Кіріспе

Ancistrocladus – гүлді өсімдіктер туысы, Ancistrocladaceae монотиптік тұқымдастығына жататын ағаш тәрізді лианалар туысы. Бұтақтары басқа өсімдіктердің сабақтарына оралып немесе ілмек тәрізді ұштарымен тіреліп көтеріледі. Олар Ескі дүниенің тропикалық аймақтарында таралған.

Жіктеу

2003 жылғы APG II жүйесі (1998 жылғы APG жүйесінен өзгермеген) бұл отбасын мойындайды және оны Caryophyllales тәртібіндегі негізгі эудикоталар кладына жатқызады. Жақында алынған молекулалық және биохимиялық деректер (AP веб-сайтына қараңыз) Caryophyllales тәртібіндегі етқоректі таксондардың (Droseraceae және Nepenthaceae отбасылары, сондай-ақ Drosophyllum lusitanicum және Triphyophyllum peltatum түрлері) барлығы бір кладқа жататынын көрсетеді. Бұл Ancistrocladaceae отбасы да осы кладқа жатар еді, бірақ отбасының өсімдіктері етқоректі емес. Бұл отбасының Dioncophyllaceae отбасымен (ішінде етқоректі T. peltatum түрі бар) тығыз байланысы ұқсас тозаң және жапырақ сабағы құрылымымен дәлелденеді. 1981 жылғы Кронквист жүйесі отбасын Violales тәртібіне (Dioncophyllaceae отбасымен бірге) орналастырды. Тахтажан жүйесі отбасын жеке Ancistrocladales тәртібіне орналастырды.

Сипаттама

Ancistrocladaceae тұқымдасының жалғыз туысы – Ancistrocladus, ол шамамен 20 түрден тұратын, көпке танылмаған туыс. Бұл палеотропиктік, өрмелеп өсетін, бау-бауланып өсетін өсімдіктер, олар жазықтан бастап төменгі таулы аймақтардағы, ылғалды немесе маусымдық мәңгі жасыл немесе батпақты ормандарда кездеседі. Аз ғана тармақталған, симподиалды сабағы күрделі және диаметрі 10 см-ден асуы мүмкін. Ол бір жағынан, жапырақтарына қарама-қарсы, ағашқа қысқа, ілгек тәрізді тікендермен (өзгерген сабақ ұшынан пайда болған) бекітіледі. Жапырақтары тығыз, мәңгі жасыл розеткаларда орналасқан. Олардың жапырақтары бүтін, қысқа сабақтары бар және тік жапырақшалары жоқ. Эпидермис шұңқырларында және абаксиалды бетіндегі бездерінде бір ғана балауыз шығаратын трихомалары бар. Гүлдері кішкентай, негізінен біріккен тостаған жапырақтарымен, қабаттасқан немесе бойлық бағытта оралған гүлдері бар. Жемісі – көбінесе қанатты сепалдары бар жаңғақ.

Тарату

Ancistrocladus түрінің өтетін ортасы тропикалық Африка, Үндістан субконтиненті және Оңтүстік-Шығыс Азия. Бұл өсімдік Камерунда ашылды және кейіннен ғылым үшін жаңа түр деп танылды. Оның белсенді компоненті – микелламин B, піскен жапырақтарында кездесетін ацетогенді нафтил изохинолин алкалоиды. Сонымен қатар, корпупензамин E – осы өсімдіктен алынған жаңадан ашылған құрамындағы безгекке қарсы дәрі. Ancistrocladus abbreviatus Ганада дәстүрлі медицинада қызылша мен қызбаға қарсы ем ретінде қолданылған. Оның белсенді ингредиенті – осы өсімдіктен алынған алкалоид – анцистробревин D. А. tectorius-тан алынған алкалоид – анцистоклин, дизентерияға қарсы қолданылады. Басқа түрлерде де көптеген алкалоидтар табылып жатыр.