Кіріспе

Шашақты балықтардың бір тобы – Lampriformes /'//l//æ//m//p//r//ᵻ//f//ɔːr//m//iː//z/. Оның мүшелері жиынтығында лампридтер (Lampridae үшін дұрыс қолданылады) немесе ламприформдар деп аталады және ашық мұхит пен ішінара терең теңіздегі Телеостейдің крестфиш, оарфиш, опа және ленталы балықтар сияқты түрлерін біріктіреді. Бұл реттің синонимі – Allotriognathi, ал жиі кездесетін, бірақ дұрыс емес орфографиялық нұсқасы – Lampridiformes. Олар құрамында әдетте кішкентай, бірақ өте ерекшеленіп тұратын жеті отбасыны, сондай-ақ барлығы 20-ға жуық түрін қамтитын 12 шам тәрізді туысты қамтиды. Олар Lamprimorpha суперордерінің жалғыз қалған өкілдері болып табылады, бұл суперордер бұрын Кейінгі Бор кезеңінің көп бөлігінде кең таралған. Ғылыми атауы сөздік мағынада "жарқынға (ұқсас) пішінделген" дегенді білдіреді, себебі "лампр" сөзі "жарқын" мағынасын білдіреді және ол опаның жалпылама атауы – лампристен шыққан. Керісінше, көптеген басқа тірі ламприформдар шын мәнінде лента тәрізді және опалардың пішініне ұқсамайды. Дегенмен, олар анатомиялық құрылысымен және отбасының филогенезиясымен, сондай-ақ осы реттің ең көне қазбаларымен айқын бір-бірімен байланысты, бұл бастапқы ламприформның пішіні "опа пішініне" ұқсас болғандығын көрсетеді. Ғылыми атауы – Lampris (типтік туысы) + стандартты балықтар ретінің жұрнағы "formes" қосылғаннан пайда болған. Бұл сөз ежелгі грек тіліндегі lamprós (λαμπρός, "жарық") + латын тіліндегі forma ("сыртқы пішін") сөздерінен шыққан, ал біріншісі опалардың жарқын түсіне сілтеме жасайды.

Сипаттамасы мен экологиясы

Бұл мұхит балықтары теңіз түбінен жоғары орналасқан, 100-1000 м тереңдіктегі суларда кездесетін пелагикалық жемдіктер болып табылады. Олар ересектерде әдетте ашық түсті, көбінесе жарқын қызыл қанаттары бар. Ламприформдардың дене формалары өте өзгермелі, бірақ олар әдетте бүйірлік қысыңқы болып келеді. Кейбіреулерін бүйірден қарағанда дөңгелек, ал басқаларын өте ұзын пішінде кездестіруге болады. Біріншілері батисомалар – "терең денелер" деп аталады, ежелгі грек тілінен bathýs (βᾶθύς) "терең" + sōma (σῶμα) "дене", ал екіншілері таэниосомалар – "таспа денелер", грек тілінен tainía (ταινία) "таспа". Олардың мөлшері де әртүрлі: желкенді айлық балықтарда (Veliferidae) кішкентай болса, тірі сүйекті балықтардың арасындағы ең ұзыны – Regalecus glesne, шамамен ұзындығына жетеді. Ламприформдардың жалпы омыртқа саны 84-96 аралығында болады; осы отрядтың кейбір түрлерінде орбитосфеноид сүйегі кездеседі. Олардың премаксилласы жоғарғы жақ сүйегін ауыз қуысынан толығымен шығарып алады, бірақ жақтары бәрібір өте икемді. Жоғарғы жақтың икемділігі ерекше жолмен жүзеге асырылады: жоғарғы жақ сүйегі этмоид пен лақпанға байламдық арқылы бекітілмей, керісінше, өте икемді премаксилламен бірге ішке тартылып, сыртқа шығады. Жазушы жамбас қанаттарында 17 сәулеге дейін болады және олар жануардың алдыңғы бөлігіне қарай орналасқан, бірақ олар мүлдем болмауы да мүмкін. Дорсальді қанаты ұзын, көбінесе дененің көп бөлігін бойлай созылады. Қанат тікендері жоқ. Кейбіреулерінде физиоклистоздық газ қабы бар, ал кейбіреулерінде мүлдем жоқ. Олардың денесінде ұсақ қабыршақтар немесе терісі болмайды.