Кіріспе

Практикалық идеализм – бұл терминді алғаш рет Джон Дьюи 1917 жылы қолданған, кейіннен Махатма Ганди қабылдады (Gandhi Marg 2002). Ол, ізгілік немесе жақсылық идеалдарын іске асыруды этикалық міндет деп санайтын философияны сипаттайды. Бұл ретте, жоғары идеалдарды іске асыру үшін қажетті ұстамдылықтардан бас тарту да, немесе пайдалылық үшін идеалдардан бас тарту да бірдей жамандық деп есептеледі. Практикалық идеализмді ең кең мағынасында, нәтижелерге мән беретін утилитаризммен, сондай-ақ саяси экономикамен және дұрыс пен мүмкін арасында үйлесімділікке баса назар аударатын ағартушылық жеке мүддемен салыстыруға болады.

Халықаралық істер

Шеткі саясат пен халықаралық қатынастарда «практикалық идеализм» термині дипломаттар мен саясаткерлердің шеткі саясатқа деген көзқарастарын сипаттау немесе жариялау үшін қолданатын теория немесе принциптер жиынтығы ретінде қабылданады. Бұл мемлекеттің «тар» және аморальдық жеке мүддесін ілгерілетуге баса назар аударатын реализм мен бейбітшілік, әділдік және елдер арасындағы ынтымақтастық сияқты жоғары либералдық идеалдарды ілгерілету үшін мемлекеттің ықпалы мен күшін пайдалануды мақсат ететін идеализм арасындағы прагматикалық компромисс болып табылады. Осы көзқарас бойынша, реализм халықаралық қатынастардағы макиавеллилік өзімшілдік пен қатыгездіктің рецепті ретінде қарастырылады. Макиавелли биліктегі немесе болашақ билеушілерге арналған саяси стратегияларды ұсынды; оның атақты тұжырымдары кез келген билеушінің басты және соңғы мақсаты – билікте қалуына негізделген. Бұл стратегиялар қазіргі таңда орташа немесе либералды саяси кеңестер деп аталатын нәрселерден бастап, бүгінде заңсыз, аморальдық немесе конституцияға қайшы деп есептелетін нәрселерге дейін жетеді. Макиавелли, Джордж Оруэлл сияқты, азаматтық құқықтар мен негізгі адамдық қадір-қасиетті елемейтін, алдау, қорқыту және мәжбүрлеуді қолдайтын манипулятивті әрекеттер мен философиялармен байланысты. Реализмнің осы радикалды түрі кейде елдердің ұмтылыстарына жараспайтын және соңында олардың халқы үшін моральдық және рухани тұрғыдан қанағаттандырмайтын болып саналады. Ал экстремалды идеализм, керісінше, моральдық наивтікпен және өз мемлекетінің мүдделерін басқа мақсаттардан жоғары қоя алмаумен байланысты. Соңғы уақыттарда практикалық идеализмді АҚШ Мемлекеттік хатшысы Кондолиза Райс және департамент кеңесшісі Филип Д. Зеликов қолдады. Соңғысы Джордж Буш әкімшілігінің шеткі саясатын «материалдық жеке мүдделердің тар тұжырымдамаларынан асып түсетін идеалдармен ынталандырылған» деп қорғады. Зеликов сондай-ақ бұрынғы АҚШ президенттері Теодор Рузвельт пен Франклин Рузвельтты практикалық идеализмді қолданушылар ретінде бағалайды. КОНДОЛИЗА РАЙС: Әрине, американдық шеткі саясатта әрқашан, менің ойымша, дұрыс болған идеализмнің бір үзілісі бар, яғни біз құндылықтарға, принциптерге қызығушылық танытамыз. Бұл тек қол жетімді шешімге жету емес, сонымен қатар принциптер мен құндылықтар аясында оны іске асыру. Әлем өте тез өзгеріп жатқан және терроризм мен экстремизм сияқты өмірлік мәселелерге тап болған осындай уақытта құндылықтарды басшылыққа алу өте маңызды. Менің ойымша, біздің президентіміз соңғы уақыттарда өз саясатын құндылықтарға негіздеген. Сондықтан, біздің баршамыздың жауапкершілігіміз – осы құндылықтарға негізделген саясатты қабылдап, оны күнделікті іске асыру, әрқашан мақсатқа қарай жылжу, өйткені әлемде болып жатқан немесе біз іздеп жүрген ауқымды өзгерістер бір аптаның, бір айдың, тіпті бір жылдың ішінде болады деп ешкім сенбейді. Сондықтан бұл – осы идеалдар мен саяси нәтижелер арасындағы күнделікті операциялық саясат байланысы. Сингапурлық дипломат және БҰҰ-дағы бұрынғы елшісі доктор Томми Кох БҰҰ Бас хатшысы У Танттың өзін практикалық идеалист ретінде сипаттағанын айтты: «Егер мен реалист немесе моралист болмасам, мен немін? Егер мен өзімді белгілеп қоюым керек болса, У Танттың сөздерін келтіріп, өзімді практикалық идеалист деп атаймын. Мен Сингапур дипломаты ретінде менің басты мақсатым Сингапур мемлекетінің тәуелсіздігін, егемендігін, аумақтық тұтастығын және экономикалық әл-ауқатын қорғау деп санаймын. Мен осы мақсаттарға заңды және моральдық жолмен жетуім керек деп ойлаймын. Еліме маңызды ұлттық мүдделерді қорғау үшін заңды немесе моральдық жағынан күмәнді әрекеттер жасауға мәжбүр болған сирек жағдайларда мен ар-ұжданыммен өкініш сезініп, бұзған принциптерім мен елімнің беделіне келтірген зиянды сезінуім керек. Мен басқа мемлекеттердің мүдделерін әрқашан ескеруім керек және басқалардың пікіріне құрметпен қарауым керек деп санаймын. Менің ойымша, Сингапурдың ұзақ мерзімді мүддесі халықаралық құқық пен моральды, күш қолдануды шектеудің халықаралық жүйесін және дауларды бейбіт жолмен шешу институттарын нығайту болып табылады. Соңында, мен барлық елдердің мүддесіне халықаралық ынтымақтастықты нығайту және әлемдік саяси және экономикалық тәртіпті тұрақты, тиімді және әділ ету жатады деп санаймын». — «Қандай да бір ел моральдық шеткі саясатқа қысым жасай ала ма?» Сыншылар практикалық идеализмнің ешқандай саяси мағынасы жоқ, тек сөздер ғана екенін сұрақ қояды. (Gude 2005)

АҚШ президенттік саясаты

"Практикалық идеализм" деген сөз тіркесін 1984 жылғы президенттік сайлауда тәуелсіз кандидат ретінде қатысқан Джон Кусуми де ұраны ретінде қолданған. Бұл АҚШ президенттік саясатында осы сөз тіркесінің алғашқы пайдалануы болды. (United Press International 1984) (New Haven Journal Courier 1984) (New Haven Register 1984) Бұрынғы демократ вице-президенті Аль Гор 1990 жылдары, ал республикалық мемлекеттік хатшы Кондолиза Райс 2000 жылдары да осы сөз тіркесін қолданды. Америкалық саясаттанушы Джек Годвин "Сырық пен зәйтүн бұтағы: АҚШ сыртқы саясатындағы практикалық идеализм" еңбегінде осы ілімді кеңінен зерттейді.