Кіріспе

Шпейер соборы, ресми түрде Успенский және Святой Стефан императорлық собор базиликасы, латын тілінде: Domus sanctae Mariae Spirae (неміс тілінде: Dom zu Unserer lieben Frau in Speyer) Германияның Шпейер қаласында орналасқан. Бұл собор Шпейер Рим-католик епископының резиденциясы және Бамберг Рим-католик архиепископиясының қарастырылатын шіркеуі. Шпейердің қасиетті қамқоршысы ("Patrona Spirensis") және Святой Стефанға арналған бұл собор көбінесе Kaiserdom zu Speyer (Шпейер императорлық соборы) деп аталады. 1925 жылы Папа Пий XI Шпейер соборын Рим-католик шіркеуінің кіші базиликасы мәртебесіне көтерді. 1030 жылы II Конрад тұсында салына бастаған, ал 1090–1103 жылдары шығыс бөлігі мен жоғары күмбезі аяқталған, қызыл құмтастан тұрғызылған үш дәлізді күмбезді базилика – "11 және 12 ғасырлардағы роман сәулетінің одан әрі дамуына зор ықпал еткен дизайнның шыңы" саналады. Клуни аббаттығы қирағаннан кейін, ол сақталған ең ірі романдық шіркеу және ғимарат. Бұл собор "Еуропа сәулет өнеріндегі маңызды бетбұрыс", өз заманының ең маңызды сәулет ескерткіштерінің бірі және роман стилінің ең көрнекті ескерткіштерінің бірі деп есептеледі. 1981 жылы собор ЮНЕСКО-ның мәдени маңызы бар орындардың Әлемдік мұра тізіміне "Германия империясындағы роман өнерінің маңызды ескерткіші" ретінде енгізілді.

Қазіргі заман

Қала мен соборды бірнеше рет басып алып, тонағанмен, отыз жылдық соғыста (1618-1648) аз ғана зақым көрді. Тоғыз жылдық соғыс (Палатинат мұрагерлік соғысы 1688-97) кезінде Шпейер тұрғындары жиһаздарын және мүліктерін соборға әкеліп, қалаға шабуыл жасаған XIV Людовик француз әскерлерінен сақтап қалу ниетімен бірнеше метр биіктікте үйіп қойды. Бірақ 1689 жылдың 31 мамырында әскерлер кіріп, императорлардың қабірлерін тонап, барлығын өртеп жіберді. Сол күні Шпейер қаласының дені өрттен қирады. Өрттің қызуынан собордың батыс бөлігі құлап, кеш готикалық элементтері жойылды. Императорлар мен патшалардың қабірлері бастапқыда алтарь алдындағы орталық дәлізde орналастырылған. Ғасырлар бойы олардың нақты орналасқан жері туралы мәліметтер жоғалып кетті. 1900 жылы жүргізілген ірі қазба жұмыстары кезінде қабірлер табылып, ашылды және билеушілердің кімдігі анықталды. Киім-кешек сияқты кейбір заттар собордың жанындағы Палатинат тарихи мұражайында қарауға қойылған. Жаңадан салынған, көпшілікке ашық криптке 1906 жылы қалпына келтірілген табыттар көшірілді. 1957 жылы басталған соборды қайта жаңарту жұмыстары "құрылысты нығайтуға және интерьердің бастапқы атмосферасын қайта жаңартуға" бағытталған болатын.

Сырғанақ

Ғасырлар бойы криптер кішкентай бөлмелерден ірі, жартылай жер астындағы және күрделі құрылымды зал криптеріне дейін дамыды, бұл нысан Италия мен Германияда қалыпты жағдайға айналды, кейде олар трансепттердің және ғибадатхананың астына дейін созылды. 1041 жылы қасиеттіленген Шпейер соборының монументалды криптасы Еуропадағы ең үлкен роман стиліндегі бағаналы зал криптісі болып табылады, оның ауданы және биіктігі шамамен 7 метрді құрайды. Қырық екі қиылыс күмбездері, қарапайым төсемдері бар жиырма цилиндрлі бағаналарға тіреледі. Құмтас блоктары сары және қызыл-қоңыр түстерде кезектеседі, бұл Салиан және Штауфер дәуірінің ерекше дизайны, сонымен қатар 19 ғасырғы қасбеттің түс схемасының контекстін береді. "Архитектуралық айқындығы өте ерекше, бұл негізгі қалыптардың және төсемдердің дәл орындалуының, сондай-ақ көлденең аркалардың айқын жүйесінің нәтижесі." (толыққанды мәліметтер төменде қараңыз)

Шатырлар

Собордың оңтүстік жағында Санкт-Эммерам (Сент-Мартин) және Санкт-Кетерина қос шіркеуі (Doppelkapelle) орналасқан. Екілік шіркеу тұжырымы 11 ғасырдың соңына қарай қалыптасты, ол Ұлы Карл заманына дейін барып, императорлық және епископтық шіркеулерде кеңінен қолданылды. Шпейердегі шіркеудің құрылысы шамамен 1050 жылы басталды. Қасиетті Екатерина шіркеуі Генрих III-нің қызының 25 қарашадағы туған күніне арналып салынған. Ол он төрт қасиетті көмекшінің бірі – Александриялық Қасиетті Екатеринаның есімімен аталады. 1961 жылы шіркеу бастапқы екі қабатты шіркеу түріне келтірілді. Үстіне орналасқан екі шіркеу ортадағы ашық жер арқылы байланысқан. Бүгінде Санкт-Эммерам баптистерия болып табылады. Собордың солтүстік жағында ерте христиандық шейіт есімімен аталған Қасиетті Афра шіркеуі орналасқан. Генрих IV оның құрметіне шіркеу салдырды, себебі ол оның мерейтойы күні дүниеге келді. Қасиетті Афраның қабір қалдықтары шамамен 1064 жылы Аугсбургте табылған. Генрих IV 1106 жылдан 1111 жылға дейін, Папа Паскалис II 1088 жылдан бері қолданылып келген тыйымды жойған кезде, қасиетсіз шіркеуде жерленді. 1971 жылы қайта жаңарту жұмыстары кезінде шіркеуден 500 жылға жуық жазылған Вулфила Киелі кітабының бір беті – пергамент табылды. Бүгінде Қасиетті Афра шіркеуі киелі орын болып табылады. Бастапқыда собордың солтүстік жағында тағы бес шіркеу болды: Сент-Павел, Сент-Агнес, Сент-Бернард, Сент-Генрих және Сент-Мария. Қасиетті Мария шіркеуі 1475 жылы епископ Матиас фон Раммунгтың бастамасымен собордың солтүстік жағына қосылды. Олардың қираған қалдықтары 18 ғасырда алынып тасталды.

Хайдентюрмшен (Хит мұнарасы)

Хайдентурмхен – ортағасырлық қала қабырғаларының қалдығы, мұнара және собордың шығысына қарай орналасқан қабырғаның бір бөлігі. Бұл мұнара бір кезде Рейн өзенінің жанында, үстірттің шетінде тұрған, ал оған жақын орналасқан батпақты жер "саздық" деп аталған.

Антикалық залы (Antikenhalle)

Зал собордың солтүстігіне, собор аумағында табылған римдік жәдігерлерді сақтау үшін салынған. Ол неоклассикалық стильде тұрғызылды, бірақ көздеген мақсатына сәйкес келмей, тым кішкентай болып шықты. Кейіннен 1870-1871 жылдардағы франко-пруссия соғысында алынған бірнеше зеңбіректер қойылды. Бүгінде ол екі дүниежүзілік соғыста қаза болғандардың естелігіне арналған мемориал болып табылады.