Кіріспе

Жасыл ағаш резервуары (GTR) – күз және қыс айларында жайылма суға батқан жазық жердегі қатты жапырақты орман жерінен тұрады. Қазіргі заманғы индустрияландыру мен коммерциялық шаруашылыққа дейін АҚШ-тың оңтүстік-шығысында 10 миллион гектардан астам жазық жердегі қатты жапырақты орман болған. Бүгінде қалғаны шамамен 2,8 миллион гектарды құрайды (King et al. 2008). Оңтүстік-шығыстағы қатты жапырақты орман азайып қана қоймай, табиғи орманның су тасқынына түсу жиілігін азайту үшін су ағынын реттеуге зор күш жұмсалды. Жазық жердегі қатты жапырақты орман – көптеген су құстары түрлерінің, сондай-ақ басқа да жануарлардың маңызды сулы-батпақты мекені болып табылады. Көшпенді су құстарын қолдау мақсатында жеке меншік иелері де, мемлекеттік органдар да жасыл ағаш резервуарларын құрып пайдаланады. GTR-де орман массиві суға батырылып, маусымдық сулы-батпақты жер жасайды. Бұл сулы-батпақты жерлер су құстарына, қосмекенділерге және көптеген басқа да түрлерге тіршілік ету ортасы мен тамақ көзі болып табылады. TOC

Менеджмент

Жасыл ағаштар су қоймаларындағы су деңгейі су басу және суды төмендету арқылы реттеледі, яғни су қоймадан ағызылады. Орманды су басудың көптеген әдістері бар (Fredrickson and Batema 1992), олардың көпшілігі бөгеттер немесе жағалауларды пайдаланады. Су табиғи көзден бұрылады немесе ландшафтқа сорылады. Бұл әдетте қыс айларында, ағаштар тынығу кезеңінде болып, тұрған судан зардап шегу ықтималдығы төмен болғанда жүзеге асырылады. Суды ағаштардың тынығу кезеңі аяқталғанша төмендету керек. Бұл тынығу маусымы су құстарының көші-қонымен сәйкес келеді, көшіп бара жатқан құстарға қоректену ортасын ұсынады. Көп жағдайда ГТР-лер 20-25 см тереңдікке дейін су басады. Анатиналар отрядына жататын су құстарының көпшілігі шалшықтап жейтін қаздар болып табылады, оларға тек қана аз тереңдіктегі су жеткілікті. Суға сүңгіп кіретін қаздар Миссисипи ұшу жолында сирек кездеседі, бірақ олар да 25 см тереңдіктегі суды пайдалана алады. ГТР-дегі су тереңдігі біркелкі болмайды. Әртүрлі су тереңдіктері бір уақытта әртүрлі азық түрлерінің болуын қамтамасыз етеді (Fredrickson and Reid 1988). ГТР-ді пайдаланатын әрбір жануар түрінің азық пен тіршілік ортасына қатысты өзгеше қажеттіліктері болады. Мақсатты түрдің өмірлік циклын білу ГТР-ді тиімді басқару үшін маңызды. Су құстарына пайдалы өсімдіктер мен ағаштар бар (төменде талқыланады), ал олардың саны мен орман құрамын су басу және суды төмендету арқылы басқаруға болады (Young et al. 1995). Төмендіктегі жапырақты ормандарды ағаштарды кесу арқылы да тиімді басқаруға болады, кейбір жағдайларда бұл ормандардың тірі қалуын сақтау үшін қажет (Kellison and Young 1997). Ескі зерттеулер ГТР-дегі тұрған су ағаштарға және еменнің өнімділігіне зиян келтіреді деген пікірді білдіреді (Young et al. 1995, Wigley and Filer 1989). Алайда, соңғы зерттеулер (King et al. 2006) 1985 жылы ГТР-лердің 95% -ы жыл сайын және орманның тынығу маусымынан ұзақ уақыт бойы су басылғанын көрсетті (Wigley and Filer 1989). Көптеген өсімдік түрлері жоғары су төзімділігіне бейімделген; құрғаққа бейімделген өсімдікті ылғалды жерде өсіруге мәжбүрлеудің орнына, осы өсімдіктермен жұмыс істеу ГТР-дің табысын арттырды. Мысалы, қара емен сулы-батпақты емен болып табылады және су құстарына қолайлы ұсақ емен жемістеріне ие. Бір зерттеуде зерттеушілер қара емен жемістері су басқан жерлерде су баспаған ормандарға қарағанда жәндіктердің шабуылына аз ұшырағанын (соның салдарынан су құстары үшін пайдалы азық көздері көбірек болғанын) анықтады (McQuilkin and Musbach 1977). Сулы-батпақты жерлерге бейімделген өсімдіктерді қолдау табиғи сулы-батпақты үлгіні қолдайды және азық көздерін жақсартады. Басқа бір мысалда, күзгі су басу көктемде көшіп бара жатқан су құстары үшін астық қолжетімділігін азайтатыны анықталды (Greer et al. 2007). Сулы-батпақты жерлердегі өсімдіктер мен ағаштардың табиғи өмірлік циклы туралы толық зерттеулердің нәтижесінде GTR менеджерлері ресурсты басқаруға жақсы дайын.