Кіріспе

Кеңес Одағының кино тарихы

Кеңес Одағының киносы – Кеңес Одағы құрамына кірген республикалардың шығарған фильмдерін қамтиды. Бұл фильмдер олардың кеңеске дейінгі мәдениетінің, тілінің және тарихының элементтерін көрсетеді, бірақ барлығы да Мәскеудегі орталық үкімет тарапынан реттелді. Ресей Совет Федеративтік Социалистік Республикасынан кейін, республикалық фильмдерін ең көп шығарғандар – Армения, Әзірбайжан, Грузия, Украина, сондай-ақ Литва, Беларусь және Молдавия болды. Сонымен қатар, ел тарихының көп бөлігінде толыққанды мемлекеттік меншікке алынған киноиндустрия, Кеңес Коммунистік партиясы ұсынған философиялар мен заңдармен басшылыққа алынды. Бұл партия киноға жаңа көзқарас – социалистік реализмді енгізді, ол Кеңес Одағының құрылуына дейінгі және кейінгі кезеңдердегі кинодан ерекшеленді.

Тарихи желі

1917 жылдың 7 қарашасында Ресей Совет Федеративтік Социалистік Республикасы (РСФСР) құрылғаннан кейін (Кеңес Социалистік Республикалар Одағы ресми түрде 1922 жылдың 30 желтоқсанында ғана құрылғанмен), бұрынғы Ресей империясының барлық мекемелері кеңестік қайта ұйымдастырудың ықпалына тез түсе бастады. Жаңа мемлекеттің басшылары киноны жаңа елдің орныққан азаматтары арасындағы кең танымалдылығынан Совет Одағы үшін ең тиімді үгіт құралы деп санады. Владимир Ленин киноны халықты коммунизмнің жолдары, амалдары және жетістіктері туралы білім берудің ең маңызды құралы деп есептеді. Осының нәтижесінде Ленин 1922 жылдың 17 қаңтарында «Кино ісі жөніндегі директивалар» қабылдады, онда Білім беру халық комиссариатына кино ісін жүйелеуді, Ресей Совет Федеративтік Социалистік Республикасында көрсетілетін барлық фильмдерді тіркеуді және нөмірлеуді, барлық жекеменшік кинотеатрлардан жалға алуды және оларды цензуралауды тапсырды. Алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыс пен Ресей революциясы аралығында Ресей киноиндустриясы мен оны қолдауға қажетті инфрақұрылым (мысалы, электр қуаты) жұмыс істемейтін жағдайға жетті. Кинотеатрлардың көп бөлігі Мәскеу мен Санкт-Петербург арасында орналасқан, ал көпшілігі жабық болды. Сонымен қатар, советке дейінгі Ресейдің көптеген актерлері, продюсерлері, режиссерлері және басқа да өнерпаздары елден қашып кетті немесе Қызыл Армия күштерінің алдында оңтүстікке қарай жылжыды, Ресей империясының қалдықтарына қарай. Бұған қоса, жаңа үкімет кино өндірісі жүйесін кең ауқымда қайта жаңартуға қаражат таба алмады. Сондықтан, бастапқыда жобаларды мақұлдау және цензуралық талаптарды белгілеуге басымдық берілді, ал индустрияның қалған бөлігі жеке қолда ұсталды. Бұл көбінесе кинотеатрлар болғандықтан, алғашқы совет фильмдері Ресей империясының және оның импорттық фильмдерінің қайта өңделген нұсқаларынан тұрды, егер олар жаңа совет идеологиясына қайшы келмесе. Алайда, Совет Ресейінде шыққан алғашқы жаңа фильм осы үлгіге дәл сәйкес келмеді: ол Ресей империясының соңғы апталарында аяқталған, бірақ әлі көрсетілмеген діни фильм – «Сергий әке» болды. Ол 1918 жылы совет киноэкранында пайда болды. Бұдан басқа, үкімет негізінен қысқа, ағартушылық фильмдерді ғана қаржыландыра алды, олардың ең танымалдары – агиткалар, яғни халықты кеңестік шараларға толыққанды қатысуға шақыруға, оларды ынталандыруға және жаңа тәртіпке қарсылармен тиімді күресуге бағытталған ағартушылық фильмдер болды. Бұл қысқа (көбінесе бір катушка) фильмдер көбінесе тікелей лекциялар мен баяндамаларға қарапайым көрнекі құралдар ретінде қолданылды және бүкіл елді білім беру үшін қаладан қалаға, ауылдан ауылға (лекторлармен бірге) тасымалданды, тіпті бұрын кино көрмеген аймақтарға дейін жетті. Деректі фильмдер ретіндегі киножурналдар – ерте совет киносының тағы бір маңызды түрі болды. Дзига Вертовтың «Кино-правда» киножурналы 1922-1925 жылдар аралығында жарық көрді және үгіттендіруге бағытталған, Вертов социалистік реализмді насихаттаумен қатар киномен тәжірибе жасады. Дегенмен, 1921 жылы Мәскеуде жыл соңына дейін бірде-бір кинотеатр жұмыс істемеді. Ескі ресейлік және импорттық көркем фильмдерді пайдалану арқасында индустрия тез дамыды, әсіресе үкімет көрсетілімдерді қатты немесе тікелей реттемегендіктен, 1923 жылы тағы 89 кинотеатр ашылды. Билет сату мен кинопрокаттан алынатын салық өте жоғары болғанына қарамастан, жеке тұлғалар көркем фильмдерді қайта жасауға ынталандырылды, өйткені фильмдерді көрсетуге орындар болды, бірақ енді олардың мазмұны советтік көзқарасқа сәйкес болуы керек еді. Осы орайда, коммунизмнің мақсаттарын қолдайтын режиссерлер мен жазушылар индустрияда жедел үстемдікке ие болды, өйткені олар үкіметтік цензураны қанағаттандыратын фильмдерді ең сенімді және нақты шығара алатын адамдар еді. Жаңа таланттар тәжірибелі өнерпаздарға қосылды және «совет киносын» «декаденттік капитализмнің» өнімінен ерекшелендіріп, жақсырақ деп анықтау мақсатымен көркемдік қауымдастық құрылды. Бұл қауымдастықтың басшылары фильмнің барлық сипатын тәжірибе жүргізуді осы мақсатқа жету үшін маңызды деп санайды, бұл бірнеше танымал шығармашылық жобаларға әкелді, бірақ сонымен қатар үкіметтік бақылаудағы қоғамның әкімшілерінен күтпеген қарсылық тудырды. 1924 жылы Лебедев, Николай Алексеевич (кинотанушы) кино тарихы туралы кітап жазды, ол бұл кітаптың «кино туралы қолдағы аз деректерді жүйелеуге жасалған алғашқы советтік әрекет» екенін айтты. Лебедевтің «Правда», «Известия» және «Кино» басылымдарында жарияланған басқа да мақалаларында ол совет киносының ұлттықтандырылуынан кейін туындайтын қаржылық қиындықтарға назар аударды. 1925 жылы барлық кино ұйымдары «Совкино» біріктігін құру үшін бірікті. «Совкино» аясында киноиндустрияға салық жеңілдігі берілді және кино саласындағы барлық экспорт пен импортқа монополия белгіленді. Сергей Эйзенштейннің «Броненосец Потемкин» фильмі 1925 жылы кең танылды, бұл фильм жоғары дәрежеде көркемделген және үгіттендіруге бағытталған, пролетариаттың қасиеттері туралы партиялық ұстанымды көрсетті. Сол жылы құрылған «Кинокомитет» Бела Балаж, Рудольф Хармс және Леон Муссинак жазған кино теориясы туралы маңызды кітаптардың аудармаларын жариялады. Ұлттықтандырылған киностудиялардың жұмысын Бүкілресейлік Фото және Кино басқармасы басқарды, ол 1923 жылы «Госкино» болып қайта ұйымдастырылды, ал 1926 жылы «Совкино» болып өзгертілді. Әлемдегі алғашқы мемлекеттік киномектеп – Мәскеудегі Бірінші Мемлекеттік Киномектеп 1919 жылы құрылды. Ресей азамат соғысы кезінде агитациялық пойыздар мен кемелер әскерлерге, жұмысшыларға және шаруаларға барып, лекциялар, баяндамалар мен саяси жиналыстарды өткізді, сонымен қатар түрлі майдандағы оқиғалар туралы киножурналдар көрсетілді.

1920-шы жылдар

1920 жылдары Дзига Вертов жетекшілік еткен деректі фильмдер тобы, дәстүрлі киножурналдан "бейнеге бағытталған публицистикалық фильмге" жаңа жол ашты, ол Кеңес кинодокументалистігінің негізі болды. 1920-ші жылдарға тән мысал – "Кино-правда" және Вертовтың "Алга, Совет!" фильмі. Оның деректі фильмдердегі тәжірибесі мен жетістіктері орыс және әлемдік кинематографияның дамуына ықпал етті. 1920-ші жылдардың маңызды фильмдерінің бірі – Эсфир Шубтың "Романовтар әулетінің құлауы" сияқты тарихи-революциялық фильмдері. Онда ескі Империялық деректі фильмдерді революциялық тақырыпқа бейімдеу үшін монтаж әдістері қолданылды. 1924 жылы режиссерлер Сергей Эйзенштейн мен Лев Кулешов "пролетариаттың идеологиялық және көркемдік қажеттіліктерін қанағаттандыру" мақсатымен Кеңес режиссерлерінің алғашқы бірлестігі – Революциялық кинематография қауымдастығын (РКҚ) құрды. Мемлекеттік бақылауда болғанымен, "ұлтық ұйым 1920 жылдардың соңына дейін саяси және көркемдік көзқарастардың алуан түрлілігімен ерекшеленді". Осы кезеңдегі кинодағы маңызды жаңалықтардың бірі – мағына жасау үшін монтаж және монтаждық тәсілдерді пайдалану болды. Бұл кино жасау стилі Кулешов эффектісі деп аталды және сол кездегі пленка тапшылығына байланысты оны үнемдеу үшін қолданды. Юрий Желябужскийдің "Гидропеат" фильмі ғылыми-танымдық фильмдердің бастауын берді. 1918–1921 жылдардағы толық метражды агитациялық фильмдер киноиндустрияның дамуына үлкен үлес қосты. Орыс киноөнеріндегі инновациялар ең айқын түрде Эйзенштейннің туындыларында көрінді. "Потёмкин броненосеці" жаңашыл монтажымен және кинотілінің метафоралық сипатымен ерекшеленді, ол әлемдік деңгейде танылды. Эйзенштейн "Октябрь" фильмінде революциялық эпостың тұжырымдамаларын жасады. Сондай-ақ, 1926 жылы Всеволод Пудовкиннің Максим Горькийдің "Анасы" романын экранға әкелгені де ерекше атап өтуге лайық. Пудовкин "Санкт-Петербургтің соңы" (1927) фильмінде революциялық тарих тақырыбын дамытты. Басқа да көзге түсетін нұсқаусыз фильмдердің қатарында Борис Барнеттің "Трубнаядағы үй" сияқты заманауи өмірге арналған туындылар бар. Яков Протазановтың фильмдері революциялық күрес пен жаңа өмір салтын құруға арналған, мысалы, "Дон Диего мен Пелагия" (1928). Украин режиссері Александр Довженко "Звенигора", "Арсенал" тарихи-революциялық эпостарымен және "Земля" поэтикалық фильмімен танымал болды.

1940 жылдар

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін "Тас гүл" (1946), "Сибирь баладасы" (1947) және "Кубань казактары" (1949) сияқты түсті фильмдер көрсетілімге шықты. 1940-жылдардың тағы бір ең белгілі фильмдері – "Александр Невский", "Іван Грозный" және "Эльбадағы кездесу" сияқты ақ-қара фильмдер. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде совет киноиндустриясы қиындыққа тап болды. Соғыстың ауыр материалдық және қаржылық жоғалтуларымен күресумен қатар, Сталин режимі халыққа батыстың жаңа әсерінің салдарынан туған құбылыстарды бақылау үшін әлеуметтік бақылау мен цензураны күшейтті. Соғыстан кейінгі кезең совет Одағындағы дербестіктің жоғалуымен сипатталды. Совет фильмдерінің каталогы 1945 жылдан 1953 жылға дейін өндірілген фильмдердің өте төмен санын тіркеді, 1951 жылы бар болғаны тоғыз фильм, ал 1952 жылы ең көп дегенде жиырма үш фильм шықты. Дегенмен, бұл көрсеткіштерге көбінесе "фильм" деп есептелмейтін көптеген туындылар кірмейді, мысалы, театрлық қойылымдар мен опералардың түсірілген нұсқалары, ұзақ метражды деректі фильмдер мен саяхаттық фильмдер, балаларға арналған қысқа фильмдер және тәжірибелік стереоскопиялық фильмдер. Бірақ Голливудтың әр жылы өндіретін төрт жүзден бес жүзге дейінгі фильмдермен салыстырғанда, совет киноиндустриясы дерлік тоқтап қалды. Совет Одағының экономикасы күшейгеніне қарамастан, фильм өндірісі азайды. 1948 жылы Министрлер Кеңесі қабылдаған қаулы киноиндустрияны одан әрі әлсіретті. Қаулыда индустрияның жұмысы сынға алынып, сапаға қарағанда көлемге басымдық бергені фильмдерді идеологиялық тұрғыдан әлсіз еткені айтылды. Кеңес, керісінше, әр фильмнің коммунистік идеялар мен советтік жүйені насихаттау үшін шедевр болуын талап етті. Көп жағдайда, жаңа фильмнің көрсетілімге жарамдылығын Сталин шешетін. Политбюро отырыстарынан кейін жеке көрсетілімдерде, Фильмдер министрі Иван Большаков Сталинге және совет үкіметінің жоғары лауазымды өкілдеріне фильмдерді жеке көрсетті. Мазмұнға қатысты қатаң шектеулер мен кешенді, орталықтандырылған бекіту процесі көптеген сценарийшілерді жұмыстан кетуге мәжбүр етті, ал студиялар 1948 жылғы қаулыда талап етілген сапалы фильмдерді өндіруде үлкен қиындықтарға тап болды.

Трофи фильмдері

Соғыстан кейінгі кезеңде кинотеатрлар студиялардың жаңа туындыларының жетіспеушілігімен күресіп, совет көрермендерінің киноға деген қызығушылығын қанағаттандыру мәселесіне тап болды. Осыған жауап ретінде кинотеатрлар бірнеше ай бойы бір фильмді көрсетіп отырды, олардың көпшілігі 1930 жылдардың соңындағы туындылар еді. Жаңа фильмдер миллиондаған адамды кинотеатрларға тартты, ал көптеген кинотеатрлар көрермендерді көптеп тарту үшін шетелдік фильмдерді көрсетті. Бұл шетелдік фильмдердің көпшілігі "трофейлік фильмдер" болатын, яғни Екінші дүниежүзілік соғыста Германия мен Шығыс Еуропаны басып алғаннан кейін Қызыл Армия елге әкелген екі мың фильм. 1948 жылғы 31 тамыздағы КОКП Орталық Комитетінің құпия хаттамасында комитет Кино өнеркәсібі министріне осы фильмдердің елуін Совет Одағында көрсетуге рұқсат берді. Осы елу фильмнің жиырма төртін ғана жалпы жұртшылыққа көрсетуге рұқсат етілді, олар негізінен Германия, Австрия, Италия және Францияда түсірілген фильмдер еді. Қалған жиырма алты фильм, олардың көпшілігі американдық фильмдерден тұрды, тек жеке көрсетілімдерде ғана көрсетілуге рұқсат алды. Хаттамада сонымен қатар рұқсат етілген неміс музыкалық фильмдерінің жеке тізімі де бар, олар негізінен танымал опералардың неміс және итальяндық киноверсияларынан тұрды. Трофейлік фильмдердің көпшілігі 1948-1949 жылдары жарық көрді, бірақ қызығы, жарық көрген фильмдердің тізімдері Орталық Комитеттің ресми хаттамасында бұрын аталмаған фильмдерді де қамтиды. Бұл фильмдердің көпшілікке көрсетілуі 1940 жылдардағы Совет Одағының аясында қайшылықты көрінеді. Совет үкіметі шетелдік фильмдердің көрсетілуіне рұқсат берді, олар кез келген совет режиссерінің фильмге салуға тырысқаннан гөрі әлдеқайда радикалды идеяларды қамтыды, осы уақытта совет суретшілері цензура заңдарынан жұмыссыз қалған еді. Тарихшылар совет үкіметінің шетелдік фильмдерге неге осылай түсініксіз кешірімділік танытқанының көптеген себептерін болжайды. Үкімет кинотеатрларға фильмдерді көрсету құқығын берген болуы мүмкін, осылайша отандық кино өнеркәсібінің құлдырауынан кейін олар бизнесте қалуы мүмкін болды. Екінші болжам бойынша, үкімет фильмдерді соғыстан кейін елді қайта құруға көмектесетін ақшаның оңай көзі ретінде қарастырды. КПСС Орталық Комитетінің отырысының хаттамасында фильмдер мемлекеттік қазынаға жыл бойы мемлекеттік және жеке көрсетілімдерден кем дегенде 750 миллион рубль таза табыс әкелуі керек екені, ал оның 250 миллионы кәсіподақтар желісіне жалға беруден түсуі тиіс екені айтылған. Фильмдерді шығарумен қатар, комитет Большаков пен КОКП Орталық Комитетінің Агитация және үгіт-насихат бөліміне "фильмдерге қажетті редакциялық түзетулер енгізуді және әрбір фильмге кіріспе мәтін мен мұқият өңделген субтитрлерді ұсынуды" тапсырды. Жалпы алғанда, тұтқынға алынған нацистік фильмдер жалпы халыққа көрсету үшін жеткілікті саяси емес деп саналды. Дегенмен, Орталық Комитеттің үгіт-насихат және агитация бөлімі екі фильмді цензуралау мәселесімен күресті. Цензура антисемиттік, нацистік пропагандалық фильм "Джуд Сусс" фильмінен "сионистік" идеяларды алып тастау мүмкін емес деп тапты. Сонымен қатар, цензура "Егеуқырлар мен адамдар" романының киноверсиясымен де қиындыққа тап болды, өйткені ол кедейлерді қоғамға зиянды күш ретінде көрсеткен. Совет көрермендерінің трофейлік фильмдерді қалай қабылдағаны туралы тікелей дәлелдер өте аз. Совет журналдары мен газеттерінде фильмдер туралы пікірлер жарияланбады, көрермендер арасында сауалнамалар жүргізілмеді және фильмдерді қанша адам көргені туралы ешқандай жазбалар жоқ. Бұл шетелдік фильмдердің қабылдануын және танымалдылығын бағалау үшін тарихшылар негізінен анекдоттық деректерге сүйенді. Неміс музыкалық комедиясы "Менің арманымдағы әйел" осы деректерге сәйкес аралас пікірлер алды. 1947 жылғы наурыз айында "Культура и жизнь" басылымы оқырмандардың хаттарынан жиналған, фильмді идеясыз, қарапайым және тіпті зиянды деп сынайтын пікірлер жинағын жариялады. Булат Окуджава 1986 жылы "Дружба народов" журналында оған қарама-қайшы пікір жазып, Тбилиси қаласындағы барлық адам фильмге ғашық екенін айтты. Оның айтуынша, ол қайда барса да, адамдар фильм туралы әңгімелесіп, әндерін сыңғырлап жатты. Екі деректердің ішінде кинотарихшылар Окуджаваның деректерін "Культура и жизнь" басылымының деректеріне қарағанда сенімдірек деп санайды. "Батлердің қарындасы", "Бағдад ұрысы", "Ватерлоо көпірі" және "Солн Валли Серенадасы" сияқты фильмдер, техникалық тұрғыдан трофейлік фильмдер болмаса да, соғыс кезінде Америкамен болған одақ кезінде заңды түрде сатып алынған, совет көрермендерінің арасында өте танымал болды. "Вечерняя Москва" газетінің 1946 жылғы 4 қазанындағы санында М. Чистяков театрларды және совет кино өнеркәсібін соңғы алты айдың ішінде көрсетілген фильмдердің алпысының дені дәмсіз батыстық фильмдер болғаны үшін сынады. Фильмдерге қатысты сынға және трофейлік фильмдерге қарсы космополитизмге қарсы күреске қарамастан, олар совет қоғамына үлкен әсер еткені анық көрінеді.

Драмалық

"Потемкин броненосеці" – 1925 жылы Сергей Эйзенштейн режиссерлік еткен үнсіз драмалық фильм. Брюссельдегі әлемдік көрмеде барлық уақыттардағы ең ұлы фильм деп танылды. "Ана" – 1926 жылы Всеволод Пудовкин режиссерлік еткен драмалық фильм, Максим Горькийдің 1906 жылғы "Ана" романының негізінде түсірілген. "Жер" – 1930 жылы Александр Довженконың үнсіз фильмі. "Бір жылда тоғыз күн" – 1962 жылы Михаил Роммның ядролық бөлшектер физикасы, совет физиктері және олардың қарым-қатынасы туралы фильмі. "Бірінші мұғалім" – 1966 жылы Андрей Кончаловскийдің Қырғыз КСР-да орын алатын драмалық фильмі. "Ася Клячинаның хикаясы" – 1966 жылы Андрей Кончаловскийдің колхозда орын алатын драмалық фильмі. "Анна Каренина" – 1967 жылы Александр Зархидің Лев Толстойдың сол аттас романы бойынша түсірілген драмалық фильмі. "Ваня аға" – 1970 жылы Андрей Кончаловскийдің Антон Чеховтың сол аттас пьесасының бейімделуі. "Lăutarii" – 1972 жылы Эмиль Лотеанудың 19 ғасырдың ортасында Бессарабияда орын алатын романтикалық драмасы. "Махаббат романы" – 1974 жылы Андрей Кончаловскийдің музыкалық драмасы. "Цыгандар жұмақта" – 1975 жылы Эмиль Лотеанудың Максим Горькийдің әңгімелеріне негізделген романтикалық драмасы. "Махаббат құлы" – 1976 жылы Никита Михалковтың Вера Холоднаяның өмірінен шабыттанған романтикалық комедиялық драмасы. "Механикалық фортепианоға аяқталмаған пьеса" – 1977 жылы Никита Михалковтың Антон Чеховтың "Платонов" пьесасының бейімделуі. "Аң ауруы" – 1978 жылы Эмиль Лотеанудың Антон Чеховтың "Ату кеші" романы бойынша түсірілген романтикалық драмасы. "Анна Павлова" – 1983 жылы Эмиль Лотеанудың атақты балеринаның өміріне негізделген тарихи драмасы. "Қатал махаббат" – 1984 жылы Эльдар Рязановтың Александр Островскийдің "Қалыңдықсыз" пьесасының бейімделуі.

Тарихи эпос

Александр Невский, Сергей Эйзенштейн режиссерлік жасаған 1938 жылғы тарихи драмалық фильм. Иван Қатыгез, Сергей Эйзенштейннің 1944 жылы түсірген тағы бір тарихи драмалық фильм (екі бөлімнен тұрады). Сергей Герасимовтың "Тыныш Дон" (1957–58) фильмі, Михаил Шолоховтың Нобель сыйлығын алған "Тыныш Дон" романының бейімделуі. Андрей Рублев, 1966 жылы түсірілген эпикалық тарихи драма, 15 ғасырдағы орыс икона суретшісі Андрей Рублевтің өміріне шала-шарпы негізделген. "Соғыс және бейбітшілік" - Толстойдың романының 1966 жылы киноға түсірілген нұсқасы. "Агония" - 1973 жылы Элем Климов режиссерлік еткен Григорий Распутин туралы тарихи драмалық фильм. "Сибириада", Андрей Кончаловскийдің 1979 жылғы төрт бөлімді эпикалық драмалық фильмі, Эдуард Артемьевтің әйгілі саундтрегімен бірге.

Комедиялық

"Мәскеу көшелерінде серуендеу" – Георгий Данелияның 1964 жылы түсірген комедиялық фильмі, онда 18 жасар Никита Михалков басты рөлде ойнаған. "Автомобильден сақ болыңыз" – Эльдар Рязановтың 1966 жылғы қылмыстық комедиялық драмасы. "Кавказдық стильде ұрлау" – Леонид Гайдайдың 1967 жылғы комедиясы. Шүрік бейкүнә түрде ұрлыққа қатысып, көптеген ұлттық юмор тудырады. Бұл фильм жемқор жергілікті шенеуніктерді сатиралайды. "Алмаз қол" – Леонид Гайдайдың 1969 жылғы комедиясы, онда Юрий Никулин, Анатолий Папанов және Андрей Миронов ойнаған. Шебер емес контрабандистер алмастарын қайтарып алмақ болады, бірақ олар бұрыс адамның қолына тиеді. "Бақыттылар" – 1971 жылы Евгений Леонов ойнаған балабақша директоры, профессор есімді қылмыскер болып көрінеді (оның сыртқы келбеті профессорға ұқсас) және профессордың екі жалдамалы кісісінен ұрланған артефакт туралы ақпарат алуға тырысады. "Он екі орындық" – Леонид Гайдайдың 1971 жылғы фильмі, Ильф пен Петровтың танымал романының негізінде түсірілген. "Иван Васильевич: Болашаққа саяхат" – Леонид Гайдайдың 1973 жылғы комедиясы. Ғалымның уақыт машинасы үй басқарушысын 16 ғасырғы Ресейге телепорттайды, ал Иван Қатылды қазіргі заманға әкеледі. Екеуінің де сыртқы келбеті бірдей, соның салдарынан хаос басталады. "Он екі орындық" – 1976 жылы Марк Захаровтың Ильф пен Петровтың романының музыкалық бейімделуі, онда Андрей Миронов басты рөлде ойнаған. "Тағдырдың ирониясы немесе ваннаңды тамашала!" – Эльдар Рязановтың 1976 жылғы романтикалық комедиясы. Бұл фильм Ресейде осыншалықты жақсы көріледі, әр Жаңа жыл қарсаңында теледидардан көрсетіледі, американдық "It's a Wonderful Life" фильмі Рождествода көрсетілетіндей. "Қызметтік роман" – Эльдар Рязановтың 1977 жылғы романтикалық комедиясы. "Д'Артаньян және үш мушкетер" – 1978 жылғы Георгий Юнгвальд Хилкевичтің оқиғалық телефильмі (ермектік фильм). Бұл фильм Александр Дюманың "Әкесі" романының негізінде түсірілген. Фильмде көптеген совет киноактерлері ойнаған және қазір классика саналады. Фильмнің үлкен сәттілігіне (көптеген керемет әндерінің арқасында) 1990 жылдан бері Жаңа жыл қарсаңында теледидардан көрсетіліп келеді. "Сол Мунхгаузен" – Марк Захаровтың 1979 жылғы фантастикалық комедиясы, Барон Мунхгаузеннің оқиғаларына негізделген. "Покровский қақпасы" – Михаил Козаковтың 1982 жылғы комедиясы, онда Олег Меншиков Мәскеуге келген жас студенттің рөлін ойнайды, ол пәтерде тұратын адамдардың бақытсыздықтарына араласып қалады.

Қызыл вестерндер

"Қосылмас қайырымдылар" Эдмонд Кёсаянның. "Қосылмас қайырымдылардың жаңа оқиғалары" Эдмонд Кёсаянның. "Шөлдің ақ күні", ең танымал қызыл вестерндердің бірі (Остерн қараңыз). "Ресей империясының тажы, немесе тағы да Қосылмас қайырымдылар" Эдмонд Кеосаянның. Владимир Вайнштоктың "Бассыз атты". Никита Михалковтың "Жатыстардың арасында үйде" – тағы бір қызыл вестерн фильмі (оның дебюті). Владимир Вайнштоктың "Қарулы және қауіпті". Алла Сурикованың "Капуцин бульварынан келген адам".

Қиял

"Жай керемет" және оның қайта түсірілімі, сиқыршының адамға айналдырған аю туралы ертегілік махаббат оқиғасы, оны бастапқы түріне қайтару үшін принцессаның сүйісі қажет. "Жек Фрост" – Александр Роудың Рождестволық ертегісі. "Иван Васильевич: Болашаққа саяхат", Леонид Гайдайдың комедиясы. Ғалымның уақыт машинасы оның үй басқарушысын 16 ғасырғы Ресейге телепорттап, Иван Қатылды қазіргі заманға әкеледі. Екеуінің сыртқы келбеті бірдей, соның салдарынан әрекетсіздік орнайды. "Сол Мунхгаузеннің өзі" – Марк Захаровтың Барон Мунхгаузеннің оқиғалары негізіндегі комедиясы.

Балалар фильмдері

Илья Муромец – Александр Птушконың "былиналар" негізінде түсірілген фильмі. "Жек Фрост" – Александр Роудың Рождестволық ертегісі. "Мәскеу Кассиопеясы" және "Ғаламдағы жасөспірімдер" – Ричард Викторовдың ғылыми-фантастикалық фильмдері. "Буратиноның басынан өткендері" – Леонид Нечаевтың "Пинокионың басынан өткендері" романы бойынша түсірілген. "Үшінші планетаның құпиясы" – жазушы Кир Булычовтың "Алиса: Жерден келген қыз" кітаптары негізінде жасалған танымал анимациялық фильм. "Алыстағы елдегі Мио" – режиссер Владимир Грамматиковтың фантастикалық фильмі.

Теледидар

"Жаздың он жеті сәті" – 1973 жылы Юлиан Семеновтің осы аттас романы бойынша түсірілген, он екі бөлімді совет телесериалы. "Кездесу орны өзгертілмейді", 1979 жылғы, 1945 жылға арналған мини-сериал. Владимир Высоцкий өте қатал полицейдің рөлін ойнайды, ол "Қара мысық" деген қауіпті топты ұстауға тырысады. "Шерлок Холмс және доктор Уотсонның оқиғалары" – Игорь Масленниковтың режиссерлік еткен телефильмдер циклы. "Иттің жүрегі" – Михаил Булгаковтың "Иттің жүрегі" романы негізінде 1988 жылы түсірілген қара-ақ түсті телефильм.