Кіріспе

Неміс етістіктерін тіс дыбыстық өзгерісімен (денталды қосымша) жұмыс істейтін әлсіз немесе дауыстылар алмасуымен (аблаут) жұмыс істейтін күшті деп жіктеуге болады. Екеуі де реттелген жүйелер. Екі типтің де көпшілігі реттелген, бірақ әртүрлі топшалар мен ерекшеліктер кездеседі; алайда, оқушыларға арналған оқулықтарда күшті етістіктердің барлығы ретсіз деп қарастырылады. Тілдегі жалғыз толыққанды ретсіз етістік – sein (болу). 200-ден астам күшті және ретсіз етістіктер бар, бірақ ағылшын тіліндегідей, күшті етістіктер біртіндеп әлсіздене түседі. Неміс тілі герман тіліне жататындықтан, неміс етістігін герман тіліндегі етістіктің дамуы ретінде қарастыруға болады.

Неміс префикстері

Бұл неміс тіліндегі ең маңызды префикстердің жалпы көрінісі. Мысал ретінде "legen" (тосу, жату) келтіріледі.

Префикс | Сөз | Мағынасы | Аудармасы
------- | -------- | -------- | --------
ab | legen | төсеу, қою | тастау, қалдыру
an | legen | үстіне қою | бекіту, қосып тоқтату, инвестициялау
auf | legen | жоғары қою | қолдану
aus | legen | жаю, тарату | бір нәрсені жаю, көрсету
bei | legen | қасынан қою | қосу
dar | legen | сонда қою | көрсету, назар аудару
ein | legen | ішке қою | кірістіру, қадау
ent | legen | алысқа қою | алыс, шеткі. Ескерту: entlegen – сын есім, етістік емес.
er | legen | толық тосу | өлтіру/сәтті аяқтау
ge | legt | тосылған | өткен шақ
ge | legen | тосылу | отыру, орналасу, ыңғайлы жағдай
hin | legen | осы жерге қою | ұйықтату, қысқа уақытқа ұйықтау
her | legen | мұнда қою | орналастыру, жасау, жинау
nach | legen | кейін қою | қосымша қою
nieder | legen | төмен қою | затты төмен қою / лауазымнан түсу / жату, ұйықтау
über | legen | үстіне қою | ойлану
um | legen | айналып қою | бөлу, тарату, сондай-ақ: өлтіру
unter | legen | астына қою | астына салу
ver | legen | жасыру | ұялшақ [сын есім] / жоғалту [етістік], түзету (кітаптар, газет)
vor | legen | бұрын қою | әкелу, ұсыну
weg | legen | алысқа қою | жинап қою, сақтау
wider | legen | қарсы қою | жоққа шығару
zer | legen | бөлшектеу | бөлшектеу, құрастырудан шығару
zu | legen | қосу | жаңа зат сатып алу/кию
zusammen | legen | бірге қою | біріктіру, жинау

Алюминийлер

Жоғарыда аталған кез келген түрдегі шырай сөздер немесе шырай сөздерін қолдануға болады. Бірақ модальді етістіктерге назар салыңыз, олар сөйлемнің мағынасын және құрылымын өзгертеді.

Құрама шексіз сөздер

Құрама инфинитивтер модальді немесе көмекші етістіктерді қолдану арқылы жасалуы мүмкін. Жаңа инфинитивті негізгі инфинитивтің соңына қояды. Содан кейін, сыртқы инфинитив ескі, ішкі инфинитивтің орнына жіктеледі. Кейде ескі инфинитивті пассивті етістік түріне өзгерту қажет болады.

Рефлексивті етістіктер

Кейбір етістіктер рефлексивті есімдік қолдануды қажет етеді. Мұндай етістіктер рефлексивті етістіктер деп аталады. Ағылшын тілінде бұл көбінесе қарапайым етістіктердің сәл өзгертілген түрі болады, мысалы, "отыру" етістігі "өзін отырғызу" ретінде айтылуы мүмкін.

Қатысушы және етістік есімдер

Бұл бөлім негізгі инфинитивтен етістік есімдер мен етістік сын есімдерін жасау ережелерін толық сипаттайды. Бұл процесс қарапайым да, күрделі инфинитивтер үшін де ортақ. Күрделі инфинитивтерде шырайластырушы және толықтаушы сөз тіркестері назарға алынбайды, олар осы процеске ықпал етпейді; егер басқаша көрсетілмесе.

Тензиттер

Неміс тілінде алты уақыт болғанымен, олардың екеуі ғана қарапайым, ал қалғандары күрделі және қарапайым конструкцияларға негізделген. Уақыттар ағылшын тіліндегі конструкцияларға өте ұқсас. Сөздерді өзгерту үш жаққа, екі санға (жекеше және көпше), үш тәсілге (хабарлама, бұйрық және шартты) және екі қарапайым уақытқа (қазіргі және өткен) сүйенеді. Қазіргі шақтағы шартты сөз тіркесінде сирек қолданылады (жазбаша неміс тілінде де жиі кездеспейді), ал өткен шақтағы шартты жиірек қолданылады, әсіресе, жиі қолданылатын етістіктерде (ich wäre, ich hätte, ich käme т.б.). Соңғысы неміс тілінде шартты тәсіл ретінде қолданылады (ағылшынша: I would). Ағылшын тілінде сөйлейтіндер неміс тіліндегі уақыттар аспектілік ақпаратты қамтымайтынын ескеруі керек. Стандартты неміс тілінде прогрессивті уақыт жоқ. Das Mädchen geht zur Schule фразасы «Қыз мектепке барады» немесе «Қыз мектепке бара жатыр» деген мағынаны білдіре береді. Контекстен басқа көзге көрінетін айырмашылықты көрсету үшін, қосымша сөз қолдану керек. Алайда, Рейнланд және Рураймақтарындағы тілде қазіргі прогрессивті уақыт бар, ол rheinische Verlaufsform деп аталады. Ол sein («болу») + am («те») + етістік атауы арқылы жасалады. Мысалы: Ich bin am Essen. – Мен тамақтанып жатырмын; Ich bin das Auto am Reparieren. – Мен машинаны жөндеп жатырмын. Бұл форма жазуда сирек қолданылады және ресми тілде қолданылмайды. Прогрессивті уақыттың тағы бір түрі sein («болу») + қазіргі уақыт арқылы жасалады және ағылшын тіліндегі прогрессивті уақыттың (қазіргі және өткен) сөзбе-сөз аудармасы болып табылады. Мысалы: Ich bin/war essend. – Мен тамақтанып жатырмын/жаттым; Ich bin/war das Auto reparierend. – Мен машинаны жөндеп жатырмын/жаттым. Rheinische Verlaufsform-нен айырмашылығы, бұл прогрессивті уақыт стандартты неміс тілінде формальды түрде дұрыс, бірақ күнделікті және ресми тілде сирек кездеседі. Қолданылған жағдайда, ол жиі ауыр немесе табиғи емес болып көрінуі мүмкін, ерекше жағдайларды қоспағанда. Бұл форма басқа неміс уақыттарынан прогрессивті аспектісінің айқындығымен ерекшеленеді. Төменде көрсетілгендей, неміс тілінде уақыттарды қолдануда қатаңдық жоқ. Нақты уақыт түрлері белгілі бір уақыттық нюанстарды білдіру үшін қолданылады, бірақ егер контекст түсінікті болса, ең көп қолданылатын екі уақыт (қазіргі және толыққанды уақыт) жиі қолданылуы мүмкін.

Қазіргі (Präsens) – Бұл инфинитивтің қазіргі сөздерді өзгерту арқылы жасалған түрі. Неміс тіліндегі ең маңызды уақыт. Қазіргі уақыт негізінен қарапайым қазіргі, қазіргі прогрессивті және болашақ үшін қолданылады. Сондай-ақ, тарихи өткенді білдіру үшін де қолданылады. Мысалы: Ich kaufe das Auto. («Мен машинаны сатып алам»).

Өткен (Imperfekt, Präteritum) – Бұл инфинитивтің өткен сөздерді өзгерту арқылы жасалған түрі. Бұл өткен уақыт негізінен жазбаша неміс тілінде және ресми сөйлеуде қолданылады, бірақ жиі қолданылатын кейбір етістіктердің өткен шақтағы түрлері күнделікті тілде де жиі кездеседі (мысалы, ich war, ich hatte, ich kam). Ол сондай-ақ өткен прогрессивті үшін де қолданылады. Басқа жағдайларда толыққанды уақыт көбірек таралған, бірақ Германияның солтүстік аймақтарында жиірек қолданылады. Мысалы: Ich kaufte das Auto. («Мен машинаны сатып алдым»).

Толыққанды (Perfekt) – Бұл толыққанды инфинитивтің қазіргі сөздерді өзгерту арқылы жасалған түрі. Бұл уақыт өткен уақытпен бірдей мағынаны білдіреді және күнделікті неміс тілінде оны жиі алмастырады. Ағылшын тіліндегі толыққанды уақыт неміс тіліндегі қазіргі уақыт арқылы беріледі. Мысалы: «Мен Германияда үш жылдан бері тұрып келемін». → Ich lebe jetzt seit drei Jahren in Deutschland. («Мен қазір Германияда үш жылдан бері өмір сүріп келемін»). Мысалы: Ich habe das Auto gekauft. («Мен машинаны сатып алдым»).

Плюперфект / өткен толыққанды (Plusquamperfekt) – Бұл толыққанды инфинитивтің өткен сөздерді өзгерту арқылы жасалған түрі. Бұл өткендегі белгілі бір уақытта болған оқиғаны сипаттау үшін қолданылатын өткен уақыттың толыққанды түрі болып саналады. Егер контекст түсінікті болса, толыққанды немесе өткен уақытты қолдануға болады (ағылшын тіліндегідей). Мысалы: Ich hatte das Auto gekauft. («Мен машинаны сатып алған едім»).

Болашақ (Futur I) – Бұл болашақ инфинитивтің қазіргі сөздерді өзгерту арқылы жасалған түрі. Ол әдетте болашақты сипаттайды, бірақ қазіргі уақыттағы болжамдарды да білдіре алады. Ағылшын тілінен айырмашылығы, егер болашақ мағынасы контексттен көрініп тұрса, болашақ уақыт әдетте қазіргі уақытпен ауыстырылады. Мысалы: «Мен он жылдан кейін қартайым» → In zehn Jahren bin ich alt. («Мен он жылдан кейін қартаймын»). Бұл күнделікті неміс тілінде жиі кездеседі, сондай-ақ жазбаша түрде де дұрыс. Мысалы: Ich werde das Auto kaufen. («Мен машинаны сатып алам»).

Болашақ толыққанды (Futur II) – Бұл толыққанды инфинитивтің болашақ сөздерді өзгерту арқылы жасалған түрі. Бұл болашақтағы белгілі бір уақытта аяқталатын оқиғаны сипаттайды (болашақтың өткен шағы), бірақ егер болашақ мағынасы контексттен көрініп тұрса, толыққанды уақыт немесе тіпті қазіргі уақыт қолданылады (студенттердің қатесінен басқа, Futur I, бірақ бұл жалпыға бірдей дұрыс емес деп есептеледі). Көбінесе болашақ толыққанды өткенге қатысты болжамды білдіреді: Er wird einen Unfall gehabt haben. («Ол апатқа ұшыраған болуы мүмкін»). Мысалы: Ich werde das Auto gekauft haben. («Мен машинаны сатып алған болармын»).