Кіріспе

Уитлоу В. Л. Ау (31 шілде 1940 жыл - 12 ақпан 2020 жыл) – биоакустика саласындағы жетекші сарапшы, одонтоцеттердің (дельфиндер, порпоизалар және тісті киттердің) биосонарына маманданған. Ол "Дельфиндердің сонары" (1993) және Марди Хейстингспен бірлескен "Теңіз биоакустикасының принциптері" (2008) атты кеңінен танымал кітаптардың авторы. Ау 1990 жылы Америка Акустикалық Қоғамының мүшесі болып құрметтелді және 1998 жылы ASA-ның жануарлар биоакустикасы бойынша алғашқы күміс медалімен марапатталды. Ол МакАртур стипендиясын алған Келли Бенуа Бёрдтің ғылыми жетекшісі болды, ол Аудың дельфиндердің сонарының күрделілігін ашқаны, сезімтал түрлерді қорғау мақсатымен балық түрлерін ажыратуға арналған дельфиндерден шабыттанған машиналық сонарларды жасағаны және дөңес киттердің әнін сипаттауға қосқан көптеген үлесі арқасында оларды кеме шуынан және кемелер қозғалысынан қорғауға көмектескенін айтады. 2020 жылдың ақпан айында қайтыс болғанға дейін ол Гавайи университетінің Теңіз биология институтының Теңіз сүтқоректілерін зерттеу бағдарламасының бас ғалымы қызметін атқарды.

Өмірбаян

Уитлоу Ау Гонолулуде дүниеге келген. Ол алғашқы білімін католик бауырларынан Сент-Луис орта мектебінде алды және 1962 жылы Гавайи университетін электр инженериясы бакалавры дәрежесімен бітірді. Осы бітіруден кейін ол Аралдарды тастап, Вашингтон штатының құрғақ бөлігіндегі Вашингтон мемлекеттік университетінде электр инженериясы докторантура бағдарламасында оқуын жалғастырды. 1964 жылы электр инженериясы магистрі, ал 1970 жылы электр ғылымдары докторы ғылыми дәрежесін алды. Оқу кезінде ол Сигма Тау және Сигма Си құрметті қоғамдарының мүшесі болды. Ау АҚШ Әуе күштерінің ғарыш бағдарламасына қосылды және Нью-Мексикодағы Әуе күштері қару-жарақ зертханасында қайта кіру аппараттарының плазмалық қабығы арқылы радар сигналдарының таралуын зерттейтін зерттеу бағдарламасының жоба жетекшісі болды. Ол 2020 жылдың 12 ақпанында 79 жасында екі ай бойы жүрек ауруларымен күрескеннен кейін қайтыс болды.

Әскери-теңіз флотының алғашқы жұмыстары

Әуе күшіндегі қызметін аяқтағаннан кейін Уит Сан-Диегодағы (Калифорния) Теңіз асты зерттеу орталығында жаңа маман ретінде жұмысқа қабылданды. Жаңа мамандық бағдарламасының бір бөлігі – жаңадан жұмысқа орналасқан мамандарды Сан-Диего зертханасында және Гавайидегі Канеохе шығанағындағы Теңізшілер корпусының әуе базасындағы "жасырын зертханасында" жүргізіліп жатқан бағдарламалармен таныстыру болды. Гавайиде өскен Уит ионосферадан төмен түсіп, теңізге қарай жылдам қарап, Әскери-теңіз күштерінің "құпия" дельфиндерінің биосонар немесе эхолокация қабілетін тамашалау мүмкіндігіне ие болды. Уиттің дельфиннің эхолокациясын түсінуге деген құштарлығы немесе аралдарға деген сүйіспеншілігі оның шешіміне қаншалықты әсер еткенін анық айту қиын, бірақ ол Теңіз асты зерттеу орталығының Гавайи зертханасындағы биосонар зерттеу тобына қосылуға бейімделді. Ол осы тобының басшысы болып тез арада тағайындалды. Аудың дельфиндердің эхолокациясы туралы алғашқы мақаласы көптеген адамды таңқалдырды. Ол физик Боб Флойд және биологтар Эрл Мёрчисон мен Ральф Пеннермен бірге ["Атлантикалық мұрындық дельфиннің эхолокациялық сигналдарын өлшеу, Tursiops truncatus Montague, ашық суда", J. Acoust. Soc Am. 56, 1280–1290 (1974)] ашық судағы дельфиннің эхолокациялық сигналдарының орташа ұзақтығы 40 микросекундқа жуық, ал ең жоғары энергиясы 120 және 130 кГц аралығында болатынын анықтады, бұл бұрын хабарланған 35–60 кГц энергиялық шыңдарынан әлдеқайда жоғары. Бұл есеп Скотт Джонсонның бұрын мұрындық дельфиндер 150 кГц дейінгі дыбыстарды еститінін анықтағандығын түсіндірді, бірақ Ау бұрын хабарланған төменгі энергиялық сигналдар бассейндердегі жануарларға тән екенін, ал жоғары энергиялық сигналдар жануарлар алыс қашықтықтағы кішкентай нысаналарды іздеген кезде ашық суда кездесетінін кейін хабарлады. Бұл мақала сонымен қатар Ау жүргізген дельфиндер мен басқа да кіші киттердің эхолокациясын дәл және жүйелі түрде зерттеуді бастады, бұл су астында эхолокация жасайтын жануарлардың эхолокациялық өнімділігі мен сигналдық ерекшеліктерін анықтауға, сипаттауға және сандық тұрғыда бағалауға мүмкіндік берді.

Дельфиндердің биосонары

Американың акустикалық қоғамының журналы 1974 жылдан қазіргі күнге дейін Аудың авторлық тізімінде есімі бар ондаған мақалаларды қамтиды, бұл дельфиндер мен киттердің биосонары туралы фундаментальды білімнің өте жемісті дамуы болып табылады. Осы еңбегі мен қызметінің нәтижесінде Ау 1990 жылы Американың акустикалық қоғамының мүшесі атанды. Оның 20 жылдан астам уақытқа созылған зерттеулері «Дельфиндер сонары» атты кітабында жинақталды және кеңейтілді. Бұл жұмыстың талдауы мен бағасын беру үшін алғашқы кітап шолуларын жасаған рецензенттердің сөздерін келтіру орынды болар. Дэвид Пай: «Уитлоу Ау өте керемет кітап жазды, ол өзінің саласында классикаға айналуы мүмкін және одан тыс жерлерде де үлкен қызығушылық тудырады» деп жазды (Nature 366, 376 (1993)), ал Бертель Мёль: «Бұл кітап – дельфиндердегі сонар (немесе эхолокация) туралы белгілі барлық мәліметтерді қамтитын 277 беттік, толыққанды және нақты трактат, және оны осы саладағы жетекші ғалым жазған» деп мәлімдеді [Aquatic Mammals 19 (3), 125–126 (1993)]. Джеймс Фуллард (Science 260, 1672 (1993)) «Аудың кітабы дельфиндер сонары бойынша жасалған жұмыстың тамаша синтезі» екенін атап өтті.

Бұл кітап Аудың өнімділігінің шыңына жеткендей көрінеді. 1970 жылдан бастап Гавайи зертханасында дельфиндер мен киттердің эхолокациясы электр инженерлері, психологтар, биологтар, физиологтар, физиктер, механикалық инженерлер, ветеринарлар, білікті жануарларды оқытушылар және, Аудың кітабының алғы сөзінде айтылғандай, «саяси ғалым» мамандықтарын біріктіру арқылы жүйелі түрде зерттелді. Осы кәсіби біліктіліктің үйлесімділігі дельфиндер сонары бойынша жасалған «жұмыстың тауы» аяқталуына және «Дельфиндер сонары» кітабында өте жақсы көрсетілуіне мүмкіндік берді.

Гавайи университеті

Теңіз асты әскери орталығының Гавайи зертханасының атауы бірнеше рет өзгерді және 1993 жылы Конгресс сол кездегі Теңіз жүйелері орталығының Гавайи зертханасын жапты. Толық команданың Сан-Диегоға көшіп, Ғарыш соғыс жүйелері орталығының бағдарламасына қосылу мүмкіндігі болғанымен, Ауға Канеохе шығанағындағы Кокос аралындағы Гавайи университетінің Теңіз биологиясы институтына, теңіз сүтқоректілерін зерттеу бағдарламасына қосылу туралы ұсыныс жасалды. Ау ойланбастан, Гавайиде дельфиндер мен кішкентай киттердің эхолокациясы мен есту қабілетін зерттеуді жалғастыру үшін осы мүмкіндікті пайдаланды және оқытушы болып жұмыс істеді. Оның зерттеу жұмысының қарқыны төмендемеді, тіпті жарияланған еңбектерінің саны мен ауқымы көрсеткендей, өнімділігі арта түсті. Ол бірнеше студенттерді қабылдап, жұмысын Багам аралдарындағы шөгінділер арқылы эхолокация жасайтын жабайы дақты және мұрынтық дельфиндердің акустикасын, Оахудың шығыс жағалауындағы жабайы айналмалы дельфиндердің акустикасын және Мауи маңындағы ән салайтын горбақ киттерді зерттеуге дейін кеңейтті. Ол Дания Ұлттық зерттеу қорының биологиялық акустика зертханаларын саралауға шақырылды және Нидерландыда портты дельфиндердің эхолокациясы бойынша ынтымақтастықта жұмыс істеді.

Американың акустикалық қоғамы үшін жұмыс

Американың акустикалық қоғамымен оның жұмысы өте кең: 1993–1994 жылдары ол Animal Bioacoustics-ті ASA-ның дербес техникалық комитетіне айналдырды, ал 1994 жылы ол және Марди Хейстингс оның алғашқы бірлескен төрағалары болып тағайындалды. 1997 жылы ол осы комитеттің төрағасы болып сайланды. 1990 жылдардың соңынан бері ол «Американың акустикалық қоғамының журналында» жануарлар биоакустикасы бөлімінің редакторы болып жұмыс істеп келеді. Ол АСА-ның Атқару кеңесінің мүшесі болды, 2006 жылы АСА вице-президенті, ал 2009 жылы президент болып сайланды.

Автор

Уитлоу В. Л. Ау (1993). Дельфиндердің сонары. Нью-Йорк: Спрингер Верлаг. Сигналдың күші, бағыттылығы, ажырату қабілеті, биологиясы және тағы да көптеген зерттеу нәтижелерін ұсынады. Уитлоу В. Л. Ау және Марди С. Гастингс (2008). Теңіз биоакустикасының негіздері. Нью-Йорк: Спрингер Верлаг. Су асты дыбыстарын өлшеу және жасау, акустикалық сигналдардың таралуы, сигналды өңдеу техникалары, салалық қолданыстағы жетілдірілген құралдар, жануарларды жазу әдістері, жануарлардың есту жүйелері мен дауысталуы, психологиялық және физиологиялық тестілеу процедуралары, сондай-ақ теңіз сүтқоректілеріндегі эхолокация тақырыптарын қамтиды.

Бас редактор

Уитлоу В. Л. Ау, Артур Н. Поппер және Ричард Р. Фэй (2000). Киттер мен дельфиндердің есту қабілеті. Кітап киттер мен дельфиндердің құлақтары, импульстік дыбыс көздері, байланыс және акустикалық мінез-құлық, есту орталық жүйке жүйесі, есту процесінің электрофизиологиялық өлшемдері, дельфиндердің психоакустикалық зерттеулері, дельфиндердің эхолокациясы және дыбыс тудырудың акустикалық модельдері туралы мәліметтерді қамтиды.