Кіріспе

1937 жылы Уильям Дитерльдің түсірген "Эмил Золаның өмірі" – Пауль Мунидің басты рөлде ойнаған, 19 ғасырлық француз жазушысы Эмиль Зола туралы 1937 жылғы американдық тамырлық фильм. Ол Лос-Анджелестегі "Carthay Circle" театрында көрсетіліп, сыншылардың жоғары бағасын алып, коммерциялық табысқа жетті. Сол кездегі сыншылар оны осы уақытқа дейін түсірілген ең ұлы тамырлық фильм деп атады. 2000 жылы Конгресс кітапханасы оны "мәдени, тарихи және эстетикалық маңызы бар" деп танып, АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізді. Ұлы экономикалық дағдарыс кезінде және Германияда нацистік партия билікке келгеннен кейін түсірілген бұл фильмде 19 ғасырдың соңында Франциядағы антисемиттік әділетсіздік мәселесі толыққанды көрсетілмеген. Зола Дрейфус ісіне қатысып, офицерді босатуға тырысқан кезге қарамастан, бұл мәселе назардан тыс қалды. Кейбір зерттеулер бұл фильмді Голливудтың сол кездегі тартыншақтығының мысалы ретінде көрсетеді: фильмде антисемитизм туралы тізгінталмайды, тіпті "жұрт" деген сөз де диалогта қолданылмаған. Осы кезеңде нацистерге қарсы кейбір фильмдер тоқтатылып, басқалары өзгертілді. Бұл Голливудтың сыртқы цензура қаупіне жауап ретінде ішкі цензураны орнатып, "Өндіріс кодексін" құрған уақыт еді. "Эмил Золаның өмірі" – үздік фильм номинациясында "Оскар" сыйлығын жеңіп алған екінші тамырлық фильм.

Сюжет

19 ғасырдың ортасы мен соңында өтетін фильм Эмиль Золаның пост-импрессионист суретші Поль Сезанмен ертедегі достығын және оның көптеген еңбектері арқылы даңққа ие болуын көрсетеді. Сондай-ақ, ол Дрейфус ісіне қатысқанын көрсетеді. 1862 жылы Парижде жазушы Зола Сезанмен бірге шатыры ақаулы париждік мансардада тұрады. Оның никелес әйелі Александрин оған кітап дүкенінде кеңсе қызметкері болып жұмыс табады, бірақ ол көп ұзамай жұмыс берушінің және полиция агентінің наразылығын тудырғаннан кейін жұмыстан шығарылады. Ол француз қоғамындағы көптеген әділетсіздіктерге куә болады, мысалы, тығыз өзендегі шалаптар, заңсыз кен өндіру жағдайлары және армия мен үкіметтегі жемқорлық. Соңында полициядан жасырынып жүрген көшедегі әйелмен кездейсоқ кездесу оның бірінші бестселлеріне, париждік өмірдің құпия жағын ашатын «Нана» романына әсер етеді. Бас цензураның өтініштеріне қарамастан, Зола «Күлейтін» сияқты басқа да табысты кітаптар жазады, ол 1870 жылғы Франко-пруссия соғысындағы апатты жеңіліске әкелген француз командирлерінің қателіктері мен біртілдігін қатты сынап көрсетеді. Ол бай және әйгілі болып, Александринге үйленеді және сарайында жайлы өмір сүреді. Бір күні оның ескі досы Сезанн, әлі де кедей және белгісіз, қаладан кетіп барар алдында оны келіп көреді. Ол Золаны табысқа жеткендіктен салғырттануда деп айыптайды және олардың достығын аяқтайды. Германия елшілігіне түскен хат француз бас штабында тыңшы бар екенін растайды. Әскер басшылары көп ойланбастан еврей капитан Альфред Дрейфустың сатқын екеніне шешім қабылдайды. Ол әскери сотта айыпталып, жұрт алдында қорланды және Француз Гвианасындағы Ібіліс аралына қамалды. Кейін жаңа барлау басшысы полковник Пиккар майор Вальсин Эстерхазиді, венгр тегінен шыққан жаяу әскер офицерін, нақты тыңшы ретінде айыптайтын дәлелдерді табады. Алайда Пиккарға жоғары лауазымдағы адамдар ресми ұяттан сақтау үшін үндемеуге бұйырылады және тез арада алысқа жіберіледі. Дрейфустың ар-намысын төмендеткеніне төрт жыл өткен. Оның адал әйелі Люси Золадан күйеуінің ісін қолдауын сұрайды. Зола жайлы өмірінен бас тартуға асықпайды, бірақ Люси оның қызығушылығын ояту үшін жаңа дәлелдер келтіреді. Ол «L’Aurore» газетінде «Мен айыптаймын» деген ашық хат жариялайды, онда жоғары сатыдағылардың қорқынышты әділетсіздікті жасыруын айыптайды, бұл бүкіл Парижде қызу пікір-таластарға себеп болады. Зола әскери агенттердің қозуымен ашуланған халықтан құтылып қалады, ал қала көшелерінде тәртіпсіздіктер басталады. Күткендей, Зола қаралауға айыпталады. Оның адвокаты, Маître Labori, судьяның Дрейфус ісі және барлық әскери куәгерлердің жалған куәліктері туралы дәлелдерді ұсынуға рұқсат бермейтініне қарсы күш көрсетеді, Пиккардан басқа. Зола кінәлі деп танылып, бір жылға түрмеге жабылып, 3000 франк айыппұл төлейді. Ол достарының кеңесімен Дрейфустың ісін жалғастыру үшін Лондонға қашуға мәжбүр болады. Әлемде әділдікке деген талап күшейген кезде, жаңа француз үкіметі Дрейфустың кінәсіз екенін жариялайды және жасыруға қатысқандар жұмыстан босатылады немесе өз-өзіне қол жұмсайды. Вальсин Эстерхази елден ұятпен қашып кетеді. Парижге оралғаннан кейін Зола Дрейфустың ақталуы мен Ардагерлік легионға қабылдану салтанатынан бір күн бұрын ақаулы пештен шыққан көмірқышқыл газынан уланып қайтыс болады. Оның денесі Париждегі Пантеонға жерленеді және оған батыр мен жауынгерге лайық қоштасу айтылады.