Кіріспе

Американдық дәрігер және бизнес-жүргізуші Пиндарос Рой Вагелос (8 қазан 1929 жылы Нью-Джерси штатының Вестфилд қаласында туған) – американдық дәрігер және бизнес-жүргізуші, 1985 жылы американдық фармацевтикалық компания Мерк & Co. (АҚШ-тан тыс жерде MSD деп аталады) президенті және бас атқарушы директоры, ал 1986 жылы – төрағасы болған. 1995 жылдан бері Вагелос Regeneron Pharmaceuticals компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы қызметін атқарып келеді. Ол Prix Galien USA сыйлықтары комитетінің негізін қалаушы төрағасы (2007 жылдан 2017 жылға дейін) болды және Галиен қорының Pro Bono Humanum сыйлығының тұңғыш иегері атанды, бұл сыйлық 2018 жылы оның құрметіне Roy Vagelos Pro Bono Humanum Global Health Equity сыйлығы деп қайта аталды. Вагелос өзінің кәсіби жетістіктерімен қатар 100-ден астам ғылыми мақаланың авторы. Ол сонымен қатар Пенсильвания университетінің қамқорлар кеңесінің мүшесі және университеттегі үш элиталық бакалавриат бағдарламасын қаржыландырады: Молекулалық өмір ғылымдары саласындағы Вагелос ғалымдары бағдарламасы (MLS), Өмір ғылымдары мен басқару бойынша Вагелос бағдарламасы (LSM) және Энергия зерттеулеріндегі Вагелос интеграцияланған бағдарламасы (VIPER).

Өмірбаян

Вагелос грек иммигранттарының ұлы ретінде Ұлы Депрессия кезінде өсті. Ол туған қаласы Рауэйдегі Рауэй орта мектебінде оқыды. Жарым-жартылай стипендия ұтып алғаннан кейін, ол дәрігер болу үшін Рауэйдегі отбасының шағын мейрамханасын тастап кетті. 1950 жылы ол Пенсильвания университетінде химия мамандығы бойынша білім алып, Phi Beta Kappa құрметті дипломмен аяқтады. Кейін Вагелос 1954 жылы Колумбия университетінен медицина докторы ғылымын қорғады. Медициналық институтта оқып жүргенде Вагелос әскери қызметтен уақытша босатылды, бірақ екі жыл әскери дәрігер болып міндетті түрде қызмет етуге тиіс болды. Колумбия университетінің Дәрігерлер мен Хирургтар колледжінде білім алған дәрігер ретінде Вагелос Ұлттық денсаулық сақтау институтында ғалым ретінде екі жылдық тағайындама алды (1956–1966 жж.). Вагелос үшін бұл шешуші кезең болды. Ол Массачусетс жалпы ауруханасымен, Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетімен және Вашингтон университетінің медицина мектебінде (1966–1975) Рауэйдегі Merck, Sharp & Dohme зерттеу зертханаларына қабылданғанға дейін жұмыс істеді. Ол Джон Дж. Хораннан кейін бас директор (1985 ж.) және төраға (1986 ж.) болып тағайындалды. 1994 жылы Merck компаниясынан зейнетке шықты. 2013 жылы Вагелос Stony Brook университетінің Research Your Future симпозиумында сөз сөйлеуге шақырылды.

Өзен соқырлығы

1980 жылдардың ортасында «Мерк & Ко.» компаниясы өзен соқырлығын тудыратын паразитпен күресе алатын ивермектин дәрісін ашты. Сол кезде Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен Дүниежүзілік банк Батыс Африкада жұқпалы ауруларға қарсы күрес жүргізіп жатқан еді, ал ивермектин олардың ең маңызды құралы болды. Бірақ, жаңа ашылған дәрі сол науқастарға да, олардың үкіметтеріне де тым қымбатқа түсті. Вагелос «дәрінің кеңінен қолданылуын қалады», сондықтан ол «Мерк & Ко.» компаниясын «онхоцеркозды емдеу үшін осы үкіметтер мен науқастарға қажетті дәрінің мөлшерін тегін жеткізуге» көндірді. 1986 жылдан бастап жиырма жылдан астам уақыт бойы дәрі 55 миллионнан астам адамға жетті. Халық денсаулығын сақтау жөніндегі науқан сәтті аяқталды және қазір өзен соқырлығы Батыс Африканың саванна аймақтарындағы денсаулық сақтау мәселесі болып табыла бермейді.

Қайырымдылық

Бірге Рой Вагелос пен оның әйелі Диана Вагелос Пенсильвания университетінің Рой және Диана Вагелос зертханаларын құру үшін 98,5 миллион доллардан астам қаржы бөлді. Бұл қаражат сонымен қатар Пенсильвания университетінің бірінші курс студенттеріне ұсынылатын молекулалық өмір ғылымдары бойынша Вагелос ғалымдары бағдарламасын құруға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, олар Пенсильвания университетінің Уортон мектебі мен оның Өнер және ғылым колледжі арасындағы бірлескен бағдарлама – Vagelos Life Sciences and Management бағдарламасын іске қосу үшін қаржы берді. Кейіннен олар энергия зерттеулерінің қажеттілігін қолдап, Вагелос интеграцияланған энергия зерттеу бағдарламасын құрды. Вагелос пен оның әйелі Пенсильвания университетіне барлығы 239 миллион доллар сыйлады. 2010 жылы Колумбия университетінде медицина дәрежесін алған Вагелос пен Колумбия университетінің Барнард колледжінің түлегі Диана Колумбия дәрігерлер мен хирургтар колледжіне Рой және Диана Вагелос білім беру орталығы деп аталатын жаңа ғимарат құрылысына 50 миллион доллар бөлді. Ол 2016 жылдың тамызында ашылды. 2017 жылы Crown Awards шарасында дәрігерлер мен хирургтар колледжінің Колумбия университетінің Рой және Диана Вагелос дәрігерлер мен хирургтар колледжі болып қайта аталғаны жарияланды, бұл Вагелостың колледжге берген 250 миллион долларлық үлкен сыйлығының құрметіне жасалды. Сыйлықтың маңызды бөлігі (150 миллион доллар) қаржылай көмекке ие болатын медицина студенттерінің студенттік несиелерін жоюға көмектесетін қор құруға жұмсалмақ. Барлығы Вагелостар Колумбияның медицина мектебіне 450 миллион доллар көлемінде қайырымдылық жасады. 2022 жылы Вагелостар Барнард колледжіне колледждің STEM білім беру күш-жігерін қолдау үшін 55 миллион доллар бөлді. Бұл колледждің 130 жылдық тарихындағы ең ірі сыйлық болып табылады. 2023 жылдың наурызында Вагелостар Колумбияға 175 миллион доллар бөлді, бұл қаражат Вагелос биомедициналық зерттеулер мен білім беру институтын құруға жұмсалды.