Кіріспе

Индуизмдегі аңыздық патшалық

Якшалар патшалығы

Якшалар патшалығы – индуизмде кездесетін якшалар тайпасының мифологиялық патшалығы. Кубера якшалардың патшасы ретінде танылады.

Якша аймағы

Кубера билігіндегі Якшалардың жері, Махабхаратта Тибет Гималайындағы Кайласа таулары мен Манаса көлін қоршаған аймақ ретінде суреттелген. Хатака – Якшалардың бір бөлігі.

Патша Вайсравана (Кубера)

Нармада өзенінің жағалауы Якша патшасы Кувераның (Вайсраванның) туған жері ретінде сипатталады, онда оның әкесі Вишравас, дана адам болған (Мбх 3,89). Вайсраван немесе Кубера Ланканың билеушісі болды, оны ракшастар күзетті. Оның Пушпака деп аталатын, мінгеннің қалауынша кез келген жерге бара алатын арбасы болды. Яқшалардың патшалығы және патшаларға билік ету құқығы да оған тиесілі болды (2,272). Ракшаса Равана Кувераны шайқаста жеңіп, одан Ланканың егемендігін алды. Сол құдай Ланканы тастап, Гандарвалар, Якшалар, Ракшастар және Киннаралар оны ілесіп, Гандамадана тауына (Кайласа, Тибет маңы) қоныстанды. Равана одан көктегі арба Пушпаканы күшпен тартып алды. Таза алтыннан жасалған денесі бар Кувера мырза, зәулім арбасында отырып, көптеген якустармен бірге келді. Ол, зор сұлулыққа ие, байлық иесі, Арджунаны көруге келді, аспанды өз нұрымен жарықтандырып. (3:41). (3:160) -да Пандава Бхима мен Якша әскерінің кездесуі айтылады. Бұл жерде Кродховаса ракшастары Кубера әскерінің құрамында екені жазылған. Маниман Кубераның досы және әскердің басшысы ретінде есімдері аталады. Кубера өзінің әскерін жойған Бхиманы көруге келді. Кубера кейде Айлавила (5:139) деп те аталады. Кубераның Налакубера (9:47) есімді ұлы болды.

Стунакарна

Махабхаратада тағы бір белгілі яқша – Стунакарна есімді. Ол Панчала патшалығына жақын орманды мекендеген. Ол Панчала патшасы Друпаданың қызы Шихандиниді өзінің еркектік белгілерін оған беру арқылы еркекке айналдырды. Бұл жерде яқша "гухьяка" деп аталады, яғни үңгірлерде немесе жасырын орындарда тұратын. Қалың және жалғыз орман, аса қауіпті Стунакарна есімді яқшаның мекені болды. Сол яқшадан қорқып, адамдар сол орманға бармайтын. Оның ішінде биік қабырғалары мен қақпасы бар, топырақпен жабылып, қуырылған күріштің хош иісімен түтін шығаратын сарай тұрды. Друпаданың қызы Сикхандини сол сарайға кіргенде, көп күн бойы тамақтан бас тартып, өзін-өзі әлсіздетуге кірісті. Сонда мейірімділікке толы Стуна есімді яқша оған көрінді (5,194).

Басқа сілтемелер

Жерді сүттеген Якшалар өз еркімен жоғалып кету қабілетін алды (7,67). Якшалар мен Ракшастардың басшысы, патша Кувера Индраның қазынасының иесі (12:289). Ұлы ақыл-парасат иесі Риши Якша, жер бетінен жоғалып, төменгі әлемдерге батып кеткен Нирукталарды қайта жаңғыртуға қол жеткізді (12:342). Манканак Якша ретінде және Кубераның қақпаларының күзетшілерінің бірі ретінде айтылады (3:83). Манибхадра (3:64) -да Якшалардың патшасы ретінде еске алынады. Бір кезде Кусастхалиде Девалардың кеңесі өтті. 300 Махападмаға жуық, түрлі қару-жарақтармен қоршалған Кубера сол кеңеске қатысты (3:160). Ұлы Якша Амогха, оның көмекшілері – Жамбака Якшалары және басқа Ракшастар, Асура Махишамен болған шайқаста Картикеяның әскері ретінде еске алынды (3:230). (Махишаның өзі, әйелі Якша болған Асураның ұлы еді.) Гаруда Якшалармен, атап айтқанда, зор батырлық танытқан Асвакранда, Раюка, батыл Кратанака, Тапана, Улука, Свасанака, Нимеша, Праружа және Пулинамен кездесті. Шива Кубераның досы ретінде айтылады (12:284).