Кіріспе
Австрияда туған еврей-американдық психолог Уолтер Мишель (; 22 ақпан 1930 – 12 қыркүйек 2018) – жеке тұлға теориясы және әлеуметтік психология саласында маманданған австриялық туған американдық психолог. Ол Колумбия университетінің психология факультетіндегі гуманитарлық ғылымдар профессоры, Роберт Джонстон Нивен есімді болды. 2002 жылы жарияланған «Жалпы психология шолуы» сауалында Мишель 20-шы ғасырдың ең көп сілтемеленген 25-ші психологы деп танылды.
Walter Mischel (; February 22, 1930 – September 12, 2018) was an Austrian born American psychologist specializing in personality theory and social psychology. He was the Robert Johnston Niven Professor of Humane Letters in the Department of Psychology at Columbia University. A Review of General Psychology survey, published in 2002, ranked Mischel as the 25th most cited psychologist of the 20th century.
Ерте өмір
Мишель 1930 жылғы 22 ақпанда Австрияның Вена қаласында Соломон Мишель мен Лола Лия Шрек отбасында дүниеге келді. Ол американдық философ болған Теодор Мишельдің ағасы еді. 1938 жылы нацистер Венаны басып алғаннан кейін, оның еврей отбасы онымен бірге АҚШ-қа қашып кетті, ол кезде Мишель 8 жаста болған. Ол Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданында өсті, онда Нью-Йорк университетінде бакалавр (1951) және магистр (1953) дәрежелерін алды. Білімін Огайо штаты университетінде Джордж Келли мен Джулиан Роттердің басшылығымен жалғастырды, 1956 жылы клиникалық психология саласында докторлық диссертациясын қорғады. Өмірінің көп бөлігін кешіктірілген қанағаттандыруды және өздерін бақылай білген адамдардың өмірлік нәтижелерін зерттеуге арнады.
Кәсіби мансап
Мишель 1956 жылдан 1958 жылға дейін Колорадо университетінде, 1958 жылдан 1962 жылға дейін Гарвард университетінде және 1962 жылдан 1983 жылға дейін Стэнфорд университетінде оқытумен айналысты. 1983 жылдан бастап Мишель Колумбия университетінің психология факультетінде жұмыс істеді. Мишель 2004 жылы Ұлттық ғылым академиясының, ал 1991 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 2007 жылы Мишель Психологиялық ғылымдар қауымдастығының президенті болып сайланды. Мишельдің басқа да наградаларына Американдық психологиялық қауымдастықтың «Ерекше ғылыми үлес» сыйлығы, Эксперименталды әлеуметтік психологтар қоғамының «Ерекше ғалым» сыйлығы, Әлеуметтік және жеке психологтар қоғамының «Жекелікке ерекше үлес» сыйлығы және Америка психологиялық қауымдастығының Клиникалық психология бөлімінің «Ерекше ғалым» сыйлығы кіреді. Ол «Психологиялық шолу» журналының редакторы болды, сондай-ақ Америка психологиялық қауымдастығының Әлеуметтік және жеке психология бөлімінің және Жекелікті зерттеу қауымдастығының президенті болды. Мишель өзін-өзі бақылау саласындағы зерттеулері үшін 2011 жылы Луисвилл университетінің психология бойынша Граумейер сыйлығына ие болды.
Жекелік теориясына қосқан үлесі
1968 жылы Мишел "Тұлға және бағалау" атты даулы кітабын жариялады, ол жеке психологияда парадигмалық дағдарыс тудырды. Кітап 1937 жылы Гордон Оллпорт алғаш айқындаған қасиеттерді бағалау мәселесіне тоқталды. Мишел эмпирикалық зерттеулердің көбінесе тұлғалық теорияның негізгі дәстүрлі қағидасын қолдамайтынын анықтады: адамның белгілі бір қасиетке (мысалы, жауапкершілік; әлеуметтік белсенділік) қатысты мінез-құлқы әртүрлі жағдайларда тұрақты болады деген ұғым. Керісінше, Мишел адамның мінез-құлқы жағдайдың мағынасына байланысты әртүрлі жағдайларда тұрақты түрде көрінбейтінін, жағдайлық факторларға күшті тәуелді екенін ескертті. Мишел мінез-құлықтың басым бөлігі белгілі бір жағдайдың талаптарымен қалыптасатынын және адамдардың әртүрлі жағдайларда тұрақты түрде әрекет етеді деген пікір – жеке тұлғалық қасиеттердің әсерін көрсетеді деген сенім – миф екенін айтты.
Жағдай және мінез-құлық
Мишель жеке тұлға психологиясы саласы тұрақтылықты дұрыс емес жерде іздеп жүргенін айтты. Мишельдің жұмысы, жағдайды қышқыл немесе «өлшеу қателігі» ретінде қарастырудың орнына, жағдайды жеке тұлға қабылдайтындай және мінез-құлықты оның жағдайына байланысты талдау арқылы, жеке тұлғаны сипаттайтын тұрақтылықты табуға болатынын ұсынды. Ол бұл жеке айырмашылықтар тұрақты жағдайдағы мінез-құлықта көрінбейді, керісінше, тұрақтылық контекстік, психологиялық мағынасы бар «тұлғалық қолтаңбаларды» құрайтын, «егер – онда» түріндегі ерекше, бірақ тұрақты жағдай-мінез-құлық байланыстарында табылатынын айтты (мысалы, «X болғанда А жасайды, бірақ Y болғанда B жасайды»). Мінез-құлықтың осы белгілері уақыт өте келе қайталап отыратын көптеген жағдайлардағы әлеуметтік мінез-құлықты зерттеуде анықталды. Классикалық ережелерге қайшы келетін деректер көрсеткендей, мінез-құлықтың орташа деңгейімен ұқсас адамдар, мысалы, агрессия деңгейі бойынша, агрессияны танытқан жағдайлардың түрлерінде болжамды және айқын айырмашылықтарды көрсетті. Мишельдің болжағандай, олар жоғары психологиялық ақпаратты «егер – онда» түріндегі мінез-құлық белгілерімен сипатталды. Нәтижесінде, бұл жұмыс жасырын тұлғалық жүйенің тудырған мінез-құлығының тұрақтылығы мен өзгермелілігін түсінуге және бағалауға жаңа мүмкіндік берді, сондай-ақ жүйе ішіндегі динамикалық процестерге терезе ашты.
Өзін-өзі ұстауы
Екінші бағытта, 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында Мишел қанағаттандыруды кейінге қалдыру және күшті жағдайлық қысым мен эмоционалды түрғыдан "құбылалы" азғырыстарға қарсы өзін-өзі бақылау қабілетін ашатын жұмысты бастады. Оның 1960 жылдардың соңында мектепке дейінгі жастағы балалармен жүргізген зерттеулері, көбінесе "маршмеллоу эксперименті" деп аталады, жас балаға дереу қанағаттандырудан бас тартуға және оның орнына үлкен, бірақ кейін берілетін сыйлықты күтуге мүмкіндік беретін процестер мен психикалық механизмдерді зерттеді. Тест қарапайым болды: балаға бірден сыйлық алу немесе кейінге қалдыру опциясын ұсыну. Мысалы, емтихана төрағасы балаға бірден бір маршмеллоу жеуді немесе он минут күтіп, біреудің орнына екі маршмеллоу жеуді ұсынады. Тест міндетті түрде маршмеллоумен жүргізілмеді; оны Oreo печеньесімен, M&M’s немесе басқа да ыңғайлы тәттілермен де жасауға болады. Мишел бірнеше жылдан кейін тесттен өткен балалардың ата-аналарын тексергенде, қанағаттандыруды кейінге қалдыруда қиындықтар туындаған балалар мен олардың ересек өміріндегі нәтижелері арасындағы айқын байланысты анықтады. Ал күте білген балалардың болашағы мүлдем басқаша болды, оның ішінде дене салмағының төмен индексі және стандартты тесттердегі жоғары ұпайлары да бар. Деректерде баланың "маршмеллоу тестінен" өтуі немесе өте алмауының нәтижесі анық болғанымен, субъектілердің неліктен тез жеп қоятыны немесе одан да көп күтетінін түсіну қиын. Уолтер Мишел қосымша зерттеулер жүргізіп, "маршмеллоу тесті" сенімділікті сынау тесті болуы мүмкін деген болжам жасады. 2014 жылдың қазан айында PBS NewsHour "Making Sen$e" экономикалық веб-сайтында онымен кеңінен сұхбат жарияланды, ал 2015 жылдың қаңтарында ол және оның жұмысы PBS NewsHour эфирінде екі рет көрсетілді. 2016 жылдың 24 маусымында Мишел Ұлттық қоғамдық радиодағы "Invisibilia" подкастында "Тұлға мифы" тақырыбында сұхбат берді. Ол тұлғаның қалай жұмыс істейтінін және жаңа жағдайлармен қатар келгенде, уақыт өте келе қалай өзгере алатынын талқылады.
Жеке өмір
Мишель Нью-Йорктегі Манхэттен аралында өмір сүрді және сурет салу мен саяхаттауды ұнатты. Оның үш баласы болды: Линда Мишель, Ребекка Мишель және Джуди Мишель, алты немересі болды: Дэвид Эльфман, Рейчел Эльфман, Лорен Эйснер, Соломон Олшин, Стивен Эйснер және Бенджамин Олшин. Мишель бірнеше тілде сөйледі, оның ішінде ағылшын және француз тілдерінде, және Парижде, Францияда үнемі уақыт өткізді, сондай-ақ өмірінің кейінгі жылдарында Орегон штатындағы Бендке жиі барып тұрды. Ол 2018 жылдың 12 қыркүйегінде Нью-Йорктегі үйінде қуық безінің қатерлі ісігінен қайтыс болды.
Ғылыми жарияланымдар
Мишель, В. (1968). Жеке тұлға және бағалау. Нью-Йорк: Уайли. Мишель, В. (1973). Жеке тұлғаның танымдық-әлеуметтік оқытуды қайта түсіндіруге қатысты. Психологиялық шолу, 80, 252–283. Мишель, В., Шода, Ю., және Родригес, М. Л. (1989). Балалардың қанағаттандыруын кейінге қалдыру. Ғылым, 244, 933–938. Мишель, В. & Шода, Ю. (1995). Жеке тұлғаның танымдық-эмоционалдық жүйелік теориясы: Жеке тұлға құрылымындағы жағдайлардың, бейімділіктердің, динамиканың және өзгермейтіндіктің қайта түсіндірілуі. Психологиялық шолу, 102, 246–268. Меткалф, Дж., және Мишель, В. (1999). Қанағаттандыруды кейінге қалдырудың «ыстық/салқын» жүйелік талдауы: ерік күшінің динамикасы. Психологиялық шолу, 106, 3–19. Мишель, В., және Айдук, О. (2004). «Танымдық-эмоционалдық өңдеу жүйесіндегі ерік күші: қанағаттандыруды кейінге қалдыру динамикасы». Р. Ф. Баумейстер және К. Д. Вохс (ред.) Өзін-өзі реттеу туралы нұсқаулық: зерттеулер, теория және қолданылуы (б. 99–129). Нью-Йорк: Гилфорд. Мишель, В. (2004). «Адам туралы интегративтік ғылымға қарай». Психологияның жылдық шолуы, 55, 1–22.
Өмірбаян
Мишель, В. (2007). "Вальтер Мишель". Г. Линдзи және В. М. Рунян (ред.) "Психология тарихы автобиографияда" (9-том, 229–267 бб.). Вашингтон, округ Колумбия: Америкалық психологиялық қауымдастық.
Халықтық баспасөз
Мишель, У. (2014). Маршмеллоу сынағы. Нью-Йорк: Литтл, Браун.