Кіріспе

Шотландияның Шығыс Лотиан аймағындағы бұрынғы Корольдік әуе күштерінің әуе базасы. Корольдік әуе күштерінің Шығыс Фортуна базасы, немесе жай ғана RAF Шығыс Фортуна, Шығыс Фортуна ауылының оңтүстігінде орналасқан бұрынғы Корольдік әуе күштері станциясы. Ол Шотландиядағы Эдинбург қаласынан шығысқа қарай, жақын жерде орналасқан. RAF East Fortune бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде истребитель станциясы ретінде, ал екінші дүниежүзілік соғыс кезінде түнгі истребительдерді даярлайтын бөлімшеде пайдаланылды. Станцияның ұраны – "Бақыт батылдарға көмектеседі". Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ұшу-қону жолақтары жергілікті жеке авиацияға берілді. 1976 жылдан бері бұрынғы RAF ғимараттары Ұлттық ұшу мұражайына тиесілі. Әуеайлақ – ескерткіш.

Тарих

Шығыс Фортунаның ұшу станциясы ретінде құрылуы Корольдік әуе күштерінің құрылуына дейінгі кезеңге жатады. RAF East Fortune 1915 жылы жауынгерлік және әуе кемелері үшін әуежай ретінде белгіленді, ал 1916 жылдың тамызында Корольдік әскери-теңіз әуе қызметінің станциясы болды. 1918 жылдың басында Шығыс Фортуна 66 оқу-жаттығу станциясының (TDS) біріне айналды. TDS-тің мақсаты операциялық эскадрильяларға ұшқыштарды даярлау болды және олар көбінесе үштік топтарға біріктірілді. Шығыс Фортуна – No. 208 TDS станциясы. 1918 жылдың шілдесінде Корольдік әуе күштері құрылғаннан кейін RAF-тің No. 22 (оқу) тобы Шығыс Фортунада құрылып, кейіннен Стирлингке көшірілді. No. 22 (оқу) тобы RAF құрамындағы әлі де жұмыс істеп тұрған сирек топтардың бірі. 1918 жылы «Сопит Снайп» прототипі Шығыс Фортунада сынақтан өтті. Қабылдағаннан кейін бұл ұшақ 1918 жылдың тамызында ашылған базадағы Торпедолық ұшақ мектебіне енгізілді. 1919 жылы британдық R34 әуе кемесі Атлантика мұхиты арқылы алғашқы рет қайта оралып, әуе арқылы шығыстан батысқа алғашқы сапар жасады – Шығыс Фортунадан Нью-Йорктің Майнеоласына ұшты. Соғыс аралық кезеңде ангарлар мен әуежай ғимараттары бұзылып, ішкі аумақ Оңтүстік-Шығыс Шотландияның бірлескен санаторий кеңесіне туберкулезге қарсы санаторий ретінде пайдалану үшін сатылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әуежай қайтадан іске қосылды, 1940 жылдың маусымында жер жақын маңдағы RAF Drem әуежайының серік әуежайы ретінде пайдалану үшін мемлекеттік меншікке алынды. Алайда, кейіннен RAF East Fortune-ды түнгі жауынгерлік оқу бөлімі (OTU) ретінде дамыту туралы шешім қабылданды, сондықтан 1941 жылдың 4 маусымында No. 60 OTU RAF Leconfield әуежайынан келді. Бұл RAF Fighter Command бөлімшесі болды, ол жаңадан білікті ұшқыштар мен басқа да әуе экипаждарына (радиооператорлар/әуе артиллериялық немесе навигаторлар) RAF Flying Training Command-тен арнайы дайындық пен түнгі жауынгерлік тәжірибе берді. OTU осы мақсатта жаттығу және операциялық ұшақ түрлерін қолданды; бастапқыда экипаждар бір қозғалтқышты Боултон Пол Дефаант түнгі жауынгерінде оқытылды, ал кейбір ұшқыштарды оқыту жаттығуларында Miles Master екі басқару пульті бар жаттығу ұшақтары пайдаланылды. Defiant түнгі жауынгер ретінде ескіргендіктен, OTU екі қозғалтқышты Bristol Blenheim және Bristol Beaufighter ұшақтарына көшті. 1942 жылы Blenheim түнгі жауынгер ретінде де ескірді, бірақ екі басқару пульті болғандықтан және жаңа Beaufighter-ге қарағанда ұшуға оңай болғандықтан, олар жаттығу ұшақтары ретінде пайдалы болды. Оқудан өтетін экипаждар оқуларының көп бөлігін Blenheim-дерде өткізіп, содан кейін OTU курсының соңында Beaufighter-ге ауысты. Соғыс барысында Люфтваффе бомбалаушыларының көп бөлігі Ресей майданына және Жерорта теңізіне жіберілді. Нәтижесінде Ұлыбританияға түнгі шабуылдардың қаупі азайды және қосымша түнгі жауынгер экипаждарына қажеттілік азайды, сондықтан 1942 жылдың маусымынан бастап No. 60 OTU-ның бір бөлігі RAF Coastal Command-ке Beaufighter-лерді қолдана отырып, күндізгі соққы беруге дайындық үшін қайта тағайындалды. 1942 жылдың 24 қарашасында 60 OTU таратылды, оның кейбір активтері мен қызметкерлері жаңадан құрылған No. 132 OTU-ға, жағалаудағы шабуылға дайындық бөліміне берілді. Бастапқыда бұл бөлім Blenheim және Beaufighter ұшақтарын пайдалануды жалғастырды, бірақ ескірген Blenheim ұшақтарын пайдалану кейіннен азайды және олар ақырында Bristol Beaufort-тармен бірліктің екі басқару пульті бар жаттығу ұшақтары ретінде ауыстырылды. 1944 жылдың соңында OTU-ға бірнеше де Хавиланд Москито ұшақтары беріле бастады, ал соғыс аяқталғанға дейін бұл негізгі типті ұшақтар болды. RAF East Fortune негізгі оқу рөлімен қатар RAF Bomber Command үшін авариялық қондыру әуежайы ретінде тағайындалды және Англиядағы қолайсыз ауа райы олардың үй әуежайларына қонуына кедергі келтірсе, Германияға шабуылдан қайтып келген ауыр бомбалаушыларға қол жетімді болды. No. 60 OTU және No. 132 OTU-дан басқа, келесі бөлімдер де осы жерде жұмыс істеді: Шығыс Фортунадағы ұзартылған ұшу-қону жолағы осы мақсатта 1961 жылдың жазы бойы пайдаланылды. Жөндеуден кейін, Шығыс Фортуна ауруханасы 1949 жылы туберкулезге қарсы санаторий ретінде қайта ашылды. 1950 жылдардың ортасынан бастап туберкулезбен ауыратын науқастардың саны азайғандықтан, ауруханадағы бос орын оқу қабілеті төмен науқастарды ұзақ мерзімді күтіп-ұстауға және жалпы медициналық науқастарды қалпына келтіруге пайдаланылды. Кейіннен ауруханада негізінен ұзақ мерзімді гериатриялық көмек көрсетілді, ол 1985 жылы соңғы психикалық аурулар кеткен кезде жалғыз пайдалану болды. Аурухана 1990 жылдары біртіндеп құлдырап, 1997 жылы жабылды.

Апаттар мен оқиғалар

Екі дүниежүзілік соғыста да оқу кезінде ұшақ апаттары жиі болып, көптеген әуешілер операциялық емес ұшуларда қаза тапты немесе жарақат алды. Шығыс Фортунаға қатысты ең ерте қаза болған оқиға 1916 жылдың 17 наурызында болды, онда Шығыс Фортунадан шыққан Farman HF.20 экипажының жоғалуымен Форт теңізіне құлап кетті. Күтпегендей, тәжірибесіз әуешілер экипажы жоғары өнімділік көрсетіп, соғыстан шаршаған ұшақтарда ұшу кезінде жоғары апат деңгейіне ұшырады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Шығыс Фортунада жүргізілген оқу түрлерімен байланысты ерекше тәуекелдер болды, атап айтқанда, қараңғыда кең аумақты ұшуды қамтитын түнгі жойғыш оқулары және жағалаудағы шабуыл оқулары, төмен биіктікте ұшуды қамтиды, бұл механикалық ақаулар кезінде құтқаруға жеткіліксіз биіктіктегі CFIT апаттарының тәуекелін арттырды. Beaufighter мен Mosquito ұшақтарынан шұғыл түрде қашу оңай болған жоқ, ал Beaufighter ұшақтарының бір қозғалтқышы істен шыққан жағдайда ұшуы өте қиын болды. Осыған сәйкес, Шығыс Фортунадан ұшақпен қатысқан көптеген ауыр апаттар болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі апаттар: 1941 жылдың 15 тамызында 60 ОТУ-ға тиесілі Defiant Mk I N1692 ұшағы Хаддингтоннан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км жердегі Вест-Мэйнс фермасында мәжбүрлі қонуға тырысқан кезде ферма ғимаратына құлап, ұшқыш қаза тапты. 1941 жылдың 29 тамызында 60 ОТУ-ға тиесілі Defiant Mk I T4042 ұшағы Ламмермуир төбелеріндегі Хант Лоу қаласында Шығыс Фортунадан жаттығу ұшуы кезінде апатқа ұшырап, ұшқыш қаза тапты. 1941 жылдың 30 тамызында 60 ОТУ-дың T8627 Master ұшағы Скремерстон, Нортумберленд маңында апатқа ұшырап, екі экипаж мүшесі де қаза тапты. 1941 жылдың 5 қыркүйегінде 60 ОТУ құрамындағы Defiant Mk I R1679 Эдлингтон Холл, Нортумберленд маңында апатқа ұшырап, екі экипаж мүшесі де қаза тапты. 1941 жылдың 26 қыркүйегінде 60 ОТУ-ға тиесілі Defiant Mk I V1138 ұшағы RAF East Fortune-дан 2 миль солтүстік-шығысқа қарай ұшып бара жатып апатқа ұшырап, бақылаушы қаза тапты. 1941 жылдың 16 қарашасында 60 ОТУ-дан тұратын Master Mk III W8528 ұшағы Солтүстік Бервикте апатқа ұшырап, ұшқыш қаза тапты. 1941 жылдың 8 желтоқсанында Defiant Mk I N1570 60 OTU-дан тұратын ұшақ Форт теңізіне құлап кетті. Екі экипаж мүшесі де жоғалып кетті, өлі деп саналады. 1941 жылдың 30 желтоқсанында 60 ОТУ-ға тиесілі Defiant Mk I N1680 Дрем станциясына жақын теміржолға құлап, ұшқыш қаза тапты. 1942 жылдың 1 қаңтарында Defiant Mk I N3432 60 OTU East Fortune-ға жеткізу рейсі кезінде Вестморлендтің Траутбек қаласында апатқа ұшырап, паром ұшқышы (96 эскадрильямен қызмет етіп жүрген) қаза тапты. Ұшақ нашар ауа райында биік жерге ұшты. 1942 жылдың 4 қаңтарында 60 ОТУ-ға тиесілі Defiant Mk I N3495 ұшағы RAF East Fortune-ға жақындаған кезде Шығыс Линтоннан солтүстік-шығысқа қарай 1/4 миль жерде апатқа ұшырап, екі экипаж мүшесі де қаза тапты. Кенеттен қатты жаңбыр пайда болып, барлық ұшақтарға қонуға бұйрық берілді, бірақ тәжірибесіз ұшқыш жағдайға ұшырап, жерге ұшып кетті деп есептеледі. 1942 жылдың 15 қаңтарында 60 ОТУ-дан тұратын Defiant Mk I N3422 әуе ұрысы жаттығулары кезінде жоғары жылдамдықпен тоқтағаннан кейін Солтүстік Бервиктің Бервик заңында апатқа ұшырады. Екі экипаж мүшесі де қаза тапты. 1942 жылдың 15 қаңтарында 60 ОТУ-ға тиесілі Defiant Mk I V1182 жаттығудан қайтып оралмады және Форт теңізіне құлап кетті деп болжанады. Екі экипаж мүшесі де жоғалып кетті, өлі деп саналады. 1942 жылдың 8 ақпанында 60 ОТУ-дан тұратын Defiant Mk I N1705 ұшағы Солтүстік Бервиктегі Кингстон фермасына құлап, екі экипаж мүшесі де қаза тапты. Апаттан бірден бұрын ұшқыш радио арқылы бұлт ішінде бір нәрсемен соқтығысқанын және Шығыс Фортунга қайтуға тырысып жатқанын хабарлады. Кейіннен Бервик заңының биік жерінде жермен соқтығысудың пайда болғанын көрсететін белгілер табылды. 1942 жылдың 24 ақпанында 60 ОТУ-дан тұратын Майлз Мастер Mk III W8623 ұшағы Шығыс Фортунаға құлап, ұшқыш қаза тапты. 1942 жылдың 18 наурызында 60 ОТУ-дан тұратын Defiant Mk I N1629 ұшағы Ательстейнфорд маңында жерге түсіп, ұшқышы қаза тапты. 1942 жылдың 23 наурызында RAF East Fortune әуежайында 60 OTU Blenheim ұшағының асты құлап, оның астында жұмыс істейтін әуеші қаза тапты. 1942 жылдың 8 сәуірінде 60 ОТУ-ға тиесілі Бленхайм МК IV Z5871 ұшағы Лонг Йестерден оңтүстікке қарай 1/2 миль жерде апатқа ұшырап, екі экипаж мүшесі де қаза тапты. 1942 жылдың 29 қыркүйегінде 60 ОТУ-дан тұратын Бленхайм Mk V BA142 ұшағы Шығыс Линтонның Хаумуир фермасында апатқа ұшырап, ұшқыш қаза тапты. 1942 жылдың 28 қазанында 60 ОТУ-ға тиесілі Бленхайм Mk I L6752 ұшағы Ормистонның жанында нашар көрінетін жерде апатқа ұшырап, ұшқыш қаза тапты. 1942 жылдың 8 желтоқсанында 132 ОТУ-ның Blenheim Mk IV Z7443 ұшағы Лаудердің жанында апатқа ұшырап, ұшқыш қаза тапты. 1943 жылдың 3 қаңтарында 132 ОТУ-дың Blenheim Mk V BA235 ұшағы Иннервиктегі Вудхолл фермасында апатқа ұшырап, ұшқыш қаза тапты. 1943 жылдың 14 наурызында 132 ОТУ-дың Blenheim Mk V BA107 ұшағы Ательстейнфордтың оңтүстік-батысында түнгі мәжбүрлі қону кезінде апатқа ұшырап, ұшқыш қаза тапты. 1943 жылдың 28 наурызында 132 ОТУ-дың Blenheim Mk V BA201 ұшағы түнде Хаддингтонның жанындағы биік жерге ұшып, ұшқыш қаза тапты. 1943 жылдың 29 наурызында 132 ОТУ-дың Blenheim Mk I L6691 ұшағы түнде Шығыс Фортундан ұшып шыққаннан кейін Ательстейнфорд маңында апатқа ұшырап, ұшқыш қаза тапты. 1943 жылдың 2 сәуірінде 132 ОТУ-дың Blenheim Mk I L1119 ұшағы әуежайдан ұшып шыққаннан кейін 2 миль солтүстік-батыста апатқа ұшырап, ұшқыш қаза тапты. 1943 жылдың 12 мамырында 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk IIF R2340 ұшағы RAF East Fortune-ға жақындаған кезде Краучи фермасында апатқа ұшырап, ұшқыш қаза тапты. 1943 жылдың 28 мамырында 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk IIF R2283 ұшағы RAF Дремдегі шабуылдан кейін қозғалтқышы өшіп кеткеннен кейін апатқа ұшырап, ұшқыш қаза тапты. 1943 жылдың 14 маусымында 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk IIF R2278 ұшағы Гилмертон Хаусының жанында, әуежайдың оңтүстігінде апатқа ұшырап, ұшқыш қаза тапты. 1943 жылдың 17 маусымында 132 ОТУ-дың Blenheim Mk IV V5492 ұшағы мәжбүрлі қону кезінде апатқа ұшырап, ұшқыш қаза тапты. 1943 жылдың 19 қыркүйегінде 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk VIC JL852 ұшағы Нортумберлендтің Солтүстік теңізіне қозғалтқышы істен шыққаннан кейін құлап кетті. Ұшқыш өтіп бара жатқан кемемен құтқарылды, бірақ бақылаушы табылған жоқ. 1943 жылдың 2 желтоқсанында 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk VIC EL433 ұшағы RAF East Fortune-да ұшқыш бір қозғалтқышты қонуға тырысқаннан кейін апатқа ұшырады. Ұшақ әуежайдың автокөлік қоймасына соқтығып, жарылып, екі экипаж мүшесі де қаза тапты. 1943 жылдың 21 желтоқсанында 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk VIC JL873 ұшағы Крейлдің солтүстік-батысында 3 миль жерде түнгі мәжбүрлі қонуға тырысқан кезде апатқа ұшырады. Ұшқыш аман қалды, бірақ навигатор қаза тапты. 1944 жылдың 5 қаңтарында 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk VIC JL425 ұшағы Мэй аралынан 2м шығысқа қарай Форт теңізіне құлап кетті. Экипаж мүшелерінің екеуі де табылған жоқ. 1944 жылдың 27 ақпанында 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk VIC JL449 ұшағы қарлы бораны кезінде RAF East Fortune-да қонуға тырысқан кезде апатқа ұшырады. Екі экипаж мүшесі де қаза тапты. 1944 жылдың 19 наурызында 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk VIC JL652 ұшағы жаттығу ұшуынан қайтып оралмады және теңізге құлап кетті деп болжанады. Екі экипаж мүшесі де жоғалып кетті, қаза тапқан деп есептеледі. 1944 жылдың 5 мамырында 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk VIC JL581 ұшағы Шығыс Фортундан ұшып шыққаннан кейін қозғалтқышы істен шыққаннан кейін Гиффорд маңында апатқа ұшырады. Екі экипаж мүшесі де қаза тапты. 1944 жылдың 15 мамырында 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk VIC EL457 ұшағы Вулер, Нортумберлендтен оңтүстікке қарай 7 миль жердегі Хеджхоупхиллде апатқа ұшырап, екі экипаж мүшесі де қаза тапты. 1944 жылдың 29 мамырында 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk VIC EL240 ұшағы Шығыс Фортундан ұшып шыққаннан кейін қозғалтқышы істен шыққаннан кейін Хаддингтон маңында апатқа ұшырап, екі экипаж мүшесі де қаза тапты. 1944 жылдың 15 маусымында 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk VIC JL855 ұшағы Солтүстік Бервикке қарап теңізге құлап кетті. Экипаж мүшелерінің екеуі де табылған жоқ. 1944 жылдың 27 шілдесінде 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk VIC JL776 ұшағы Дирлетон оқ ату полигонындағы құм төбелеріне жаттығу шабуылы кезінде апатқа ұшырап, екі экипаж мүшесі де қаза тапты. 1944 жылдың 8 тамызында 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk VIC JL824 ұшағы қозғалтқышы істен шыққаннан кейін Карнустиден 10 миль қашықтықтағы Солтүстік теңізіне құлап кетті. Ұшқыш құтқарылды, бірақ бақылаушы табылған жоқ. 1944 жылдың 12 тамызында 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk VIC T5216 ұшағы қозғалтқышы істен шыққаннан кейін Белхавен құмдарында апатқа ұшырап, ұшқыш қаза тапты. 1944 жылдың 12 тамызында 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk VIC X8096 ұшағы түндегі жаттығу кезінде Басс Роктан батысқа қарай 3 миль жерде Форт теңізіне құлап кетті, екі экипаж мүшесі де қаза тапты. 1944 жылдың 14 тамызында 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk VIC JL813 ұшағы Питерхедтен 9 миль қашықтықтағы Солтүстік теңізіне құлап кетті. Екі экипаж мүшесі де жоғалып кетті, қаза тапқан деп есептеледі. 1944 жылдың 20 тамызында 132 ОТУ-дың Beaufighter Mk VIC T5219 ұшағы қозғалтқышы істен шыққаннан кейін RAF Милфилд (Нортумберленд) маңында апатқа ұшырады. Ұшқыш аман қалды, бірақ...

Қазіргі қолданылуы

1976 жылы Шотландияның Ұлттық Ұшу мұражайы бұрынғы RAF станциясының техникалық аумағында ашылды. Бұл Ұлыбританиядағы санаулы әуежайлардың бірі, онда қанаттары бар ұшақтар қонуға мүмкіндік алмайды. Әуежай көбінесе ауыл шаруашылығына пайдаланылады, бірақ ұшу-қону жолақтары мен такси жолдары көбінесе сақталған. Жексенбі күндері ұшу-қону жолақтарының бір бөлігі автокөліктерді сату үшін қолданылады. Әуежайдың шығыс бөлігі қазір мотоциклдерге арналған жарыс трассасы ретінде пайдаланылады және Мелвилл Мотор Клубының орны болып табылады. B1347 тас жолының батысындағы басты ұшу-қону жолағының бетонды созылмасы қазір микрожеңіл ұшақтар үшін ұшу-қону жолағы ретінде және металл теріп жинау орыны ретінде қолданылады. Бұл Шығыс Фортуна әуежайының қазір ұшақтарды қабылдай алатын жалғыз бөлігі, және ол микрожеңіл ұшақтан артық емес. Бұрынғы тұрғын үй аумағы, Шығыс Фортуна ауруханасы, көбінесе бос күйде қалады. 2016 жылдың мамыр айында осы аумақтың бір бөлігін ауылға айналдыру жоспарлары бар екені белгілі болды.