Кіріспе

Жақсыз балық түрлері

Кең жаңқалы сүрегі немесе Жаңа Зеландия сүрегі (Eptatretus cirrhatus), маори тілінде туере деп те аталады, Жаңа Зеландия және Чатем аралдарының, сондай-ақ Австралияның оңтүстік және шығыс жағалауларында 1 мен 900 метр тереңдікте кездесетін сүрегі.

Сипаттама

Eptatretus cirrhatus бақа тәрізді денелі, арқа қанаты жоқ, ескек тәрізді құйрығы бар және көбінесе күлгін немесе көкшіл реңді сұр қоңыр түсті болады. Барлық басқа миногалар сияқты, Жаңа Зеландия миногасының да бас сүйегі бар, бірақ жауы немесе нағыз омыртқа бағанасы жоқ, оның орнына шеміршектен тұратын қаңқасы бар. Миноганың дөңгелек аузын 6 мұртша қоршап тұрады, одан жоғары жалғыз мұрын жолы орналасқан, ал ауыздың ішінде әр жағынан артқы және алдыңғы кератиннен жасалған ұстау тістері бар тіс пластинасы бар. Оның жеті жұп қабыршақ тесігі бар, және дененің екі төменгі жағындағы қатар бойында тесіктер орналасқан, олардың көпшілігі ақ түсті шеңбермен белгіленген және теңіз суымен жанасқанда кеңейетін шырыш тәрізді зат секрециялауға қолданылады. Жастар ақшыл түсті болады.

Табиғи жер шарындағы таралу аймағы

Жалпы, хагбалықтар әлемнің барлық аймақтарында 22 градус Цельсийден төмен температуралы суларда кездеседі. E. cirrhatus таралған аймақтарына Батыс Тынық мұхиты және Австралияның шығыс жағалауында Квинслендтен Тасманияға дейін, сондай-ақ Жаңа Зеландияда Солтүстік Кейптен Снарс шельфіне дейін, Чатем аралдарының төңірегінде де кіреді.

Жаңа Зеландия аумағы

E. cirrhatus Жаңа Зеландияның жағалау аймақтарында, континенттік шельф және беткейлерде кездеседі, әсіресе Кайкурада жиі көріледі. Олар ашық мұхиттағы төбелер мен жартастарда да табылған. Жаңа Зеландиядағы олардың таралған аймағына Чатем аралдары да кіреді.

Тұрғын үй басымдықтары

Жаңа Зеландиялық hagfish 1 метрден 900 метрге дейінгі тереңдікте, қоңыржал жағалаулық аймақтардың барлық жерінде кездеседі. Hagfish ең көп 90 мен 700 метр аралығында таралған. "Барлық белгілі hagfish түрлері су түбіне жақын өмір сүреді, субстраттың үстінде немесе қуыстарда қоныстанады".

Өмір циклы/фенология

Репродуктивті кезеңдер бойынша жүргізілген зерттеуде Eptatretus cirrhatus түрi циклдік немесе маусымдық түрде көбейетіндігін көрсететін ешқандай белгі табылмады, себебі зерттеу барысында iрi жұмыртқалары бар ұрғашылар мен овуляциядан кейінгі ұрғашылардың барлық маусымдарда кездесетіні анықталды. Алғашқы ұрғашы балықтың шағылысуы 412 мм – 534 мм аралығындағы толық ұзындықта жүзеге асады деп есептеледі, ал еркектер шамамен 585 мм ұзындыққа жеткенде ғана жетіледі. Eptatretus cirrhatus-тың гестациялық кезеңі туралы әлі көп мәлімет жоқ, бірақ олардың төмен репродуктивтік қабілеті анықталды, сондықтан коммерциялық балық аулауда проблемалар туындауы мүмкін, алайда қазіргі таңда IUCN оларды "қауіпсіз" санатына жатқызады. Жетілгеннен кейін 2 немесе 3 жыл өткен соң, балық тек 20–30 жұмыртқа туа алады. Эмбрионның дамуы баяу, кейбір түрлерде ерте сатысы 7 айда ғана қалыптасады. "Жыныс безінің алдыңғы бөлігінде аналық безі, ал артқы бөлігінде аталық безі орналасқан". Рейес даму кезеңінде жеке тұлғаның жынысын анықтайтын төрт мүмкіндік бар екенін көрсетеді. Егер алдыңғы бөлігі дамыса, жеке тұлға аналыққа, ал артқы бөлігі дамыса, аталыққа айналады. Егер ешқайсысы дамымаса, жеке тұлға бедеу болады. Егер екеуі де дамыса, жеке тұлға гермафродит болады, гермафродиттердің функционалдығын анықтау үшін қазіргі уақытта зерттеулер жүргізілуде.

Тамақ және азық іздеу

E. cirrhatus - төменгі қабатта тіршілік ететін және олжасын іштен сыртқа қарай жейтін жануарлар. Олардың тамағы негізінен өліктермен, бірақ сондай-ақ тірі жануарлармен де қоректенеді. Шолпан балық экожүйеде маңызды рөл атқарады, теңіз түбіне шөгіп қалған өліктердегі қоректік заттарды қайта өңдейді. Көздері нашар көріп, жарыққа ғана сезімтал болғандықтан, шолпан балық мұхит түбінде бағыт табу үшін аузын айнала қоршаған 6 сезімтал мұртшасын және олжаның иісін анықтау үшін ерекше мұрын жолын пайдаланады. Олардың аузында екі жағында алдыңғы және артқы кератин тістері бар ерекше тіс пластинасы орналасқан. Бұл тіс пластинасы екі жаққа бүгіліп, шолпан балықтың жемін ұстауға көмектеседі. Тіс пластинасы сыртқа қарай домалап, олжаның етін жауып, содан кейін аузына қайта тартылады. Ол сондай-ақ олжасын тұншықтыру үшін шырынын пайдаланады, бірақ бұл көбінесе жыртқыштардан қорғану үшін қолданылады. Жыртқыш шолпан балықты ұстағанда, ол тесіктерінен шырышты шығарып, жыртқышты тұншықтырады. Шырыш жабыршықтарды бітеп, жыртқыш жануардың сумен тыныс алуын шектейді. Ұзақ жылдар бойы E. cirrhatus өлік жегіш және мүмкіндікпен қоректенетін жануар деп есептелді. Алайда, популяцияның энергияға деген қажеттілігі тек өліктермен қамтамасыз етіле алмайтыны анықталды. Соңғы он жылда жүргізілген зерттеулер шолпан балықтың аң аулай алатынын және аң аулайтынын көрсетті. E. cirrhatus үшінші трофикалық деңгейде (бірінші өндірушілерден үш деңгей жоғары) қоректенеді. Оның тамағына әртүрлі омыртқасыз жануарлар кіреді, олардың ішінде шабақтар, креветкалар, акулалар және сүйекті балықтар бар. Аң аулағанда шолпан балық мүмкін олжасы бар қуысты анықтайды. Содан кейін ол олжаны ұстап алу үшін қуысқа кіреді деп есептеледі. Ол сондай-ақ артық шырыш шығарып, олжасын тұншықтыруы мүмкін. Олжаны қуыстан шығару үшін E. cirrhatus өзін түйіндейді, бұл теңіз түбімен жанасу ауданын арттырады және олжаны шығаруға көмектесетін рычаг ретінде қызмет етеді.

Жыртқыш жануарлар, паразиттер және аурулар

Е. цирратус жыртқыштарды қорғайтын шырыш секрециялайды. Шағалақтар ірі балықтар, акулалар және теңіз сүтқоректілерінен ауланады. Дегенмен, шағалақтар осы жыртқыштыққа өздері бөліп шығаратын шырыш арқылы қарсы тұрады. Жыртқыш шағалақты ұстағанда, шырыш оның аузы мен жақ қуысын толтырады. Бұл жыртқышта құсыту рефлексін тудырады, осылайша оны шағалақты босатуға мәжбүр етеді. Бұл одан әрі шабуылдардан сақтайды, бірақ шырыш құрамында улы заттар бар ма және ол жыртқышқа қандай қосымша әсер етеді, әлі белгісіз. Теңіз сүтқоректілері мен осьминогтердің шырышпен бітетін жақтары жоқ. Бұл шырыш шағалақтың денесіндегі тесіктерде түзіледі және құрамында ақуыз талшықтары бар. Бұл талшықтар жасушалар ішінде оралған күйде болады, бірақ шығарылғаннан кейін тұзды сумен әрекеттесіп, кеңейеді. Осының нәтижесінде шырыш ауызды толтырады. Шырыштың бөлінуі Е. цирратусқа ешқандай әсер етпейтіндей, өйткені ол шабуылдарға қарамастан азық іздеуді жалғастырады. Бұл мінез-құлық ерекше саналады, себебі көптеген жануарлар потенциалды қауіпке сезімтал болады немесе ұяң түрлер қауіптің алдында қашып немесе жасырынады. Шағалақтар мінез-құлқында өзгеріс жасамастан тамақтануын жалғастырады, бұл бейімделу артықшылығын береді, себебі қашуға энергия жұмсаудың орнына организм тағамынан энергия алады. Шағалақ бөліп шығаратын шырыш, дамыған түрлердегідей, патогендер мен паразиттерге қарсы қорғаныс ретінде де қызмет ете алады. Киттер Е. цирратусқа негізгі жыртқыш болуы мүмкін. Жаңа Зеландияда 18 және 19 ғасырлардың басында кит аулау өнімділігінің ең жоғары деңгейіне жеткен кезде, шағалақтардың саны күрт өсті.

Мәдениеттік пайдалану

E. cirrhatus – маорилердің дәстүрлі тағамы және деликатес саналады. Қазіргі заманда кейбір ивилер оны ерекше жағдайларда ұсынады. Бұл талшықтар – нейлон мен спандекс сияқты мұнайдан алынатын, жаңармайтын маталардың орнына табиғи және қайта жаңартылатын балама болуы мүмкін. Әзірге ешкім ағартамақтан жіп жасау үшін белоктарды бөліп алмаса, Фадж және оның командасы болашақта осы белоктардан экологиялық таза киім, мысалы, спорттық киім немесе олардың мықтылығын ескере отырып, тіпті оқтан қорғайтын жилеттер жасалатынын болжайды.