Кіріспе

Құрып кеткен динозаврлар туысы, тракиялық құдай Зальмокс – қазіргі Румыния аумағындағы кейінгі креда кезеңінің маастрихт дәуірінен табылған рабдодонтид орнитопод динозаврлар туысы. Бұл туыстың үлгілері алғаш 1899 жылы Франц Нопкса Mochlodon robustum түрі деп атаған, ал 1915 жылы Rhabdodon robustum түріне жіктеген. 1990 жылы Джордж Олшевский бұл атауды Rhabdodon robustus деп түзеп, 2003 жылы түр тағы да Zalmoxes robustus түрі ретінде жіктелді. Зальмокс атауы дакиялық құдай Зальмоксиске, ал robustus сүйек қалдықтарының беріктігіне сілтеме жасайды. 2003 жылы тағы бір түр ашылды, ол Zalmoxes shqiperorum деп аталды, бұл атау албан тіліндегі "албандықтар" деген мағынаны білдіреді.

Ашу тарихы

Зальмокс алғаш рет Трансильванияда табылған көптеген қазба қалдықтары арқылы белгілі болды, оларды 1899 жылы барон Франц Нопкса Mochlodon robustus түрі деп атады. Түрлік атау оның күшті дене бітіміне сілтеме жасайды.

Сипаттама

Zalmoxes – екі аяқты, шөп жейтін, үлкен үшбұрышты басы және тұмсығы бар салыстырмалы түрде кішкентай туыс. Зальмокстің аталмаған түрі ірі дене мөлшерімен белгілі, ересегінің ұзындығы белгілі бір шамада. Нопкса Зальмокстің кішкентай мөлшері аралдық кәрізділікке байланысты деп ойласа, Атилла Оси және әріптестері оның рабдодонтид ата-бабасының мөлшеріне жақын екенін анықтады, ал ірі Рабдодон мен кіші Мохлодон сәйкесінше аралдық гигантизм мен аралдық кәрізділікке ие болды. Дегенмен, Zalmoxes түрлерін жеке қарастырғанда, Z. shqiperorum Orodromeus-тан Tenontosaurus-қа дейінгі жалпы мөлшер тренін жалғастырғанын көруге болады, ал Z. robustus-та шамалы кәрізділік болуы мүмкін. Z. robustus бас сүйегінің шамамен 80% -і белгілі. Бірақ толық буынды бас сүйегі табылған жоқ, және сүйектердің көп бөлігі бірімен-бірі үйлеспейді, оқшауланған күйде табылады. Weishampel және авторлар бұл сүйектердің бір жеке тұлғаға тиесілі екенін анықтады, өйткені олар бір формациядан алынған және бірдей түсті. Nopcsa Z. robustus үшін төрт жеке тұлғаны анықтады, олардан түрдің қаңқасында айырмашылықтар бар екенін көруге болады. Бас сүйек материалы сияқты, Z. robustus омыртқалары да көбінесе оқшауланған күйде табылады. Омыртқа бағанасының барлық бөліктері қазба жәдітелігінде ұсынылған, бірақ әзірге кеуде сүйегінің пластиналары табылған жоқ. Сакральды омыртқа үш омыртқадан тұрады, оның ішінде екі сакродорсал (сакральды омыртқадағы арқалық омыртқалар) және үш сакрокаудаль (сакральды омыртқадағы құйрықтық омыртқалар) бар. Аяқ-қол және белдік сүйектері де жақсы сақталған, тек қолдар (манус) мен аяқтар (пес) көбінесе жетіспейді.

Диета

2003 жылғы ғылыми мақала Зальмокстардың негізгі тағамы жұмсақ жапырақтар, атқуыршақ, гүлді өсімдіктер, папоротник тәрізділер және папоротниктер сияқты қатал талшықты өсімдіктерден тұрғанын көрсетті.