Кіріспе

1982 жылы Эрик Вольфтың жазған "Еуропа және тарихсыз халықтар" кітабы – антрополог Эрик Вольфтың еңбегі. Алғаш рет 1982 жылы жарық көрген бұл кітап, еуропалық қоғамдардың қазіргі дәуірде кеңеюіне арналған. "Еуропа және тарихсыз халықтар" – әлемдік масштабта жазылған тарих, ол әдетте жеке-жеке қарастырылатын қауымдастықтар, аймақтар, халықтар және ұлттар арасындағы байланыстарды зерттейді.

Әлемдік тарих

Кітап 1400 жылдан бастап әлемді шарлаған саяхатшы кездесетін сауда жолдары, олармен байланысқан халықтар мен қоғамдар және оларды біріктіруге тырысқан өркениеттік процестердің сипаттамасымен ашылады. Осыдан бастап Вольф Еуропаның әлемдік держава ретінде қалыптасуын және әлемнің белгілі бір аймақтарын әлемдік тұтынуға бағытталған тауар өндіру үшін қайта ұйымдастыруын зерделейді. Вольф әлемдік жүйелер теориясынан айырмашылығы, Еуропаның XVIII ғасырдың соңына дейін капитализм емес, алым-салық жүйесінде жұмыс істегенін көрсетеді. Ол күміс, тері және құл саудасына қатысқан алым-салық төлеуші халықты қорғау үшін отаршылдық мемлекеттік құрылымдардың қалай құрылғанын талдайды. Сауда-саттық жинақталу айналымына енген кезде жаңа "рулар" пайда болды. Кітаптың соңғы бөлімі индустриалды революциямен капитализмнің өсуі нәтижесінде осы жаһандық желілердегі өзгерістерге арналған. Мысалы, Англиядағы тоқыма өндірісі Американың оңтүстігіндегі және Египеттегі мақта өндірісін өзгертіп, Үндістанда тоқыма өндірісін тоқтатты. Осы трансформациялардың бәрі бірыңғай құрылымдық өзгеріспен байланысты. Әлемнің әр аймағы олар өндірген тауарлар тұрғысынан, сондай-ақ осы тауарларды өндіру үшін халықты жұмылдыру және көшіру (мысалы, африкалық құлдар) тұрғысынан қарастырылады. Вольф еңбек нарығының сегменттелуін пайдаланып, этникалық сегменттелудің қалыптасуына тарихи тұрғыдан қарады. Әлемдік жүйелер теориясы шеткі аймақтар туралы аз айтқанда, Вольфтің назары "тарихсыз" халықтарға (яғни батыс тарихтарында дауысы естілмеген) және коммерциялық империя аясында жаңа мәдени және әлеуметтік формаларды құруға олардың белсенді қатысуына аударған.

Өндірістің түрін талдау

Вольф өндірістің үш түрін ажыратады: капиталистік, туыстық және салықтық. Ол оларды эволюциялық тізбек ретінде қарастырмайды. Ол капитализмнен бастайды, себебі біздің туыстық тәртіп пен салықтық режимдерді түсінуіміз капитализмді түсінуімізге байланысты екенін айтады. Оның пікірінше, олар капитализмнің эволюциялық алдын-ала нұсқалары емес, керісінше, Батыс пен қалған әлемнің араласуының нәтижесі. Салықтық режимде тікелей өндірушілер өндіріс құралдарына ие, бірақ олардың артық өнімдері экономикалық емес жолдармен тартылып алынады. Мұндай тартып алуды әдетте күшті немесе әлсіз мемлекет жасайды. Туыстық тәртіппен ұйымдастырылған өндіріс тәсілінде әлеуметтік еңбек туыстық қатынастар арқылы (мысалы, рулар арқылы) жұмылдырылады, бірақ оның сипаттамасы оның салықтық және капиталистік режимдермен нақты байланысын толық анықтамайды. Туыстық режимді француздық структуралистік марксистер «біріктірілген өндіріс тәсілдері» тұрғысынан одан әрі зерттеді. Туыстық тәртіппен ұйымдастырылған режим Сахлиннің отандық өндіріс тәсілінен де ерекшеленеді.