Кіріспе

Банкроттық – жеке тұлғаның немесе ұйымның кредиторларына төлем жасау қабілетінің заңмен мойындалған жоқ немесе нашарлауы. Көбінесе жеке банкроттық банкрот атанған жеке тұлға тарапынан басталады. Банкроттық – көптеген қарыздарды жоюға мүмкіндік беретін заңды процедура, бірақ бұл жеке тұлғаға болашақта қарыз алуды қиындатуы мүмкін. Жеке банкроттықтың теріс салдарынан құтылу үшін қарыздарға банкроттықтан басқа да бірнеше мүмкіндіктер қарастырылады.

Ешбір әрекет жасамаңыз

Банкрот болу адамның кредиторларына қарсы сот шешімі алуға кедергі келтіреді. Сот шешімімен кредитор жалақыны немесе белгілі бір мүлікті тәркілеуге тырысуы мүмкін. Бірақ, егер борышкердің жалақысы болмаса (мысалы, жұмыссыз немесе зейнеткер болғандықтан) және мүлкі болмаса, олар "сот шешіміне төтеп бере алмайтын" жағдайда болады, яғни сот шешімі олардың қаржылық жағдайына ешқандай әсер етпейді. Кредиторлар көбінесе мүлкі жоқ борышкерге қарсы сот шараларына бармайды, себебі сот шешімін өндіріп алу мүмкін емес. Белгілі бір уақыт өткен соң, көбінесе жеті жыл, борыш борышкердің кредиттік тарихынан жойылады. Мүлкі немесе табысы жоқ борышкерді кредитор тәркілемейді, сондықтан "ешқандай шара қолданбау" тәсілі дұрыс болуы мүмкін, әсіресе борышкердің тұрақты табысы немесе кредитор тәркілеуге тырысатын мүлкі болатыны күмәнді болса.

Өз ақшасын басқару

Қарыз – белгілі бір кезеңде кірістен артық жұмсаудың салдары. Қарызды төмендету үшін ең қарапайым шешім – ай сайынғы шығындарды азайту, осылайша қарызды өтеуге жеткілікті ақша ағынын жасау. Бұл жеке бюджет құру және шығындарды талдап, үнемдеуге болатын жерлерді анықтау арқылы істелуі мүмкін. Көптеген адамдар ай сайынғы шығыстарын жазып шығарғанда, оларды азайтудың жолдарын таба алады. Шығындарды азайтудың кең таралған жолдарына мыналар жатады: сыртта тамақтануды азайту арқылы азық-түлік шығындарын төмендету, жеке көлікпен жүрудің орнына қоғамдық көлікпен қатынау және артық телефон және кабельдік теледидар қызметтерінен бас тарту.

Кредиторлармен келіссөздер жүргізу

Кредиторлар борышкердің артық қарызы болған жағдайда банкроттыққа жүгіну мүмкіндігін түсінеді, сондықтан көптеген кредиторлар банкроттық процесінде мүлкін толығымен жоғалту қаупінен гөрі, ақшаларының бір бөлігін алу үшін келісімге келуге дайын. Егер борышкердің жеткілікті кірісі немесе сатылып, кірісі қарызға өтелмелі активтері болса, келіссөздер тиімді балама болып табылады. Келіссөздер борышкерге қаржылық жағдайын жақсартуға уақыт беруге де мүмкіндік береді. Бизнес үшін кредиторлармен келісілген қайта құрылымдау – кең таралған тәсіл, бірақ мұндай жағдайда барлық кредитордың келісімі қажет.

Қарызды қайта құрылымдау

Қарызды қайта құрылымдау – ақша ағынында қиындықтарға және қаржылық тұрақсыздыққа тап болған жеке немесе мемлекеттік компанияға немесе мемлекеттік ұйымға өтімділігін жақсарту немесе қалпына келтіру және қызметін жалғастыру үшін өтімділігін жоғалтқан қарызын азайтуға және қайта келісуге мүмкіндік беретін процесс. Соттан тыс қайта құрылымдаулар, сондай-ақ «жаттығулар» деп те аталады, бүкіл әлемде кеңінен таралды. Қарызды қайта құрылымдау, әдетте, банкроттыққа қарағанда арзан және қолайлы балама болып табылады. Кәсіпорынның қарызын қайта құрумен байланысты негізгі шығындар – банктермен, кредиторлармен, жеткізушілермен және салық органдарымен келіссөздер жүргізуге кеткен уақыт және күш-жігер. Қарызды қайта құрылымдау көбінесе қарызды азайтуды және төлем шарттарын ұзартуды қамтиды.

Қарызды шоғырландыру

Егер қарыз бойынша төленетін сыйақы сомасы қарыз алушының мүмкіндігінен асып кетсе, онда қарыз проблемаға айналады. Қарызды консолидациялау дегеніміз, әдетте банк сияқты бір несие берушіден, төмен пайыздық мөлшерлемемен, жоғары пайыздық мөлшерлемелі бірнеше қарызды (мысалы, несие карточкалары) өтеуге жеткілікті сомада ақша алу болып табылады. Қарызды консолидациялау арқылы қарыз алушы көптеген кредиторларға жасалатын көптеген төлемдерді бір кредиторға ай сайынғы бір төлеммен алмастырады, соның арқасында айлық бюджетін оңайлатылады. Бұған қоса, төмен пайыздық мөлшерлеме қарыз алушының ай сайынғы төлемінің басым бөлігі қарыздың негізгі сомасына қолданылуын қамтамасыз етеді, нәтижесінде қарыз тезірек өтеледі. Егер қарыз алушының кредиттік тарихы жеткіліксіз болса, қосымша кепілге тұрушы немесе автомобиль сияқты кепілдік қажет болуы мүмкін.

Кредиторларға ресми ұсыныс

Егер борышкер жеке бюджеттеу, кредиторлармен келіссөздер жүргізу немесе қарыздарын біріктіру арқылы қарыздық мәселелерін шеше алмаса, банкроттыққа дейінгі соңғы мүмкіндік – кредиторлармен жасалатын ресми ұсыныс немесе келісім. Әр елде қарыздарды қайта құрылымдаудың әртүрлі заңдық процедуралары бар. АҚШ-та борышкер 13-тарау бойынша жалақылы адамдарға арналған жоспарды ұсына алады. Бұл жоспар әдетте бес жылға дейін созылады, осы кезеңде борышкер кредиторларға бөлінетін төлемдерді жүзеге асырады. Канадада тұтынушы ұсынысын мемлекеттік лицензиясы бар ұсыныс әкімшісінің көмегімен беруге болады. Ұсыныс берілгеннен кейін 45 күн өткен соң кредиторлар оған дауыс береді, және егер кредиторлардың жартысынан асып, долларлық құны бойынша мақұлдаса, онда ұсыныс қабылданған болып есептеледі.

Жеке ерікті келісім

Ұлыбританияда жеке ерікті келісім (IVA) борышкердің банкроттыққа өтініш беруге негізгі ресми балама болып табылады. IVA 1986 жылғы Төлемсіздік туралы заңның бір бөлігі және борышкерге кредиторларымен әдетте 5 жыл ішінде ресми төлем келісіміне келуге мүмкіндік береді. Көбінесе борышкер кредиторларына қарызын толығымен өтемейді, бірақ IVA ұсынысы 5 жылдық төлем мерзімі аяқталғаннан кейін кредиторлардың қалған қарызды жабуына мүмкіндік береді. Банкроттыққа өтініштер сияқты, соңғы жылдары Ұлыбританияда IVA ұсыныстарының саны жылдам өсуде.