Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Советтік еврей қауымдастығы
Soviet Jewish association
ОЗЕТ (ОЗЕТ, еврей жұмысшыларының жерді игеру қоғамы) – 1925-1938 жылдар аралығында КСРО-да еңбек ететін еврейлерді жерге орналастыру жөніндегі қоғамдық ұйым. Кейбір ағылшын тіліндегі дереккөздерде "Toiling" сөзінің орнына "Working" сөзі қолданылады.
OZET (ОЗЕТ, Общество землеустройства еврейских трудящихся romanised: Obshchestvo Zemleustroystva Yevreyskikh Trudyashchikhsya, Yiddish: געזעלשאפט פאר איינארדענען ארבעטנדיקע יידן אויף ערד אין פ.ס.ס.ר romanised: Gezelshaft far aynordnen oyf Erd arbetnidke Yidin in F. S. S. R) was the public Society for Settling Toiling Jews on the Land in the Soviet Union in the period from 1925 to 1938. Some English sources use the word "Working" instead of "Toiling".
Өмірбаян
Ресей империясындағы яһудилердің негізгі күнкөріс көзі сауда және ұсақ қолөнер болды. Қазан төңкерісінен кейін, Ресей азамат соғысы мен одан кейінгі тұрақсыздық пен қирату салдарынан осы дәстүрлі кәсіптер жойылды. Пролетариат диктатурасы, соғыс коммунизмі және жоспарлы экономика, "сынып жауы" немесе "қанаушы" деп есептелгендерді қуғындаумен бірге жүрді. Осының нәтижесінде, 1920 жылдардың басында КСРО-дағы еврей халқының үштен бірінен астамы ресми түрде "лишенеттер" – құқықтарынан айырылған адамдар деп тіркелді. Холокостқа дейін Орталық және Шығыс Еуропадағы ірі еврей халқы бар шағын қалалар болған шетльдердің (shtetls) халқының көп бөлігі бұрынғы қоныс аумағынан ірі қалаларға қоныс аударды.
The principal sources of livelihood of the Jews in the Russian Empire were trade and small crafts. After the October Revolution, the Russian Civil War and instability and devastation that followed, these traditional occupations withered. Dictatorship of proletariat, War Communism and command economy were accompanied by persecution of those deemed class enemies or exploiters. As a result, in the early 1920s more than a third of the Jewish population of the USSR were officially counted as lishenets, disenfranchised people. A significant part of the population of shtetls (a small town with a large Jewish population in Central and Eastern Europe until the Holocaust), in former Pale of Settlement moved to big cities.
Міндеттері мен басшылығы
Ресейлік еврейлердің әлеуметтік-экономикалық қиындықтарын шешу және олардың арасында ауыл шаруашылығы еңбегін дамыту мақсатында, 1925 жылдың 17 қаңтарында КПСС ресми түрде үкіметтік комитет – Комзет және оған қосымша қоғамдық ұйым – ОЗЕТ құрды. Жаңа колхоздарға жерді Кеңес үкіметі Комзет арқылы берді, ал ОЗЕТ-тің міндеті көшпендерді жаңа жерге орналастыруға, үй салуға, суару жүргізуге, оқытуға, мал мен ауыл шаруашылығы құралдарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ білім беру, медициналық және мәдени қызметтер көрсетуге көмектесу болды. Қаржыландыру жеке қайырымдамалар, қайырымдылық қоры мен лотереялар есебінен жүзеге асырылды. ОЗЕТ төрағасы ретінде беделді ескі большевиктер тағайындалды, олардың барлығы еврей емес: Юрий Ларин, кейін Семен Диманштейн, ал кеңесіне Соломон Михоэлс және Владимир Маяковский сияқты тұлғалар кірді.
In order to resolve socio economic difficulties of the Russian Jews and promote agricultural labour among them, on January 17, 1925, the CPSU formally created a government committee, the Komzet, and a complementary public society, the OZET. While the land for new kolkhozes was contributed and distributed by the Soviet government via the Komzet, the job of the OZET was assisting the transfer of settlers to a new location, housebuilding, irrigation, training, providing them with cattle and agricultural tools, education, medical and cultural services. The funds were to be provided by private donations, charities and lotteries. The OZET was headed by respected Old Bolsheviks, not all of them Jewish: Yuri Larin, and later Semyon Dimanstein, and its board included such figures as Solomon Mikhoels and Vladimir Mayakovsky.
География және мүшелік
Көптеген сол кездегі кеңестік ұйымдардан өзгеше, мүшеліктің пролетариат тегінен болуы талап етілмеді. 1926 жылы Мәскеуде алғашқы құрылтайы өткен кезде ОЗЕТ-тің 60 мыңнан астам мүшесі болды. 1930 жылдарығы өркендеу кезеңінде саны 300 мыңға жетті, бірақ көп жағдайда мүшелік міндетті немесе формалды болды. 1920 жылдардың соңына қарай Украинада 160 еврей сельсоветі (ауылдық кеңестер), Қырымда 29 (сол кезде Ресейлік КФСР құрамында), ал Беларусьте 27 болды. Украинада үш еврей ұлттық ауданы құрылды: Калининдорф, Сталиндорф және Ново Златополь. Қырымда екі аудан болды: Фрайдорф және Лариндорф. Еврей қоныс аударушыларына 5000 шаршы километр жер берілді (Биробиджанды есептемегенде). Жоспар бойынша он жыл ішінде 500 мың "еңбекке жарамды еврейді" қоныстандырып, Қырымда еврей автономиясын орнату көзделді. Іс жүзінде 1925 жылдан 1937 жылға дейін тек 126 мың адам қоныс аударды, ал олардың 53 мыңы ғана қалды. 1928 жылдың ақпанында ОЗЕТ-тің КСРО-ның Еуропалық бөлігіндегі қызметі Ресейдің Шығыс аймағындағы Биробиджан жобасын іске асыру мақсатымен тоқтатылды және ЖАО құрылды.
Unlike many Soviet organizations of the time, there was no requirement for a member to be of proletarian ancestry. By the time of its first assembly in Moscow in 1926, the OZET counted over 60,000 members. At its height in the 1930s, it reached 300,000, but in many cases the membership was mandatory and/or formal. By the end of 1920s, there were 160 Jewish selsoviets (rural councils) in Ukraine, 29 in Crimea (then part of the Russian SFSR), and 27 in Belarus. In Ukraine, three Jewish national regions were created: Kalinindorf, Stalindorf and Novo Zlatopol. Crimea had two: Fraydorf and Larindorf. The Jewish settlers were given around 5,000 square kilometres of land (not counting Birobidzhan). The plan was to settle 500,000 "toiling Jews" in ten years, and to establish Jewish autonomy in Crimea. In reality, from 1925 to 1937 only 126,000 were resettled, and only 53,000 of them stayed. In Feb. 1928, the OZET's activity in the European part of the USSR was put on hold in favour of implementing the Birobidzhan project in the Russian Far East and the JAO was created.
Насихат және қаржыландыру
Қоғамдық пікірді жұмылдыру мақсатында OZET Батыста кең ауқымды үгіт-насихат жұмыстарын жүргізді. КСРО тарихында бірінші рет ол өзінің саяси немесе идеологиялық ешқандай байланысы жоқ екенін ресми түрде мәлімдеді. 1925 жылғы қарашада ол тіпті буржуазиялық ұлтшыл қозғалыс ретінде танылған сионизмге қатысты бейтараптығын жариялайтын резолюция қабылдады. 1930 жылға дейін OZET халықаралық көрмелер мен жәрмеңкелердегі совет павильондарында жиі өкілдік етті. Бұл КСРО-ға Батыста көптеген жақтастар әкелді. Ерекше табысқа ие болған туынды – Абрам Румның режиссерлік жұмысымен, Маяковский мен Виктор Шкловскийдің сценарийімен түсірілген «Еврей на земле» фильмі. Американдық еврейлік бірлескен тарату комитеті (Joint) OZET-ке жалғыз 25 миллион доллар көмектесті және жобаға арналған Agro Joint ұйымын құрды. Жиналған қаражаттың қаншасы қосымша қоғамдық қатынастар науқандарына жұмсалғаны, басқа жобаларға бағытталғаны немесе КСРО мемлекеттік бюрократиясының қалтасына түскені белгісіз, бірақ қоныс аударушылар көбінесе қажетті жағдайларсыз қалды және тек өздерінің тапқырлығымен күне көруге мәжбүр болды. Австралияда OZET-ті қолдаушы Gezerd (OZET атауының иврит тіліндегі қысқартылған нұсқасы) атты ұйым болды. Оның негізін австралиялық Бунд мүшесі Сендер Бурстин қалады, бірақ ол саяси келіспеушіліктерге байланысты ұйымнан қуылды.
In order to mobilize public opinion, the OZET undertook significant propaganda efforts in the West. Almost uniquely in the history of the USSR, it officially declared that it was not politically or ideologically affiliated. In November 1925 it even passed a resolution declaring its neutrality towards Zionism, officially branded as a bourgeois nationalist movement. Until the 1930s, OZET was often represented in Soviet pavilions at international exhibitions and fairs. This won the USSR many supporters in the West. One particular success was the film A Jew on the Land («Еврей на земле») directed by Abram Room and authored by Mayakovsky and Viktor Shklovsky. The American Jewish Joint Distribution Committee (Joint) alone contributed $25 million to the OZET, and established Agro Joint, an organization specifically dedicated to the project. It is unclear how much of the collected funds was spent on further public relations campaigns, diverted to other projects, or pocketed by the government bureaucracy in the USSR, but the settlers were frequently left without necessities and had to survive by improvising. In Australia a pro OZET organisation existed called the Gezerd (a contraction of the OZET's name in Yiddish). It was co founded by Australian Bundist Sender Burstin, who was eventually kicked out of the organisation for political disagreements.
OZET лотереясы
Жалпы саны бес лотерея тартуы болды: 1928, 1929, 1931, 1932 және 1933 жылдары.
In total there were five lottery drawings: in 1928, 1929, 1931, 1932 and 1933.
Биробиджан жобасы
Биробиджан жобасы 1928 жылы пайда болды. 1932 жылы 20 мың қоныс аударғанның ішінде тек 7 мыңы ғана қалды, ал 1938 жылы еврей автономиялық облысы (ЕАО) 20 мың яһудиге мекен болды, бұл жалпы халықтың 25 пайызын құрады. Қиыр Шығысты қоныстандырудың мәртебесін арттыру мақсатында Кеңес үкіметі автономияның статусын көтерді және 1934 жылы ЕАО автономды республика деп жарияланды; Биробиджан қаласы оның астанасы атанды және еврей мәдениетінің орталығы болуға тиіс болды.
The Birobidzhan project appeared in 1928. By 1932, out of 20,000 settlers only 7,000 remained and by 1938 the Jewish Autonomous Oblast (JAO) hosted 20,000 Jews constituting 25% of the total population. To increase the prestige of settling the Far East, the Soviet government raised the status of the autonomy and in 1934 JAO was declared an autonomous republic; the city of Birobidzhan became its capital and it was to become the centre of Jewish culture.
Өлім
Алғашқы бесжылдық жоспарлар, КСРО-дағы қарқынды индустрияландыру және әскерилендіру бағдарламалары білімді кадрларды қажет етті, соның салдарынан көптеген еврейлер жұмыс таба алды. Алайда, КСРО-дағы ұжымдастыру советтік шаруашылықтың күйреуіне әкеп соқты, және барлық ұлттан шыққан көптеген аштықтан зардап шеккен шаруалар қалаға қашуға мәжбүр болды. 1930 жылдардың ортасына қарай ОЗЕТ өзінің маңыздылығын жоғалтты. 1937 жылы оның жетекшілері мен қатары жойылып, 1938 жылдың мамырында агенттік КОКП Орталық Комитетінің арнайы бұйрығымен "различные контрреволюционные бундистские элементы, предатели и шпионы бар бұрыш" деп танылып таратылды. Халықаралық байланыстар, оның ішінде Агро-Джойнт та үзілді. 1938 жылы еврей ұлттық аймақтары, кеңестері мен мектептері жабылды.
The first five year plans, intensive industrialization and militarization programs in the USSR required educated human resources and many Jews were able to find employment. On the other hand, collectivization in the USSR resulted in the failure of Soviet agriculture and many starving peasants of all ethnic backgrounds found escape in cities. By the mid 1930s, the OZET had lost its usefulness. In 1937, its leadership and ranks were decimated in the Great Purge and in May 1938 the agency was liquidated by special order by the Central Committee of the CPSU as a "corner of various counter revolutionary Bundist elements, turncoats and spies". International contacts, including the Agro Joint, were discontinued. In 1938, Jewish national regions, councils, and schools were closed.