Кіріспе

Чарльз Константин Москос, кіші (20 мамыр 1934 – 31 мамыр 2008) – Америка Құрама Штаттарының қарулы күштерінің әлеуметтанушысы және Солтүстік-Батыс университетінің профессоры. The Wall Street Journal газетінде "елдің ең ықпалды әскери әлеуметтанушысы" деп сипатталған Москос, The New York Times, The Washington Post, Los Angeles Times, Chicago Tribune, USA Today және басқа да мерзімді басылымдардан келген тілшілердің ақпарат көзі болды. Ол 1994 жылдан 2011 жылға дейін гомосексуалды әскери қызметшілерге қызмет етуге мүмкіндік берген, бірақ олардың сексуалдық бағдары туралы айтуына тыйым салған "сұрама, айтпа" (DADT) саясатын жасаған автор.

Өмірбаян

Москос 1934 жылғы 20 мамырда Иллинойс штатының Чикаго қаласында грек текті ата-аналарының отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы Осман империясының гректер қоныстанған Чатисте ауылынан (қазіргі Албания) АҚШ-қа көшіп келген. "Грек американдықтары: Күрес және табыс" атты кітабында, ол оны әзілмен "өзінің ең көп сатылған кітабы" деп атап, тек грек американдықтары ғана сатып алатындығын айтты, онда әкесі, крещение рәсімінен өткен Фотий, "американдық дыбысты атаулары бар қағаздар" толы шляпадан тартқаннан кейін Чарльз есімін қабылдағанын еске алды. Ол 1956 жылы оқу гранты бойынша Принстон университетін үздік дипломмен бітірді және жатақхана мен тамақ ақысын төлеу үшін официант болып жұмыс істеді. 1956 жылы бітірген соң АҚШ армиясына әскерге шақырылды. Москос Германиядағы армия инженерлерімен бірге қызмет етті, онда ол "Армия Джим Кроуды өлтірді ме?" деген алғашқы мақаласын "Негр тарихы" бюллетені үшін жазды. Әскери қызметтен кейін ол UCLA университетіне түсіп, 1963 жылы магистр және доктор дәрежелерін алды.

Мансап

Оның алғашқы оқытушылық жұмысы Мичиган университетінде болды, бірақ көп ұзамай ол Солтүстік-Батыс университетіне қабылданды, онда ол мектептегі ең танымал әлеуметтану профессорларының бірі болды. "Студенттер оның қызықты лекцияларын тыңдау үшін сабаққа асығады, онда күлкілі әзілдер мен анекдоттар айтылады", - деп жазды Daily Northwestern газетінің 2008 жылдың мамыр айындағы редакторлық мақаласы, ол қайтыс болғаннан бір ай бұрын жазылған. "Оларды әскердегі "сұрамай, айтпа" саясаты қызықтырады, бірақ олар әр студентке жеке көңіл бөлетін, әкедей сыйлы қарым-қатынасын сезіну үшін оның жанында қалады". Ол басқа да бірнеше көрнекті грек-американдықтармен бірге студенттерді қоғамдық істерге тартуға бағытталған "Келесі ұрпақ" бастамасының негізін қалаушы мүшесі болды. Москос соғыс зардап шеккен елдерге көптеген зерттеу сапарларын жасады. Ол Вьетнамда (1965 және 1967); Доминикан Республикасында (1966); Гондураста (1984); Панамада (1989); Сауд Арабиясында (1991); Сомалиде (1993); Гаитиде (1994); Солтүстік Македонияда (1995); Венгрияда (1996); Босния мен Серб Республикасында (1996 және 1998); Косовода (2000); Кувейт, Катар және Иракта (2003) болды. Америкадан тыс әскери сапарларға кіретіні: Кипрдегі Біріккен Ұлттар Ұйымының күштері (1969–70), Албаниядағы итальяндық армия (1994), Босниядағы грек армиясы (1998), Ирактағы британдық армия (2003). Москос сонымен қатар әскери шақыруды қайта жаңартуды қолдады. Ол әр түрлі топтардан, нәсілдерден және экономикалық жағдайдан шыққан американдықтар үшін ортақ әскери тәжірибе ортақ мақсат сезімін қалыптастыратынын айтты. "Бұл ортақ тәжірибе қызмет еткендерге, жалпы ұлттық мәдениетке 2001 жылдың 11 қыркүйегінен кейін ғана қайтадан оралатын бірлік пен моральдық жауапкершілік сезімін сіңірді", - деп жазды ол 2001 жылдың қараша айындағы Washington Monthly журналында (Пол Гластриспен бірге). "Біздің ортақ ұлттық тағдырымызды түсіну үшін террористік шабуылдар күші керек болғаны өкінішті". Чарльз Москос әскери және БАҚ үшін құрметті дереккөз болды және оның әскери саласындағы ықпалы зор болды. Ол азаматтық-әскери қатынастар саласындағы жетекші тұлға еді. Сонымен қатар, ол президенттер Билл Клинтон мен Джордж Бушпен кеңесіп, әскери кадрлар саясаты мәселелері бойынша Конгресс алдында бірнеше рет куәлік берді. 1992 жылы Буш оны әскери қызметтегі әйелдерді тағайындау жөніндегі президенттік комиссияға мүше етіп тағайындады. Ол зерттеулері үшін АҚШ, Франция және Нидерланды үкіметтерімен марапатталды және АҚШ армиясының азаматтық адам үшін ең жоғары наградасы – "Құрметті қызмет медалін" алды. Москос 1993 жылы AmeriCorps ұлттық қызмет ұйымын құруға да үлес қосты. 1993 жылы Клинтон әкімшілігі мен әскери басшылығы арасындағы әскери қызметтегі гомосексуалдар мәселесіндегі дауды шешуге көмектесу үшін Москос компромистік саясатты жасады және "сұрама, айтпа" деген фразаны ойлап тапты. Бұл фраза алғашында Сенаттың Қарулы Күштер комитетінің төрағасы сенатор Сэм Наннға "Сұрама, айтпа, іздеме, көрсетпе" түрінде ұсынылған, бірақ кейіннен "сұрама, айтпа" деп қысқартылды. Қорғаныс министрі Лес Аспин бұл саясатты мақұлдады және ол президентке ұсынылды. Келесі айларда Москос Ақ үймен, Қарулы Күштермен және Сенаттың Қарулы Күштер комитетімен бірге саясатты әзірлеу үшін жұмыс істеді, ол ақырында қабылданды. Москос бұл шешімнің толық еместігін мойындады, бірақ тиімді орындалса, жұмыс істейтініне сенді. Оның ұстанымының негізінде барлық американдықтар, соның ішінде саясаткерлердің балалары мен балама өмір салтын ұстанатындар да, өз елдеріне теңдей қызмет етуі керек деген Москостың берік сенімі жатты. Москостың бұл сөздері гомосексуалдар мен Норт-Уэстерн университетінің студенттері тарапынан наразылық тудырды. Олар оның душқа түскенде көзге түсіп қалудан қорқуы гомосексуалдар мен лесбияндықтарға тең құқықтарды жоққа шығару үшін жеткілікті себеп емес деп мәлімдеді.

Әскери әлеуметтануға әсері

Чарльз Москос әскери социология саласындағы жетекші тұлға болды. Ол әскери ұйымдардың даму үрдісін байқауға дағдыланған көрнекті ғалым еді. Ол әсіресе Институционалдық/Кәсіптік Дихотомия (I/O Model) және Постмодерндік Әскери модельге қосқан үлесімен танымал. Москос институционалдық/кәсіптік дихотомияны 1970-ші жылдардың соңында енгізді. Сол кезде АҚШ әскерге шақырудан толығымен еріктілер негізіндегі әскерге өтуді аяқтаған еді. Нарық және нарықтық механизмдер әскери ұйымдарға күшті әсер ете бастады. Москос қарулы күштердің институционалдық ерекшеліктерін жоғалтып, кәсіби немесе нарыққа бағдарланған модельге қарай жылжуын көрсетті (әскердің тұрақты мекені мен жұмыс орнының бөлінуі, мердігерлерге сенімнің артуы, жалақы мен әлеуметтік жеңілдіктерге негізделген жұмысқа алу – мысалдар). Ол осы тақырыпта көптеген ықпалды мақалалар мен кітаптар жазды. Институционалдық/кәсіптік дихотомия әскерге шақыру мотивациясы туралы зерттеулерге ұзақ және халықаралық деңгейде әсер етті. Салқын соғыс аяқталғаннан кейін Джон А. Уильямс пен Дэвид Р. Сегалмен бірге Москос әскери ұйымдастырудағы тағы бір үрдісті анықтады, оны Постмодерндік Әскери Модель (PMMM) деп атады. Салқын соғыс кезеңінен кейін қорғаныс ұғымы одақтың тұрақты қолдауынан бейбітшілік сақтау сияқты жаңа міндеттерге өтті. Азаматтық қызметкерлер мен мердігерлердің маңызы артты. Әйелдер мен гомосексуалдардың толыққанды интеграциясы қалыпты жағдайға айналды. Ішкі түйкініс азаматтық қызметке бағындырылды. Ирак және Ауғанстандағы соғыстар қауіп-қатер ортасын тағы да өзгертті, нәтижесінде постмодерн кезеңнен асып түсетін «гибридтік» модель пайда болды. Москос анықтаған постмодерндік әскерилердің көптеген ерекшеліктері сақталғанымен, жаңа қауіптерге бейімделу үшін көптеген басқалары өзгерді. Москос пен Джон Аллен Уильямс және Дэвид Сегалдың бірлесіп жазған «Постмодерндік әскери: суық соғыстан кейінгі қарулы күштер» атты кітабы оның ең ықпалды еңбектерінің бірі болып табылады.

Жеке өмір

Ол өзінің неміс әйелі Илькамен, шетел тілдерінің мұғалімімен, Лос-Анджелестегі Калифорния университетінде оқып жүргенде танысты. 2003 жылы толық уақытты оқытудан зейнеткерлікке шығып, Санта-Моникаға көшіп барды, бірақ әр күзде Солтүстік-Батыс университетіне оралып, кіріспе әлеуметтану курсын оқыды. Оның әйелі Жаңа Трир орта мектебінде шетел тілдерін оқытты. Олардың екі ұлы болды: Питер, Джон Джей қылмыстық сот әділеттігі колледжінің профессоры, және Эндрю, Амстердамдағы Boom Chicago-ның құрылтайшысы. Оның ағасы Гарри Москос, Ноксвилл, Теннесси штатынан, Ноксвилл News Sentinel газетінің редакторы болды. Москос Америка Грек Институтының Грек мұрасы жетістіктері сыйлығының иегері болды және Америка Грек Білім беру Прогрессивті Қауымдастығының өмір бойына мүшесі болды. Москос 2008 жылдың 31 мамырында Калифорния штатының Санта-Моника қаласындағы үйінде қайтыс болды. Оның әйелі былай деп жазды: "Санта-Моника, Калифорнияда тұратын, бұрын Иванстон, Иллинойс штатында тұрған, АҚШ армиясына шақырылған Чарльз К. Москос, простата қатерлі ісігімен күрескеннен кейін, тыныш ұйқыда қайтыс болды".

Таңдалған жазбалар

"Институттардан оккупацияға дейін: әскери ұйымның даму үрдісі", Қарулы Күштер және қоғам, 4-том (1977), 41–50
Моррис Яновицпен бірге, "Толық құрамы еріктілерден тұратын әскердегі нәсілдік құрам", Қарулы Күштер және қоғам, 1-том (1974), 109–123
"Қарулы Күштердегі институционалдық/кәсіптік даму үрдістері: жаңарып қарау", Қарулы Күштер және қоғам, 12-том (1986), 377–382
Моррис Яновицпен бірге, "Толық құрамы еріктілерден тұратын әскердің бес жылы: 1973–1978", Қарулы Күштер және қоғам, 5-том (1979), 171–218
"Америкадағы ұлттық қызмет: уақыты жеткен идея", Мәдениет және қоғам туралы перспективалар, 1-том (1988), 63–80
Москос, Чарльз С. Грек американдықтары: Күрес және жетістік. Энглвуд Клиффс, Н. Дж.: Prentice Hall, 1980.
Москос, Чарльз С. Институт және оккупация: Әскери ұйымның салыстырмалы модельдері. Вашингтон, округ Колумбия: Уилсон орталығы, Халықаралық қауіпсіздік зерттеулер бағдарламасы, 1981.
Москос, Чарльз С. Бейбітшілік сарбаздары: Біріккен Ұлттар Ұйымы әскери күштерінің әлеуметтануы. Чикаго: Чикаго университеті баспасы, 1976.
Москос, Чарльз С. Қоғамдық пікір және әскери мекеме. Беверли-Хиллз, Калифорния: Sage Publications, 1971.
Москос, Чарльз С. Солдаттар және әлеуметтану. [Александрия, Вирджиния]: АҚШ Әскери Жүріс-тұрысы және Әлеуметтік ғылымдар зерттеу институты, 1988.
Москос, Чарльз С. Америкалық қатардағы әскер: Бүгінгі әскери қызметтегі шендер мен лауазымдар. Нью-Йорк: Russell Sage Foundation, 1970.
Москос, Чарльз С. Грек православиелік жастары бүгін: Әлеуметтік тұрғыдан қарастыру. Н.М. Вапорис редакциялаған «Грек православиелік жастары бүгін» еңбегінде. Бруклин: Holy Cross Orthodox Foundation, 1983.
Москос, Чарльз С. Әскери резервтердің әлеуметтануы: Ұйымдық бағалау. Эванстон, Иллинойс: Солтүстік-Батыс университеті, 1990.

Мұра

Академиялық қауымдастық 2009 жылы «Әскери әлеуметтанудағы жетістіктер: Чарльз С. Москосқа арналған эсселер» деген атпен эсселер жинағын шығарды. Прицкер әскери мұражайы мен кітапханасы оның кітап жинағын сақтайды. Оның қолжазбалары жақын жердегі Солтүстік-Батыс университетінде сақтауда.