Қаңғырылған қақтығыс – бейбіт келісім болмаған соғыс аяқталуы. Тәуелсіз мемлекеттер арасындағы, шекара дауларындағы тұрақсыздық жағдай. Қайта басталу қаупі бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қарулы қақтығыстың бейбіт келісімсіз аяқталуы
Armed conflict ending with no peace treaty
Халықаралық қатынастарда тоңған қақтығыс – белсенді қарулы қақтығыс тоқтатылған, бірақ бейбіт келісім немесе басқа саяси аяқ шешімі қақтығысқа қатысушы тараптарды толық қанағаттандырмайтын жағдайды білдіреді. Осылайша, заңды тұрғыдан алғанда, қақтығыс кез келген уақытта қайта басталуы мүмкін, бұл қауіпсіздіксіздік пен тұрақсыздық ортасын тудырады. Бұл термин көбінесе кеңес одағы ыдырағаннан кейінгі қақтығыстарға қатысты қолданылады, бірақ басқа да ұзаққа созылған және шешілмеген аумақтық дауларға да жиі қолданылады. Қақтығыс нәтижесінде туындаған нақты жағдай, қақтығысқа қатысушы тараптардың бірінің ресми ұстанымымен сәйкес келмеуі мүмкін. Мысалы, Корея бөлінісінде Оңтүстік Корея және Солтүстік Корея екеуі де түбекке толық құқығы бар екенін ресми түрде мәлімдейді; алайда, екі елдің бақылауындағы аймақтар арасында анық шекара бар. Тоңған қақтығыстар кейде жартылай мойындалған мемлекеттердің құрылуына әкеледі. Мысалы, тоңған грузин-осетин қақтығысының нәтижесінде пайда болған Оңтүстік Осетия Республикасы сегіз басқа мемлекет тарапынан, оның ішінде БҰҰ-ның бес мүшесі тарапынан мойындалған; осы мемлекеттердің қалған үшеуі де жартылай мойындалған мемлекеттер болып табылады. Агрессорлар жеңілмегендіктен, тоңған қақтығыстар құлықты қанағаттандыру және агрессияны мақтау ретінде қарастырылуы мүмкін.
In international relations, a frozen conflict is a situation in which active armed conflict has been brought to an end, but no peace treaty or other political framework resolves the conflict to the satisfaction of the combatants. Therefore, legally the conflict can start again at any moment, creating an environment of insecurity and instability. The term has been commonly used for post Soviet conflicts, but it has also often been applied to other extended and unresolved territorial disputes. The de facto situation that emerges may or may not match the official position asserted by either party to the conflict. For example, in the division of Korea both South Korea and North Korea officially assert claims to the entire peninsula; however, there exists a well defined border between the two countries' areas of control. Frozen conflicts sometimes result in partially recognized states. For example, the Republic of South Ossetia, a product of the frozen Georgian–Ossetian conflict, is recognized by eight other states, including five UN members; the other three of these entities are partially recognized states themselves. Since aggressors are not defeated, frozen conflicts can be seen as appeasement and rewarding aggression.
Кашмир
Үндістан мен Пәкістан даулы Кашмир аймағы үшін 1947, 1965 және 1999 жылдары кем дегенде үш соғысқа қатысты. Үндістан бұрынғы княздық мемлекет Жаму және Кашмирдің барлық аумағын, оның билеушісі бөліністен кейін Пәкістанның басып кіруі кезінде Үндістанға қосылуға ресми түрде келіскендігіне сәйкес талап етеді және оның шамамен 43% -ын басқарады. Пәкістан да бөліністен бері оған құқығын таниды – мұсылман халқының көптігіне негізделіп, аймақтың шамамен 37% -ын бақылайды және Кашмирде делдалдық соғыс тактикасын қолданады. Қалған аумақты Қытай Халық Республикасы бақылайды; оның бір бөлігі Қытай-Үнді соғысы кезінде басып алынса, қалғаны Пәкістан тарапынан ҚХР-ға берілген.
India and Pakistan have fought at least three wars over the disputed region of Kashmir, in 1947, 1965, and 1999. India claims the entire area of the former princely state of Jammu & Kashmir on the basis of its ruler formally acceding to India amidst a Pakistani invasion after partition, and administers approximately 43% of it. Pakistan has also claimed it since the partition—based on its majority Muslim population, and controls approximately 37% of the region while encouraging proxy war tactics in Kashmir. The remaining territory is controlled by the People's Republic of China; some of it was occupied during the Sino Indian War, and some was conferred on the PRC by Pakistan.
Қытай мен Тайвань
Қытай мен Тайвань арасындағы қақтығыс 1949 жылдан бері мұздап тоқтаған. Ешқандай келісім немесе бейбіт келісім шарты жасалмаған, және азамат соғысы заңды түрде аяқталды ма деген пікірталас жалғасуда. Ресми түрде, Пекинде орналасқан Қытай Халық Республикасы (ҚХР) және Тайбэйде орналасқан Қытай Республикасы (ҚР) екеуі де өзін бүкіл Қытайдың жалғыз заңды үкіметі деп санайды. Соңғысы, әсіресе, көптеген елдер мен мемлекеттер тарапынан мойындалмаса да, Тайвань және басқа бірнеше аралдарда де-факто тәуелсіз басқару құрылымы болып қала береді, ал ҚХР-дың де-факто басқаруы Қытай материгінде, Гонконг пен Макаода жүзеге асырылады.
The conflict between mainland China and Taiwan has been frozen since 1949. No armistice or peace treaty has ever been signed and debate continues as to whether the civil war has legally ended. Officially, both the People's Republic of China (PRC) based in Beijing and the Republic of China (ROC) based in Taipei consider themselves to be the sole legitimate government of the entirety of China. While the latter especially is not recognized by a majority of countries and states internationally, it remains a de facto independent administration in Taiwan and several other islands, and the PRC's de facto administration is in Mainland China, Hong Kong and Macau.
Корея
1953 жылы Корея соғысын тоқтату туралы келісімге қол қойылғаннан кейін Корея қақтығысы тоңдырылды. Солтүстік Корея және Оңтүстік Корея үкіметтері Корея түбегінің барлығына құқық таластасады, бірақ іс жүзіндегі бақылау Корея демилитаризацияланған аймағындағы әскери шекара бойымен бөлінген. Көптеген елдер Солтүстік және Оңтүстік Кореяны мойындайды, бірақ екі Корея бір-бірін мойындамайды.
The Korean conflict was frozen from 1953, when a ceasefire ended the Korean War. Both North Korea and South Korea governments claim the entire Korean peninsula, while de facto control is divided along the military demarcation line in the Korean Demilitarized Zone. Both North and South Korea are recognized by the vast majority of other nations, although they do not recognize each other.
Израиль, Палестина және Голан биіктіктері
Араб-израиль қақтығысы – Израиль мен оның араб көршілері, оның ішінде Палестина ұлттық билігі арасындағы мәңгілік қақтығыс. Израиль Палестина мемлекетін мойындаудан бас тартады, ал кейбір араб елдері мен топтары Израильді мойындаудан бас тартады. Израиль Шығыс Иерусалимді де-факто бақылайды және оны өз ажырамас аумағы деп санайды, бірақ халықаралық қауымдастық оны осылай мойындамайды. Сол сияқты, Голан биіктігінің көп бөлігі қазіргі кезде де-факто Израильдің бақылауында және азаматтық басқаруда, ал халықаралық қауымдастықтың көпшілігі бұл талапты қабылдамайды. АҚШ 2019 жылы президент Дональд Трамптың жарғысы арқылы Голан биіктігіндегі Израильдің егемендігін ресми түрде мойындады. Дегенмен, соңғы жылдары бірнеше араб мемлекеттері мен Израиль Иран Ислам Республикасы мен оның өкілдерін Иран-Израиль прокси соғысының бір бөлігі ретінде тыю үшін одақ құрды.
The Arab–Israeli conflict is a perennial conflict between Israel and its Arab neighbours, including the Palestinian National Authority. Israel refuses to recognize Palestinian statehood, while some Arab countries and groups refuse to recognize Israel. Israel has de facto control of East Jerusalem and claims it as its integral territory, although it is not internationally recognized as such. Similarly most of the Golan Heights are currently under de facto Israeli control and civil administration, whereas most of the international community rejects that claim. The United States formally recognized Israeli sovereignty over the Golan Heights in 2019 through a proclamation by President Donald Trump. However, in recent years, a few Arab states and Israel had formed an alliance to contain the Islamic Republic of Iran and its proxies as part of the Iran–Israel proxy conflict.
Кипр
Кипр дауы 1974 жылдан бері қатып қалған. Кипрдің солтүстік бөлігі Түрік Кипр Республикасының де-факто бақылауында, бірақ Түркиядан басқа халықаралық жағынан мойындалмаған.
The Cyprus dispute has been frozen since 1974. The northern part of Cyprus is under the de facto control of the Turkish Republic of Northern Cyprus, but this is not recognized internationally except by Turkey.
Қазақстан
Косовоның мәртебесі туралы дау 1998-1999 жылдары Югославия күштері (Югославия Федеративтік Республикасы) мен этникалық албандық Косово Азаттық Армиясы арасында болған Косово соғысы аяқталғаннан бері өзгермей тұр. Косово аймағы соғыстан бері Біріккен Ұлттар Ұйымының Косоводағы Уақытша әкімшілік миссиясымен тәуелсіз басқарылуда. Косово 2008 жылы Сербиядан бір жақты тәуелсіздік жариялады, бірақ Сербия Косовоны өзінің аумағының бір бөлігі деп санайтындықтан, әлемнің барлық елдері оны мойындамайды.
The dispute over the status of Kosovo remains frozen since the end of the Kosovo War, fought in 1998–1999 between Yugoslav forces (the Federal Republic of Yugoslavia) and the ethnically Albanian Kosovo Liberation Army. The Kosovo region has been administered independently by the United Nations Interim Administration Mission in Kosovo since the war. Kosovo unilaterally declared its independence from Serbia in 2008, but it is not recognized by all countries worldwide, as Serbia still considers Kosovo part of its territory.
Транс-Днестр
Трансднестр соғысының (1990–1992) тоқтатылуынан бері, Ресейдің ықпалындағы, Молдовадан бөлініп шыққан Трансднестр республикасы Молдованың ең шығыс бөлігін бақылап келеді. Республика халықаралық жағынан мойындалмаған, ал Молдова осы аумаққа құқығын талап етуде.
Since the ceasefire which ended the Transnistria War (1990–1992), the Russian influenced breakaway republic of Transnistria has controlled the easternmost strip of the territory of Moldova. The republic is internationally unrecognized, and Moldova continues to claim the territory.
Оңтүстік Осетия және Абхазия
Абхаз-грузин және грузин-осетин қақтығыстары Грузияның халықаралық деңгейде танылған аумағында екі көбінесе мойындалмаған мемлекеттің құрылуына әкеп соқты. 1991-1992 жылдардағы Оңтүстік Осетия соғысы және 1992-1993 жылдардағы Абхазия соғысы, одан кейін 2008 жылдың тамызындағы Ресей-Грузия соғысы, Ресейдің қолдауымен Оңтүстік Осетия және Абхазия республикаларын Грузияның солтүстік және солтүстік-батыс аймақтарындағы Оңтүстік Осетия және Абхазияны де-факто басқаруда қалдырды. Бұл араласулар Кремльдің басқа посткеңестік мемлекеттерді тұрақсыздандыру және Ресейдің ықпал ету аймағын кеңейту стратегиясы ретінде қарастырылды.
The Abkhaz–Georgian conflict and Georgian–Ossetian conflict have led to the creation of two largely unrecognized states within the internationally recognized territory of Georgia. The 1991–92 South Ossetia War and the 1992–93 War in Abkhazia, followed by the Russo Georgian War of August 2008, have left the Russian backed republics of South Ossetia and Abkhazia in de facto control of the South Ossetia and Abkhazia regions in north and northwest Georgia. These interventions have been interpreted as a Kremlin strategy to destabilize other post Soviet states and extend Russia's sphere of influence.
Ресей-Украина соғысы
Ресей-Украина соғысы бірнеше ірі әскери операциялар мен қақтығыс шебі тұрақталған, шиеленістің сақталған кезеңдерінен өтті.
The Russo Ukrainian War went through several cycles of major combat operations and periods of simmering conflict with a stabilized line of conflict.
Батыс Сахара
Батыс Сахара жанжалы 1991 жылғы атысты тоқтату келісімінен бері көбінесе тоқтатылған, бірақ содан бері Тәуелсіздік интифадасы сияқты түрлі алабалықтар болған. Батыс Сахара аумағының бақылауы Марокко Корольдігі мен Полисарио фронты арасында бөлінген күйде қалып отыр.
The Western Sahara conflict has been largely frozen since a ceasefire in 1991, although various disturbances such as the Independence Intifada have broken out since then. Control of the territory of Western Sahara remains divided between the Kingdom of Morocco and the Polisario Front.
Таулы Қарабақ
Таулы Қарабақ қақтығысы тоңған қақтығыс болатын, оның ішінде толыққанды күшпен өршу кезеңдері болды. 2023 жылы Әзірбайжанның Таулы Қарабақтағы шабуылынан кейін Арцах Республикасының таратылуы осы тоңған қақтығыстың аяқталуы деп қарастырылуы мүмкін.
The Nagorno Karabakh conflict was a frozen conflict with periods of full scale escalations. The dissolution of Republic of Artsakh following 2023 Azerbaijani offensive in Nagorno Karabakh can be seen as an end to this frozen conflict.