etc. below). These substances are known as adjuvants. Several different adjuvants have been used in vaccine preparation. Adjuvants are also used in other ways in researching the immune system. A more contemporary approach for "boosting" the immune response to simpler immunogenic molecules (known as antigens) is to conjugate the antigens. Conjugation is the attachment to the antigen of another substance which also generates an immune response, thus amplifying the overall response and causing a more robust immune memory to the antigen. For example, a toxoid might be attached to a polysaccharide from the capsule of the bacteria responsible for most lobar pneumonia.
Уақытша иммунитет
Белгілі бір инфекцияға қарсы уақытша иммунитетті емделушіге сырттан өндірілген иммундық молекулаларды, антиденелер немесе иммуноглобулиндер ретінде танымал болу арқылы енгізуге болады. Бұл алғаш рет (әлі де кейде) иммунитеті бар адамның қанын алу, антиденелер бар қан фракциясын (сером деп аталады) оқшаулау және осы сарысуды иммунитет қажет болған адамға енгізу арқылы жүзеге асырылды. Бұл пассивтік иммунитет деп аталады, ал бір адамнан бөліп алып, екінші адамға инъекцияланған сарысуды кейде антисером деп атайды. Адамдарда басқа сүтқоректілердің, әсіресе жылқылардың антисеромы жақсы нәтижелерге ие болды және жиі өмірді құтқарады, бірақ анафилактикалық шок пен тіпті өлім қаупі бар, өйткені адам ағзасы кейде басқа жануарлардың антиденелерін бөтен белоктар ретінде таниды. Бұл оның иммундық жүйесі дамып жатқан кезде, жас балаларға белгілі бір қорғаныс береді. Қазіргі кезде синтетикалық (рекомбинантты немесе клеткалық клонды) адам иммуноглобулиндерін жасауға болады және бірнеше себептермен (биологиялық материалдардың приондық ластану қаупімен қоса) олар жиі қолданылуы мүмкін. Алайда, оларды өндіру қымбат және 2013 жылы кең ауқымды өндіріске енгізілмеген. Болашақта антиденелерді белгілі бір антигендерге сәйкес етіп жасанды түрде жасап, оларды көп мөлшерде шығарып, бактерия, вирус немесе прион сияқты белгілі бір патогенге ұшырағанға дейін адамдарға уақытша иммунитет беру мүмкін болады. Қазіргі уақытта бұл процесті түсінуге ғылым жеткілікті, бірақ оны жүзеге асыруға қажетті технология жоқ.
Temporary immunity to a specific infection can be induced in a subject by providing the subject with externally produced immune molecules, known as antibodies or immunoglobulins. This was first performed (and is still sometimes performed) by taking blood from a subject who is already immune, isolating the fraction of the blood which contains antibodies (known as the serum), and injecting this serum into the person for whom immunity is desired. This is known as passive immunity, and the serum that is isolated from one subject and injected into another is sometimes called antiserum. Antiserum from other mammals, notably horses, has been used in humans with generally good and often life saving results, but there is some risk of anaphylactic shock and even death from this procedure because the human body sometimes recognizes antibodies from other animals as foreign proteins. This allows some protection for the young while its own immune system is developing. Synthetic (recombinant or cell clone) human immunoglobulins can now be made, and for several reasons (including the risk of prion contamination of biological materials) are likely to be used more and more often. However, they are expensive to produce and are not in large scale production as of 2013. In the future it might be possible to artificially design antibodies to fit specific antigens, then produce them in large quantities to induce temporary immunity in people in advance of exposure to a specific pathogen, such as a bacterium, a virus, or a prion. At present, the science to understand this process is available but not the technology to perform it.