Кіріспе

Аралас бразилиялық үнді және еуропалық текті адам

Кабокло (kɐˈboklu) – бразилиялық үндістер мен еуропалықтардың аралас тегінен туған адам, немесе сирек кездесетін, толыққанды үнді тегінен шыққан, бірақ мәдени тұрғыдан ассимиляцияланған немесе тайпалық байланысы үзілген тұлға. Бразилияда кабокло – бұл метистің нақты бір түрі. "Кабоко" деп те аталатын бұл термин бразилиялық португал тілінен шыққан, ал түбінде тупи тіліндегі "ка'бок" сөзінен келген, ол "орманнан келген адам" дегенді білдіреді. Бразилиялық үндістер мен Африканың Сахара оңтүстігінен келген қара нәсілділердің аралас тегінен туған адам "кафузо" деп аталады. 1872 және 1890 жылғы халық санақтарында халықтың 3,9% және 9,04% өзін кабокло деп атаған. Содан бері кабоклолар пардостармен бірге есептеледі, оларға мулаттар (қара және ақтардың араласуынан туған) және кафузостар (үндістер мен қара нәсілділердің араласуынан туған) да кіреді. Рио-де-Жанейрода жүргізілген сауалнама нәтижесінде ақтардың 14%-ы және пардостардың 6%-ы өзінің үнді және ақтар тегінен екенін мәлімдеді. Әртүрлі есептеулерге сәйкес, кабоклолар Бразилия халқының шамамен 12%-ын құрайды.

Этимология

Кабокло термині (Амазонка бассейні мен Кандомбледе әдетте l әрпісіз айтылады, кабоко) тупи сөзінен шыққан деп есептеледі – kari'boka, яғни "ақтардан тараған". Оның негізгі мағынасы – метис, "үнді және еуропалық тегі бар адам". Бірақ бұл термин кез келген ассимиляцияланған бразилиялық түпкілікті халыққа қатысты қолданылуы мүмкін. Үндістандық терминін Оңтүстік Азиядағы Үндістаннан шыққан адамдармен шатастыруға болмайды. Португалия королі I Жозеф 18 ғасырда еуропалық отарлаушылар мен үндістер арасында некелесуді ынталандырды; бұл еуропалық ер адамдарға отбасы құруға және алғашқы кабокло балаларының дүниеге келуіне мүмкіндік берді. Сол сияқты, 19 ғасырда резеңке жинаушылар кезінде үкімет Бразилияның солтүстік-шығысынан жас, көбінесе ақ және метис бразилиялық ер адамдарды ұрлап, оларды Амазонканың ішкі аймағына резеңке жинау үшін тасымалдады. Бұл ер адамдарға кетуге рұқсат берілмеді, олар жергілікті әйелдерге үйленіп, метис ұрпақтарын өрбіткен. Бразилияның Амазонка аймағындағы кабокло халқы асаи пальмасы жемісін көп жейтінімен белгілі, ол жергілікті халықтың дәстүрлі диетасының негізін құрайды. Бір зерттеуде асаи пальмасы ең маңызды өсімдік түрі деп сипатталды, себебі оның жемісі диетаның маңызды бөлігін құрайды (салмағы бойынша жалпы тамақ мөлшерінің 42% дейін) және аймақта экономикалық құндылығы бар (Murrieta et al., 1999). Кабокло термині афро-бразилиялық Кандомбле және Умбанда діндерінде түпкілікті текті рухты (ата-бабаны немесе табиғат рухын) білдіру үшін де қолданылады. Бұл діндерде олар Оришалардан өзгеше саналады, бірақ олар құрметтеледі.

Бразилиядағы нәсілдік топтарды атап өтетін күндер

Бразилияда "Кабокло күні" (Dia do Caboclo) жыл сайын 24 маусымда, түпкілікті кабоклолар мен олардың ұрпақтарының еңбегі мен мәдени ерекшеліктерін құрметтеу мақсатында тойланады. Бұл күн Амазонас штатында мемлекеттік мереке болып белгіленген. "Аралас нәсілділер күні" (Dia do Mestiço) жыл сайын 27 маусымда, Кабокло күнінен үш күн кейін, барлық аралас нәсілді бразилиялықтарды, оның ішінде кабоклоларды құрметтеу үшін аталып өтеді. Бұл күн Бразилияның үш штатында мемлекеттік мереке саналады. "Түпкі халықтар күні" (Dia dos Povos Indígenas) жыл сайын 19 сәуірде Бразилияның түпкі халықтарын құрметтеу және оларды еске алу мақсатында тойланады.

Журнал мақалалары

Мурриетта, Р. С. С., Дюфур, Д. Л. және Сикейра, А. Д. (1999). "Маражо аралындағы, Амазониядағы, Бразилиядағы үш кабокло халқының тамақ тұтынуы және күнкөрісі", Адам экологиясы, 27(3), 455–475.