Кіріспе
Spumavirinae тұқымдасына жататын ретровирус. Адамның көбікті вирусы (HFV) – Spumavirus туысына жататын ретровирус. Спумавирустар күрделі және ретровирустардың басқа алты туысынан бірнеше жағынан айқын ерекшеленеді. Көбікті вирустар өздерінің атауын жасушаларда тудыратын цитопатиялық әсердің (CPE) ерекше «көбікті» көрінісінен алады. Адамда көбік вирусы тек зооноздық инфекция салдарынан ғана кездеседі.
Human foamy virus (HFV) is a retrovirus in the genus Spumavirus. The spumaviruses are complex and significantly different from the other six genera of retroviruses in several ways. The foamy viruses derive their name from the characteristic ‘foamy’ appearance of the cytopathic effect (CPE) induced in the cells. Foamy virus in humans occurs only as a result of zoonotic infection.
Ашылу
Көбік вирусының (КВ) алғашқы сипаттамасы 1954 жылы жасалды. Ол маймыл бүйректерінің алғашқы культураларында қосалқы зат ретінде табылды. "Көбік тәрізді вирус агентінің" алғашқы оқшаулануы 1955 жылы болды. Ұзақ өтпей ол Жаңа және Ескі әлем маймылдарынан, мысықтар мен сиырлардан оқшауланды. Бірақ адамдар бұл процеске бірнеше жылдан кейін ғана қатысты. 1971 жылы кениялық пациенттің адамның мұрын-жұтқыншақ карциномынан (МЖК) алынған лимфобластоидты жасушаларынан КВ сияқты қасиеттері бар вирус агенті оқшауланды. Агент шығу тегіне байланысты адамдық КВ деп аталды және прототиптік зертханалық штамм ретінде SFVcpz(hu) деп танылды. SFV, симьялық көбік вирусына (SFV) ұқсастығынан аталды. Ұзақ өтпей, зерттеушілер тобы бұл шимпанзелерден оқшауланған 6-шы және 7-ші типтегі SFV-мен тығыз байланысты және ерекше КВ түрі екеніне қорытынды жасады. Дегенмен, басқа зерттеушілер тобы SFVcpz(hu) шимпанзе КВ-нің ерекше түрі емес, оның бір варианты екенін мәлімдеді. Тартыс 1994 жылы вирус клондалып, тізбегі анықталғанда аяқталды. Тізбектеу көрсеткендей, кениялық пациенттен оқшауланған вирус пен SFV арасындағы аминқышқылының 86–95% бірдей. Сонымен қатар, филогенетикалық талдау екі геномның pol аймақтарындағы нуклеотидтердің 89–92% және аминқышқылының 95–97% адам вирусы мен әртүрлі SFV штаммдары арасында сәйкес келетінін көрсетті. Бұл нәтижелер SFVcpz(hu) SFV-нің варианты екенін, бірақ бірегей оқшауланбағанын көрсетеді. Геном әдеттегі ретровирустық гендерді – pol, gag және env, сондай-ақ екі қосымша генді tas немесе bel 1 және bet кодтайды. Bet-тің рөлі толыққанды анықталмаған, зерттеулер оның тіндер культурасында вирус репликациясы үшін қажет емес екенін көрсетті. Жақында жаңа механизм туралы хабарланды, онда көбік вирусының қосалқы ақуызы Bet (HIV 1 Vif-тен айырмашылығы) APOBEC3G цитоплазмалық ерігіштігін төмендетті. Бірақ, tas гені репликация үшін қажет. Ол ұзақ терминалды қайталау (LTR) промоторын трансактивтеуде жұмыс істейтін ақуызды кодтайды. КВ-де екінші промотор бар, ол env генінде орналасқан ішкі промотор (ІР). ІР, tas және bet гендерінің экспрессиясын басқарады. ІР-дің ерекшелігі – вирустың одан мРНК-ны транскрипциялау қабілеті; әдетте күрделі ретровирустар тек LTR-дан транскрипцияларды жасайды. КВ-ның құрылымдық гендері оның тағы бір ерекшелігі болып табылады. Gag ақуызы жетілген вирусқа тиімді бөлінбейді, бұл жетілмеген морфологияға әкеледі. Pol прекурсорлық ақуызы толық бөлінбейді; интеграза доменін вирус протеазалары алып тастайды. Басқа ретровирустардағыдай, Env ақуызы беткі және трансмембраналық домендерге бөлінеді, бірақ КВ Env ақуызында эндоплазмалық торда тұрақтандыру сигналы бар, бұл вирус эндоплазмалық тордан бүршік атқануының себебінің бірі. КВ мен басқа ретровирустардың арасындағы тағы бір айырмашылық – вирус жасушаға енгеннен кейін ядроны қайта пайдалану мүмкіндігі.
Салдары
Егер, шын мәнінде, HFV адамдарда патогенді емес және ретровирус болса, онда ол гендік терапия үшін өте қолайлы вектор болып табылады. Вирустың тағы бір маңызды ерекшелігі – Gag, Pol және Env ақуыздары дербес синтезделеді; бұл маңызды, себебі әрбір ақуызды үш түрлі плазмида арқылы транс түрінде жеткізуге болады, осылайша тұрақты қаптама жасушалар желісін құруға болады. Бұл репликацияға қабілетті көмекші вирус қажеттілігін азайтуға мүмкіндік береді. Басқа артықшылықтары: адамнан адамға жұғу деректері тіркелмеген, басқа ретровирустармен салыстырғанда инсерциялық мутагенездің қауіпсіз деңгейі бар, және геномда екі промотордың болуы шетелдік гендерді екі промотордың бақылауында экспресс ететін вектор жасауға мүмкіндік береді. HFV-ның гендік терапия векторы ретіндегі кемшілігі – ол жасуша ішіндегі мембранадан (эндоплазмалық тор мембранасынан) бүршіккендіктен, вирустық вектордың жасушадан тыс титрі төмен болады.