Кіріспе

Sandtoft-тағы троллейбус мұражайы – троллейбустарды сақтап қалуға арналған көлік мұражайы. Ол Линкольншир графтығындағы Аксхолм аралында, Бельтонның жанындағы Sandtoft ауылының қасында орналасқан.

Сипаттама

Музей бұрынғы RAF Sandtoft әуежайының бір бөлігін алып жатыр, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде операциялық бомбалаушы әуеайлағы болды. RAF Sandtoft 1958 жылы RAF-тен шығарылды және 1969 жылы қарашада мұражай үшін сатып алынды. Содан бері еріктілер шөлейт жерді мұражайға айналдырып, оған шеберхана, көлік қоймасы және көрме ғимаратын қосты. Алғашқы шара 1971 жылы өткен "Сандтофт жиыны" болды, ол әлі күнге дейін жыл сайын ұйымдастырылып келеді. Мұражайда 60-тан астам мысалы бар, бұл Еуропадағы, тіпті әлемдегі ең ірі сақталған троллейбустар жинағы болып табылады. Экспонаттардың көп бөлігі Ұлыбританиядан келгенімен, мұражайда халықаралық үлгілердің жинағы да кеңейіп келеді. Троллейбустар мен көліктерден басқа, мұражайда 1950-1960 жылдарға қатысты естеліктер жинағы да бар. Жылдар бойы троллейбус дәуіріне байланысты көптеген заттар сыйға берілді. 1950-1960 жылдардағы көше көрінісінде терезелері мен тауарлары бар дүкендер бейнеленген, ал бұрын мұражайдың сувенирлер дүкені ретінде пайдаланылған жиналмалы үй енді осы кезеңнің көптеген артефакттарын көрсету үшін үй ретінде жабдықталған. 2011 жылы мұражай Ұлыбританиядағы ең ірі троллейбус мұражайы болды, онда 50-ге жуық көлік, оның ішінде шетелден әкелінгендер де бар, олардың шамамен жартысы жұртшылыққа екі бағытты шаршы жолмен саяхат жасауға мүмкіндік берді. 2019 жылға қарай көліктер саны 60-тан асты. Мұражай тек белгілі күндері ғана ашық болады, толық ақпаратты оның сайтынан табуға болады.

Тұжырымдама

Музей тарихы 1961 жылы басталды, онда 14 адамнан тұратын топ Рединг қаласының соғысқа дейінгі AEC троллейбустарын сақтап қалуға тырысуға шешім қабылдады, олар жақын арада қызметтен алынатын болған. Олар сәуір айында «Рединг Транспорт қоғамын» құрды, ал қыркүйекте «Рединг No.113» троллейбусын сатып алғанда, бұл Ұлыбританияда жекеменшікте сақталған алғашқы троллейбус болып, сақтау қозғалысын бастады. Бастапқыда тек жергілікті шара деп күтілген бұл іс кеңейді, мүшелер бүкіл Ұлыбританиядан тіркелді, ал 1964 жылға қарай олар басқа британдық жүйелерден тағы үш троллейбустың қамқорларына айналды. Көлік құралдарын сақтауға арналған жайлар жеткіліксіз болды, сондықтан олар жиналған ақшаны сақтайтын және оларды пайдалануға мүмкіндік беретін орынды іздеуге кірісті. Оңтүстікте қолайлы орынды таба алмағаннан кейін, қоғамның негізін қалаушыларының бірі Майк Дейр Белтоннан қолайлы орын тапқан болуы мүмкін деп хабарлады. Бұл ескі шіркеу еді, ол бастапқыда үш көлікке сыйымды деп ойланды, бірақ кейбір өзгерістермен сегіз көлікке дейін сыйымды болатын. Кішкентай көрмелер өткізуге жарамды сабақ бөлмесі және кейінірек іргелес алаңды сатып алу мүмкіндігі де болды. Ол шіркеуді өзі сатып алуды жоспарлаған, және ол солай істегеннен кейін, ғимаратқа троллейбустардың кіруіне мүмкіндік беру үшін құрылымдық өзгерістер енгізілді. Бұл орын «Вестгейт троллейбус мұражайы» деп аталды, ал алғашқы көлік – «Дерби No.172» 1967 жылдың 27 шілдесінде мұражайға жеткізілді. Екінші көлік – «Манчестер No.1344» болды, ол «Солтүстік троллейбус қоғамына» тиесілі еді. Ол 1967 жылдың 28-29 шілдесі аралығында ескі автобуспен Олдхэмнен сүйретіліп келді, сонда экипаждың екеуі Sandtoft әуежайының бір бөлігі сатылымда екенін байқады. Мұражайға үшінші көлік – «Глазго No. TB78» 1967 жылдың 24-25 қазанында Ibrox-тан Вестгейтке сол ескі автобуспен жеткізілді. 1968 жылы Майк Дейр Sandtoft алаңына бірнеше рет барды, ол 6000 фунт стерлингке сатылатын еді. Депо мен жоғары кернеулі сымдарды салуға рұқсат алу мүмкін екендігі белгілі болды, және «Рединг Транспорт қоғамы» осы мәселеге қатысуға келісті. «Рединг» жүйесінің жабылуынан кейін Қоғам «Рединг No.144» троллейбусын алды, ол 1968 жылдың 23 қарашасында Вестгейтке сүйретіліп келді, ал «Глазго No. TB78» Белтонның жақын маңдағы ауласына көшірілді. Сондай-ақ, Қоғам жүйеден жоғары кернеулі сымдардың бірнеше бөліктерін алды. Назар Sandtoft жер учаскесіне ақша жинауға аударылды. 1969 жылдың ақпан айына қарай сымдар мен ғимараттарды салуға рұқсат берілді, ал Майк Дейр жерді сатып алып, қоғамға жалға беруді ұсынды. Олар 20 көлікке арналған жай салуды жоспарлағандықтан, ол «алғашқы келген бірінші қызмет етеді» принципі бойынша басқа сақтау топтарына да орын ұсынатын еді. Наурыз айына қарай жер учаскесі үшін 3000 фунт стерлинг сомасындағы ұсыныс қабылданды, ал ғимараттардың құны шамамен 5800 фунт стерлингке бағаланды. Майк Дейрдің анасы Дороти Дейр құрылыс кезеңінің көп бөлігін қаржыландыру үшін 4500 фунт стерлинг несие беруді ұсынды, және ол заңдық кедергілер ұсынысты уақытша кері қайтаруға себеп болған қысқа мерзімнен кейін осы ұсынысты қабылдады.

Орындалуы

Майк Дейр 1969 жылғы 25 тамызда нысанды меншікке алды, сол кезде жоспарланған депоның көлемі сегіз бірлікке дейін азайтылды. Депоның құрылысы кейінге шегерілді, бірақ 1969 жылғы 6 қазанда басталды. Оны аяқтауға дайындық ретінде бірнеше троллейбус Барри Доддқа тиесілі Бельтон ауласына буксирленді. Вест-Райдинг Транспорт қоғамы жобаға қатысуды қалады және олардың екі бірлігіне орын бөлінді, сондай-ақ Донкастер No.375 троллейбусіне ие Донкастер Омнибус және Жеңіл теміржол қоғамы да қатысты. Алғашқы құрылыс жұмыстары қазан айының соңында аяқталды, ал 1969 жылғы 1 қараша күні түстен кейін Ридинг No.193, Ридинг қоғамының мүшесіне тиесілі, нысанға келген алғашқы троллейбус болды. Хаддерсфилд No.619 және 631, екеуі де Вест-Райдинг Транспорт қоғамына тиесілі, сол күні кешке келді, сондай-ақ Глазго No.TB78, Ридинг қоғамына тиесілі троллейбус та келді. Брэдфорд No.RT410, Грэм Родсқа тиесілі, Бурнемут 212, Ридинг қоғамына тиесілі, Ридинг 181, Ридинг қоғамының мүшесіне жеке меншік, және Донкастер No.375, Донкастер қоғамына тиесілі, жақын арада келді, нәтижесінде депода көліктердің толық саны жиналды. Хаддерсфилд No.541, Ұлттық троллейбус қауымдастығына тиесілі, де келді және оны ашық ауданда сақтауға тура келді. 1969 жылғы желтоқсан айында төрт көлік тобы бас қосып, қатысушы қоғамдарға айналды. Олар Донкастер Омнибус және Жеңіл теміржол қоғамы, Ноттс және Дерби Транспорт қоғамы, Ридинг Транспорт қоғамы және Вест-Райдинг Транспорт қоғамы болды. Ридинг қоғамы кейін Транспорттық Трастқа 5000 фунт стерлингтік несие сұрады, осы қаражатты тағы 14 бірлікке және кейбір жоғары кернеулі сымдарға екінші депо құру үшін пайдалану жоспарланды. Заң кеңесінен кейін музей активтерін басқару үшін Sandtoft Transport Centre Association деп аталатын сенім қоры құрылды. Олар нысанды қатысушы қоғамдарға жалға беретін болды, бұл кәсіпорынды берік қаржылық негізге қоюға мүмкіндік берді, ал Грэм Родс нысанның бастығы болып тағайындалды. Уолсолл жүйесі жабылғаннан кейін Ридинг қоғамы екі троллейбус, 1 миль (2 км) жоғары кернеулі сым және қырық тіреу бағанын сатып алды. Олардың басты назары енді Sandtoft-қа ауысқандықтан, 1971 жылғы 29 сәуірде, алғашқы қоғам құрылғанынан тура 10 жыл өткен соң, олар өздерінің атауын Британдық троллейбус қоғамы деп өзгертті.

Даму

Жоба өте тез өсті, көптеген жерлерден троллейбустар мен дизельді автобустар келіп толысты. 1972 жылы 14 бірлікке арналған екінші ғимарат, 1973 жылы тағы 22 бірлікке арналған ғимарат салынды, содан кейін 10 бірлікке жабық тұрақ орнатылды. Басқа да ғимараттар салынды, олардың ішінде шеберхана, дәретханалар, сувенир дүкені, қоймалар мен театр бар. 1995-1996 жылдары дәретханаларды жаңарту және жаңа көрме залын салуға гранттар бөлінді, ал жаңа зал, Axholme Stores деп аталып, қазір кафеге ие. Экспонаттардың жұмыс істеуі үшін 1971 жылы жоғары кернеулі сымдар тартыла бастады, ал алғашқы троллейбус 1972 жылдың 3 қыркүйегінде сымдардың астынан өтті. Электр қуаты Scammell жүк көлігінің артқы жағына орнатылған дизель генераторы арқылы берілді. Кейін бұл дизель автобусының қозғалтқышымен ауыстырылды, ол генератор ретінде жұмыс істейтін троллейбус қозғалтқышын игерді, бәрі де жүк көлігінің артқы жағына орнатылды, 1990 жылдарға дейін электр қуаты негізгі желіден алынды. Жинақтағы көліктер өзгерістерге ұшырады, кейбіреулері басқа жинақтарға өтті, ал кейбіреулері қалпына келтіру үшін басқа жерге жіберілді, біразы кейін қайта оралды, ал жеке меншіктегі көліктердің бір бөлігі жойылды. Мұражай ұйымдастыруы да дамыды. Донкастер Омнибус және Жеңіл теміржол қоғамы әлі де белсенді қатысушы, сондай-ақ Британдық троллейбус қоғамы (аты өзгертілген), бірақ Батыс Райдинг Көлік қоғамы таратылды, ал оның мүлігі Британдық троллейбус қоғамына берілді. Notts & Derby Transport Society де 1970-ші жылдардың ортасында қызметін тоқтатты, бірақ Брэдфордта троллейбус жүргізілуі тоқтағаннан кейін Брэдфорд троллейбус қауымдастығы құрылды, және олар белсенді қатысушыларға айналды. Sandtoft Transport Centre Association 1982 жылы Sandtoft Transport Centre Limited болып қайта тіркелді, ол қайырымдылық комиссиясында тіркелген қайырымдылық компаниясы. Құрылыстың көп бөлігі жеке қаржыландырылды, ал жұмыстың сапасы мен ұйымдастырылуы 2003 жылы мұражай тіркелген мұражай мәртебесін алғанда мойындалды. 2010 жылы Мұражайлар, кітапханалар және мұрағаттар кеңесі (қазір Англияның Өнер кеңесінің құрамында) аккредиттеу мәртебесін берді.

Жинақ

Мұражайда троллейбустардың кең ассортименті бар. 2019 жылы оның веб-сайтында тізілген 59 троллейбустың 28-і Sandtoft Trust-қа, 13-і Британдық троллейбус қоғамына, біреуі Брэдфорд троллейбус қауымдастығына, біреуі Донкастер омнибус және жеңіл теміржол қоғамына, біреуі Ұлттық троллейбус қауымдастығына, біреуі Ротерхэм троллейбус тобына тиесілі болса, 14-і жеке меншікте болды. Олар бастапқыда 31 түрлі жүйеде қызмет еткен, оның сегізі шетелде, 21-і Англияда, біреуі Шотландияда және біреуі Уэльсте болды. Олардың 10-ы бір қабатты, 47-сі екі қабатты, ал екеуі тек шасси болды. Ең көнесі – 1928 жылғы Мексбороу және Свинтон троллейбусы, ал ең жаңасы – Оңтүстік Йоркшир жолаушылар тасымалы басқармасының тәжірибелік жобасының бөлігі болып, 1985 жылы салынған. Бір троллейбус көптеген санаттарға сәйкес келмейді, себебі ол 1911 жылы Кигли жүйесі үшін салынған бір қабатты троллейбустың көшірмесі, бірақ мұражай үшін Чехияда салынды және 2019 жылы жеткізілді. Троллейбустардан басқа, мұражайда 14 дизельді автобус бар, олардың кейбіреулері ашық есік күндері жергілікті жерлерге экскурсиялар өткізу үшін пайдаланылады. Жиынтыққа сондай-ақ қызметтік көліктер де кіреді, оның ішінде төрт мұнаралы вагон бар, олар жоғары кернеу желілерін күтіп ұстауға қолданылды, ең көнесі 1903 жылғы, атпен тартылған. Басқа қосымша көліктерге тірек кран, Smith Electric Vehicles жүк фургоны, үш трактор және екі трамвайдың төменгі салондары кіреді.