Кіріспе

1945 жылы нацизмге қарсы Кеңес Одағының жеңісін еске алу шеруі – 1945 жылғы Мәскеу Жеңіс шеруі, сондай-ақ Жеңімпаздар шеруі деп белгілі, нацистік Германияны жеңгеннен кейін Кеңес Қарулы Күштері (Бірінші поляк армиясын көрсететін Түсті гвардия ротасымен бірге) өткізген жеңіс шеруі. Бұл – Кеңес астанасы Мәскеудегі Қызыл алаңда өткен ең ұзақ және ең ірі әскери парад. Парадқа 40 000 Кеңес Армиясының әскері мен 1 850 әскери техника және басқа да әскери жабдық қатысты. 1945 жылдың 24 маусымында өткен парад, Германияның 9 мамырда Кеңес басшылығына капитуляциялауынан бір айдан астам уақыт өткен соң, екі сағаттан астам уақытқа созылды, және жаңбырлы күні болды.

Парадтық жаттығу

Мәскеуде мамыр айының соңы мен маусым айының басында шеруге қарқынды дайындық жүргізілді. Жеңіс парадының алдын ала репетициясы Орталық әуеайлақта, ал бас репетициясы 22 маусымда Қызыл алаңда өтті. Германияның Кеңес Одағына капитуляциясын ресми түрде қабылдаған маршалдар Георгий Жуков пен Константин Рокоссовский парад алаңы арқылы сәйкесінше қара және ақ аттарға мінді. Бұл оқиға Манеж алаңындағы Мемлекеттік тарихи мұражайдың алдындағы Жуковтың ат мүсінімен мәңгіленді. Жуковтың аты Кумир ("Сенімді") деп, ал Рокоссовскийдікі Столб ("Қалған") деп аталды. Кеңес Одағы Коммунистік партиясының Бас хатшысы Иосиф Сталин Ленин мавзолейінің үстінен шығып, парадты басқа да салт атты адамдармен бірге бақылады. Жуковтың естеліктерінің кейбір басылымдарында Сталиннің өзі парадта атқа мінуді жоспарлағаны, бірақ репетиция кезінде аттан құлап, бұл құрметті бұрын кавалерия офицері болған Жуковқа беруге мәжбүр болғаны айтылады. Алайда, бұл оқиғаға бұрынғы совет шпионы Виктор Суворов дауласады. Ол бұл оқиғаның Жуковтың естеліктеріне оның теориясына қарсы аргумент ретінде қосылғанын (дегенмен бұл әлдеқашан таралған еді) ал Сталин соғыстың нәтижелері жұмсалған еңбекке сай емес деп санағандықтан парадты жетекшілік етпегенін мәлімдейді. Суворов оқиғадағы бірнеше қайшылықтарды, сондай-ақ Жуковтың парадты жетекшілік етуге арналғанын көрсететін көптеген дәлелдерді атап өтеді. Мысалы, парадты дайындауға жауапты болған Сергей Штеменконың естеліктерінде рөлдердің бастапқыда-ақ шешілгені айтылады, ал Игорь Бобылев (дайындыққа қатысқан) оқиғаның ешқашан болмағанын және Сталиннің сол кезде Манежге бармағанын мәлімдейді. Парадтың тағы бір жоспарланған бөлігі – Жеңіс туының шеруі болды, ол 20 маусымда Берлинден Мәскеуге жеткізілді және әскерлер шеруін бастауға тиіс еді. Бірақ Михаил Егоров, Мелитон Кантария және Степан Неустроевтың нашар дайындығы маршал Жуковты парадтың бұл бөлігін өткізуден бас тартуға мәжбүр етті.

Парад

Қызыл Армияның көліктері салтанаттың басты орталықтарының бірі болды. Бұл қазақтардың Жеңіс парадына қатысқан сирек мүмкіндіктердің бірі еді, 4-ші гвардиялық казак атты әскер корпусының жеке құрамы 2-ші Украина майданының біріккен полкінің құрамында әскер шеруіне қатысты. Әскерлер парадының соңындағы ең әйгілі сәттердің бірі НКВД-ның арнайы мақсаттағы бөлімдерінің сарбаздары неміс туларын алып, оларды мавзолейдің жанына лақтырып тастады. Лақтырылған тулардың бірі Гитлердің жеке күзетшілері ЛССАХ-қа тиесілі болды. Келесі күні Ұлы Кремль сарайында Жеңіс парадына қатысқандар құрметіне қабылдау өтті және "Славян" әнімен аяқталды. Тексеру аяқталғаннан кейін дирижер Василий Агапкин басқарған Мәскеудің салтанатты фанфары ойналды. Парадты Мәскеу музыкалық мектебінің барабаншылар корпусының жас барабаншылары ашты, олар Мәскеу Суворов әскери мектебінің формасына ұқсас киім киіп, оркестр жетекшісінің басшылығымен шеру тартты, содан кейін жаппай оркестрлерге қосылып, қосымша қолдау көрсетті. Парад "Отанға даңқ" маршымен аяқталды. Қосымша марштарға Ягер маршы, 92-Печерск полкінің маршы, Ленинград гвардиялық дивизиясының маршы, "Жеңіс қуанышы" маршы, "Батыр" маршы кірді.

Мұра

1945 жылғы шеруден басқа, 24 маусымда өткізілген жалғыз шеру 2020 жылы Жеңістің 75 жылдығына арналып өтті. 2020 жылғы парадқа 1945 жылғы шерудің элементтері енгізілді, олардың ең айқындысы – инспекция кезеңінің басында "Қызыл Армияның 25 жылдығы" мерекелік баяу маршын орындаған әскери оркестрлер. Манежная алаңындағы Мемлекеттік тарихи музейдің жанында Жұковтың парадтық атына отырған мүсіні орналасқан. Мүсінді қайда қою туралы пікірталас болды, көптеген адамдар оны парад өткен жерде, Қызыл алаңда орналастыру керек деді. 2010 жылғы Мәскеу Жеңіс күні шеруінде Түрікменстан контингенті, Түрікменстан үкіметінің өтініші бойынша, 1945 жылғы шеруде пайдаланылған жылқының ұрпағы болған жылқыда отырған офицердің басшылығымен өтті. 2008 жылы Оңтүстік Осетияның Тәуелсіздік күнін тойлау кезінде Цхинвалидегі жыл сайынғы әскери шеруде Оңтүстік Осетия жасақтары грузин туларын жерге тастады, бұл 1945 жылғы шеру кезінде кеңес әскерлерінің Қызыл алаңда неміс туларын тастауына ұқсас болды. 2020 жылы Оңтүстік Осетияның астанасы Цхинвалда өткен Жеңіс шеруінде Ресей ФСБ-ның ат спорты командасы қатысты, ал атты әскер қатарын Идолдың тікелей ұрпағы Бриллиант атты бикесіндегі офицер басқарды. 2017 жылғы Мәскеу Жеңіс күні шеруінде офицерлер алғаш рет 1945 жылғы Жеңіс шеруіндегі офицерлердің киімдеріне ұқсас жаңа тік жағалы жейде киді. 2020 жылғы шеруде моңғол контингенті сол киімнің өңделген нұсқасын киді, ал сол жылдың соңында Корея Халық Армиясының офицерлері Ким Ир Сен алаңындағы әскери шеруде 1945 жылғы шеруде киген киімдерге негізделген форма киді. Қазақстанның Алматы қаласында Абай даңғылының жанында 24 маусым көшесі бар, ол алғашқы Жеңіс шеруінің құрметіне аталған.