Кіріспе
Даниялық режиссер, жазушы және актер Бенджамин Кристенсен (28 қыркүйек 1879 – 2 сәуір 1959) – даниялық кинорежиссер, сценарист және актер, кинода да, сахнада да өнер көрсеткен. Режиссер ретінде ол 1922 жылғы «Häxan» (сонымен қатар «Эпохалар арқылы сиқыр») фильмімен ең танымал. Оның ең есте қаларлық және жоғары бағаланған актерлік жұмысы – 1924 жылғы «Михаэль» фильміндегі Клод Зорет рөлі, онда ол фильмнің атау кейіпкерінің еркек сүйіктісін сомдады, бұл – маңызды гомосексуалдық фильм.
Benjamin Christensen (28 September 1879 – 2 April 1959) was a Danish film director, screenwriter and an actor, both in film and on the stage. As a director, he was best known for his 1922 film Häxan (aka Witchcraft Through the Ages). His most memorable and acclaimed acting performance was in the film Michael (1924), where he played Claude Zoret, the male lover of the film's title character in a landmark gay film.
Өмірбаян
Бенджамин Кристенсен Данияның Виборг қаласында он екі баланың ең кішісі болып дүниеге келді. Алғашында медицинаны оқыды, бірақ актерлік өнерге қызығушылық танытып, 1901 жылы Копенгагендегі Корольдік театрға (Det Kongelige Teater) оқуға түсті. Кристенсеннің кәсіби актерлік мансабы 1907 жылы Орхуста басталды, бірақ көп ұзамай шарап сатушы болу үшін сахнаны тастап кетті. 1911 жылы Кристенсен киноактер ретінде дебют жасады. Оның режиссерлік алдындағы барлық жұмыстары жоғалды, соның ішінде 1913 жылғы «Scenens børn» фильмі, белгілі норвегиялық драматург және сахналық режиссер Бьёрн Бьёрнсонның режиссерлік еткен жалғыз туындысы. 1913 жылы Кристенсен жұмыс істеген шағын «Hellborg» өндіріс компаниясын басқарып, оны «Dansk Biograf Kompagnie» деп қайта ұйымдастырды, алғашқы режиссерлік жұмысы «Det hemmelighedsfulde X» («Сырлы X», 1914) шпиондық мелодрамасы болды. Фильмдегі камера жұмысы, монтажы және көркемдік шешімдері сол кезге революциялық деп есептелді. Кристенсен өзінің екінші фильміндегідей, «Hævnens nat» («Кек алу түні», 1916) фильмінде де, адам өлтіруде жаңсақ айыпталған адамды сомдады. Алғашқы екі фильмінің сәттілігіне қарамастан, Кристенсен Дания киноиндустриясында мойынсоқ таппады және «Кек алу түнінен» кейін сахнаға оралды. 1918-1921 жылдар аралығында Кристенсен өзінің келесі, ең маңызды фильмі – «Häxan» («Сиырқын», немесе «Ғсырлар бойғы Сыйыққандық», 1922) үшін некромантия тарихын зерттеді. Кристенсен фильмде Шайтан рөлін ойнады. «Сиырқын» – сыйыққандық тарихының сюжетсіз панорамасы, бұл фильмде бейнеленген жалаңаштық, қанды көріністер мен шок эффектісі сол кездегі нұсқаулық фильмдер үшін ерекше деңгейде болды. Цензуралық комиссиялардың қатал сын-ескертпелеріне қарамастан, «Сиырқын» халықаралық сәттілікке қол жеткізді. «Сиырқынға» деген жауапқа сүйене отырып, Кристенсен UFA компаниясынан Германияда режиссерлік жұмыс істеуге шақыру алды. Ол олар үшін екі фильм түсірді, бірақ Германиядағы ең есте қаларлық жұмысы – елдесі Карл Теодор Дрейердің «Михаил» (1924) фильміндегі суретші Клод Зорет рөліндегі актерлік жұмысы болды. Бұл Кристенсеннің актер ретіндегі соңғы рөлі болды. 1924 жылы MGM UFA компаниясының талантты актерлерін іздеп, Кристенсенді де шақырып алды, ол соншалықты асығыс кетіп қалды, екінші фильмін аяқтамауы мүмкін, «Die Frau mit dem schlechten Ruf» («Жаман беделді әйел», 1925). Фильм 1925 жылдың соңына дейін жарық көрген жоқ, ол кезде Кристенсен фильмнен бас тартып үлгерген еді. Кристенсен Норма Ширердің «The Devil's Circus» (1926) фильмімен жақсы старт алды, бұл фильм коммерциялық сәттілікке жетті. Бірақ Лон Чейнидің «Mockery» (1927) фильмі сыншылар тарапынан теріс пікірлер алды, тіпті ол кішігірім пайда әкелгенімен. 1927 жылы MGM компаниясының үш жылдық, қиын өндірістік жұмысы «The Mysterious Island» («Сырлы арал», 1929) тоқтап қалғаннан кейін Кристенсен жұмыстан босатылды. Ол Warner Brothers компаниясына көшіп, төрт фильм түсірді. Біріншісі – Милтон Силс басты рөлде ойнаған «The Hawk's Nest» («Шаянның ұясы», 1928) криминалдық драмасы. Қалған үш фильм қорқынышты трилогияны құрайды және Корнелл Вулричпен бірлесіп жазылды: «The Haunted House» («Құрғыр үй», 1928), «Seven Footprints to Satan» («Шайтанға жеті із», 1929) және «House of Horror» («Қорқынышты үй», 1929). Осы уақытқа дейін Кристенсен Голливуд тәжірибесінен жалықты және «Қорқынышты үй» хит болғанымен, ол аяқталғаннан кейін Данияға оралды. Кейін Кристенсен сахналық режиссерлікке қайта оралып, он жыл бойы басқа фильм түсірмеді. Үнсіздікті бұзып, «Nordisk Company» үшін «Skilsmissens børn» («Ажырасып қалғандардың балалары», 1939) ұрпақтар арасындағы алшақтық туралы әлеуметтік мелодраманы жазды және режиссерлік етті. Бұл күтпеген сәттілікке жетті және Кристенсен қайтадан жолға шықты. Одан кейін «Barnet» («Бала», 1940) – аборт туралы фильм және «Gå med mig hjem» («Менің үйіме кел», 1941) түсірді, бұл фильм оны актриса Бодил Ипсенмен қайтадан таныстырды, ол Бьёрнсонның фильмінде онымен бірге ойнаған және өзі режиссер болған. Алайда, «Damen med de lyse Handsker» («Жарқын қолғаптармен әйел», 1942) – «Mockery» деңгейіндегі толыққанды сәтсіздікке ұшыраған шпиондық триллер болды және Кристенсен өзін кинобизнестен мүлдем шеттетуге мәжбүр болды. Кейін ол Копенгаген маңындағы кинотеатрдың басқарушысы болды және қалған 79 жылын ешкімге танымал болмай өткізді.
Мұра
Хакан – Кристенсеннің ең танымал фильмі. 16 мм форматта ұзақ уақыт таралған бұл фильм 1967 жылы британдық кинорежиссер Антони Балч тарапынан қысқартылып, қайта өңделді, сонымен қатар Уильям С. Берроуздың баяндамасы мен джаз музыкасы қосылды. Осылайша фильм контрмәдениеттің сүйіктісіне айналды. 2001 жылы Criterion Collection баспасы фильмнің бастапқы ұзындығында және жоғары сапада жарық көрді. "Сырлы Х" 1966 жылы MOMA-да қайта жандандырылып, оның екінші ең танымал фильміне айналды. Ол "Соқыр әділдік" фильмімен біріктіріліп, 2004 жылы Дания кино институты DVD форматында шығарды. Кристенсеннің қалған туындыларында үлкен шығындар болды және оларды көру ұзақ уақыт бойы қиын болды. Қолда бар мәліметтерге сүйене отырып, кейбір сыншылар Кристенсеннің барлық американдық фильмдері көркемдік тұрғыдан сәтсіздікке ұшырағанын айтты. Неміс фильмдерінің тек біріншісі – "Seine Frau, die Unbekannte" ("Оның әйелі, белгісіз", 1923) – ғана сақталды, ал Warner Brothers фильмдерінің тек "Seven Footprints to Satan" ("Жеті із сатаныққа дейін") фильмінің нашар итальяндық нұсқасы ғана табылды, бірақ "House of Horror" ("Қорқыныш үйі") фильмінің дыбыс жазбалары сақталған. "Жұрттың циркі" туралы пікірлер екіге бөлінген сияқты; "Құтпану" 1970 жылдарға дейін жоғалған фильмдердің ішіндегі ең ізделіс жолында болған, бірақ табылғаннан кейін оны көрген көптеген адамдар бұл Лон Чейнидің MGM фильмдерінің ең нашарсы екенін мәлімдеді. Nordisk фильмдері Даниядан тыс жерлерде көрініс таппады. 1999 жылы Қазіргі заманғы өнер мұражайы, ал кейін Берклидегі Тынық мұхиты кино мұрағаты Кристенсеннің туындыларын "Бенджамин Кристенсен: Халықаралық даниялық" тақырыбымен алғаш рет ретроспективті көрсетті. Карл Теодор Дрейер Кристенсенді "өзінің не қалағанын нақты білетін және мақсатына табандылықпен ұмтылатын адам" деп сипаттаған. Ұзақ жылдар бойы белгісіздікке тоңған Кристенсен қазір тарихтағы ең үздік даниялық үнсіз кино режиссерлерінің бірі саналады.