Кіріспе

Қан құюмен байланысты өкшеге жіті зақымдану (TRALI) – қан өнімдерін құюдың қауыр асқынуы болып табылады, ол өкпедегі артық сұйықтықтың жылдам пайда болуымен сипатталады. Бұл дене тіндеріне оттегінің жеткізілуін қауіпті түрде азайтуы мүмкін. Қан құю тәжірибесіндегі өзгерістер TRALI-дің жиілігін төмендеткенімен, 2008-2012 жылдар аралығында АҚШ-та трансфузиямен байланысты өлімнің басты себебі осы болды.

Белгілері мен симптомдары

Көп жағдайда TRALI-ді жедел тыныс жетіспеу синдромынан (ARDS) ажырату мүмкін емес. TRALI-дің әдеттегі көрінісі – трансфузиядан кейін 6 сағат ішінде пайда болатын, тыныс қиналу, ауыр гипоксимия (бөлме ауасындағы О2 қанықтығы <90%), төмен қан қысымы және қызба, және көбінесе 48-96 сағат ішінде қолдаушы күтіммен жазылады. ТРАЛИ диагнозында төмен қан қысымы маңызды белгілердің бірі саналса да, кейбір жағдайларда қан қысымының көтерілуі де мүмкін. Кешіккен TRALI трансфузия аяқталғаннан кейін 6-72 сағаттан соң пайда болады. Ол өлім-жітім көрсеткішінің жоғары болуымен байланысты.

Себеп

TRALI-нің пайда болу себебі қазіргі таңда толыққанды түсіндірілмеген. 80–85% жағдайлар иммундық механизм арқылы дамиды деп есептеледі. Адам лейкоциттерінің антигендеріне (HLA) немесе адам нейтрофилдерінің антигендеріне (HNA) бағытталған антиденелер, сондай-ақ трансфузияланған антиденелер өкпе эндотелий жасушаларында білінетін антигендермен байланысып, өкпеде жедел қабынуды тудыруы мүмкін. Көп бала туған әйелдер (бір немесе одан көп жүктілікті сәтті аяқтаған) осы антиденелерді ұрықтың қанымен қарым-қатынас арқылы дамытады; осы донорлардан алынған қан компоненттерін трансфузиялау иммундық механизм арқылы TRALI-ні тудыру қаупін арттырады деп саналады. Бұл кезде бұрыннан бар өкпе патологиясы (бірінші соққы) нейтрофильдердің өкпе микроқан тамырларына жиналуына себеп болады. Екінші соққы, аталған антиденелер трансфузияланғанда нейтрофильдерге байланысып, оларды белсендіріп, цитокиндер мен қан тамырларын әсер ететін заттардың бөлінуіне алып келеді, бұл жүрекке қатысты емес өкпе ісігіне (өкпелік эдемаға) ұшыратады. Антиденеге қатысты емес TRALI-нің болжамды механизміне қан компоненттерінде (қызыл қан жасушалары, тромбоциттер немесе плазма) биоактивті липидтердің жиналуы жатады, олар нейтрофильдерді белсендіруге қабілетті. Әйелдер донорларынан TRALI даму қаупі жоғары болғандықтан, AABB (бұрынғы Американдық қан банктері қауымдастығы) қан компоненттерінде плазма мөлшері көп болса, оларды трансфузия үшін емес, басқа терапиялық өнімдерді жасау үшін пайдалануды ұсынады.

Патофизиология

TRALI-де бірінші рет әсер ететін қауіп факторларына ұзақ мерзімді шамадан тыс алкогольді тұтыну, шок, бауыр хирургиясы, қазіргі уақытта темекі шегу, механикалық желдету кезінде тыныс жолдарының жоғары қысымы, ішкі тамыр сұйықтығының оң балансы, интерлейкин 10 деңгейінің төмендігі және жүйелік қабыну жатады. Жүйелік қабыну плазма цитокиндерінің профилінде де, сондай-ақ жіті инфекциялар мен қабыну кезінде жылдам жоғарылайтын және клиникалық жағдайда қабынудың биомаркері ретінде кеңінен қолданылатын жіті фазалық белок – С реактивті белоктың (CRP) жоғары деңгейі арқылы да көрініс береді. TRALI пациенттерінде CRP деңгейінің жоғарылағаны және егеуқұйрық моделінде TRALI дамуының бірінші әсерін функционалдық тұрғыдан қамтамасыз ету, интерлейкин 8-ге гомологты нейтрофилдің өкпеде жиналуын арттыру арқылы көрсетілді. TRALI-ге бейімдеуге болатын тағы бір фактор – бұрыннан бар өкпе зақымдануы, ол ақ қан жасушаларының өкпе қантамырларында орналасуына себеп болады. TRALI-де екінші әсер антилейкоциттік антиденелер немесе трансфузиялық өнімдегі басқа факторлар арқылы туындауы мүмкін. Шамамен 80% жағдайда TRALI-ді іске қосуға HLA I немесе II класына немесе HNA-ға қарсы антиденелер қатысады, бірақ бұл көрсеткіш қолданылған анықтау әдістеріне байланысты одан да жоғары болуы мүмкін. Қалған 20% TRALI жағдайларында екінші әсерге антидене емес факторлар немесе биологиялық жауапты өзгертушілер ықпал етеді деп есептеледі, олар липид медиаторлары, жасушадан тыс везикулалар және қартайған қан жасушаларын қамтуы мүмкін.

Диагностика

TRALI – қан құюмен уақытша байланысты болатын жедел өкпе зақымдануы; нақтырақ айтқанда, ол қан құюдан кейінгі алғашқы алты сағат ішінде дамиды. Көбінесе бұл плазма компоненттерімен, мысалы, тромбоциттермен және жаңа мұздатылған плазмамен байланысты, бірақ қан клеткаларының шоғырланған түрімен де жағдайлар тіркелген, себебі шоғырланған клеткаларда қалдық плазма болады. TRALI – қан құюдан кейін 6 сағат ішінде пайда болатын клиникалық көріністер, мысалы, жедел тыныс жетіспеушілігі, тахипнея, гипотония, цианоз және демқынқысылына негізделген диагноз. TRALI – сирек кездесетін синдром, ол трансфузиялық плазмадағы лейкоциттерге қарсы антиденелердің болуына байланысты туындайды. Шамамен әр 5000 трансфузияның біреуінде кездеседі деп есептеледі.