Кіріспе

Шютторф (Төменгі саксон тілінде: Шюттруп) – Нидерланд шекарасына жақын, Төменгі Саксонияның оңтүстік-батысындағы Графшафт-Бентхайм ауданындағы қала. Шютторф қаласы және оны қоршаған елді мекендер бірлесіп Шютторфтың бірлескен қауымдастығын (Samtgemeinde) құрайды. Бұл ауданның ең ежелгі қаласы. Ол Вехте өзенінің жағасында, Бад-Бентхаймнан шамамен 5 км шығысқа қарай, ал Нордхорннан 20 км оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан.

Орналасуы мен ландшафты сипаттама

Шюттдорф қаласы Төменгі Саксонияның оңтүстік-батысында және Германия Федеративтік Республикасының батыс бөлігінде орналасқан. Голландия шекарасына дейін шамамен 10 шақырым қашықтықта. Мәдени және табиғи жағдайлар тұрғысынан, қала Эмсланд пен Вестфалия арасындағы көшкін аймақта жатыр. Айналасы елді мекендерге толы ауылдық жер сипатталады. Аймақтағы маңызды орталықтардың бірі – Нордхорн және Рейне қалалары. Вехте өзені қаланың оңтүстік-шығысынан солтүстік-батысына қарай ағып өтеді, ал одан әрі Нидерландқа құяды. Қаланың ең жоғары нүктесі теңіз деңгейінен 48 метр биіктікте. Шюттдорф Бентхаймер Бергтің етегінде орналасқан, ол Бор кезеңінен қалған 80 метрлік құмтас формациясы және Тевтобург орманының батыс бөлігінің орманды бөлігі болып табылады. Қала аумағында Бентхайм орманының шағын бөлігі ғана орналасқан. Барлығы шамамен 89 гектар ормандық жер бар, бұл қаланың жалпы ауданының 8% құрайды. Нордхорн қаласының жанында.

Темір жол және автобус көлігі

Шюттёрф теміржол станциясы Бад-Бентхайм–Минден теміржол желісінде (KBS 375) орналасқан. Wiehengebirgs Bahn (Бад-Бентхайм–Райн–Оснабрюк–Херфорд–Билефельд) бағытында RB 61 аймақтық пойызбен жергілікті теміржол көлігі қамтамасыз етіледі. Жергілікті жол көлігінде автобус бағыттары Шюттёрфты Нордхорн, Бад-Бентхайм, Охтруп және айналасындағы елді мекендермен байланыстырады.

Жолдар

Шютторфтың солтүстік-шығысында «Шютторфер Круз» деп аталатын үш қабатты торап (кловерлифт) орналасқан, мұнда А30 автобаны (Бад-Ойенхаузен – Оснабрюк – Хенгело) және А31 автобаны (Эмден – Оберхаузен) қиылысады.

Экономика

19-ғасырдың соңында Шютторфта бірнеше ірі жергілікті кәсіпорынмен (Schlikker & Söhne, Gathmann & Gerdemann, G. Schümer & Co. және ten Wolde, кейін Карл Рреми) қуатты тоқыма өнеркәсібі дамыды. Бүгінгі RoFa – бұл бастапқы тоқыма компанияларының бірі емес, оны H. Lammering құрған, кейін Герхард Шликер кіші, Леверт Рост және Вильгельм Эдель иеленген. RoFa атауы соғыстан кейінгі акционерлер Рост пен Фаллейдің есімдерінен шыққан. Сонымен қатар, маргарин фабрикасы (Wilhelm Edel & Co.) да салынды. Шютторф осы индустрияландырудан өзін жақсы ұстады, бұл халық санында көрінді (1871: 1692 тұрғын, 1900: 4110). (6-қараңыз). 1970-жылдардағы тоқыма өнеркәсібінің дағдарысы Шютторфтағы өнеркәсіпті де қиын жағдайға түсірді, қазіргі уақытта RoFa және G. Schümer GmbH & Co. фирмалары ғана қалды. Осының салдарынан жұмыссыздық артты, ал қаланың салық түсімдері азайды. 2004 жылдың желтоқсанында Schüttorfer Kreuz аяқталғаннан кейін, Шютторф өзінің қолайлы көлік орналасуынан және Нидерланд шекарасына жақындығынан пайда тапты. Осы кезде Шютторф автобанда үлкен өнеркәсіптік аймақ салған және экономиканы дамыту арқылы кәсіпорындарды сол жерге орналастыруға тырысты. 2007 жылдың мамыр айындағы жұмыссыздық деңгейі 6,7% құрады, бұл Төменгі Саксонияның жалпы көрсеткішінен (8,5%) төмен, бірақ аудан көрсеткішінен (6,1%) жоғары болды.

Кәсіпорындардың құрылуы

1971 жылдан бері Шютторф қаласындағы ең ірі салық төлеушілердің бірі – швейцариялық Georg Utz GmbH компаниясы, онда 280 адам жұмыс істейді. Бұл кәсіпорын пластикалық паллеттер мен контейнерлер шығаратын пластик зауытына ие. Сондай-ақ, Prowell Group компаниясы басқаратын, 2005 жылы құрылысы аяқталған картон қаптама зауыты да осындай үлкен. Stemmann Technik GmbH компаниясы 320 қызметкерімен ICE және басқа да пойыздар, трамвайлар мен метроларға арналған пантографтарды, сондай-ақ өнеркәсіпте энергия мен деректерді беруге арналған өнімдерді шығарады. Орташа көлемдегі кәсіпорындар: шамамен 100 қызметкері бар болат сатушы Arnold Lammering GmbH & Co. KG, мал шаруашылығына арналған жабдықтарды өндіретін Mannebeck Landtechnik және бетон бөлшектері мен блоктарын шығаратын Kortmann Beton GmbH & Co. KG. 2004 жылға дейін қалада әк-құм кірпіштерін шығаратын зауыт та жұмыс істеді, бірақ ол жабылып, сөгілді. Шютторфтың қолайлы көлік орналасуы жүк тасымалдаушыларды осында келіп қоныстануға ынталандырады. Мұндай бес компания бар: Rigterink GmbH & Co. KG, Fiege net, SLK Kock internationale Spedition & Logistik GmbH, Euregio Logistik GmbH және Wanning Spedition GmbH & Co. KG. Шютторфтың ең танымал компаниясы, тіпті қала шегінен тыс жерлерде де – даниялық Tulip Food Company GmbH, ол неміс супермаркеттерінде осы атпен сатылатын ет және шұжық өнімдерін өңдейді. Қаладан тыс жерлерде жақсы танымал басқа компаниялар – 1821 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан отбасылық кәсіпорын H. Klümper GmbH & Co. KG және Klüsta Schinken Klümper & Stamme GmbH, олар шұжық өнімдерін таратумен айналысады. Шютторфтағы ең ірі қызмет көрсету нысаны – Индекс дискотекасы, онда әр апта соңында 6000-ден 7000-ға дейін қонақ келеді.

Қалалық жұмыстар

Шюттёрф қаласының өз Stadtwerke Schüttorf GmbH – қалалық коммуналдық кәсіпорны бар, ол мемлекеттік меншікте. 1896 жылы Фабрикштрасседе тұрақты ток станциясы салынды. 1897 жылдан бастап Шюттёрф электрлі көше жарықтандыруына ие болды, осылайша Германия империясындағы осы мүмкіндікке қол жеткізген алғашқы қалалардың біріне айналды. Сол жылы Берлиндегі Унтер-ден-Линден көшесі де электрлендірілді. 1909 жылдың 1 сәуірінде қала электр стансасын 110 000 алтын маркаға сатып алып, содан бері қаланың меншігінде. 1955 жылға қарай желі тұрақты токтан үш фазалы айнымалы токқа ауыстырылды және өздігінен электр энергиясын өндіру тоқтатылды. 1928 және 1929 жылдары Шюттёрф қалалық су құбырын сатып алды. 1970 жылдың 28 желтоқсанынан бастап қалалық коммуналдық кәсіпорын табиғи газбен де қамтамасыз етуді бастады. Бүгінде қалалық коммуналдық кәсіпорынға екі жүзу бассейні де тиесілі.

Медициналық мекемелер

1904 жылы 17 қазанда фабрикашы Герман Шликкер қалаға 250 000 алтын марка бөлді, ол аурухана салуға арналды. 1907 жылы 40 төсектік "Аннахейм ауруханасы" ашылды. Ол Шликкердің қайтыс болған әйелінің құрметіне аталды. 1980 жылдары Евангелиелік реформаланған шіркеу басқаратын қарттар үйі аурухана құрамына қосылды. Бірақ аурухана ешқашан қаржылық тұрақтылыққа ие болған жоқ және 1996 жылы жабылды. Ғимараттың орнында медициналық және физиотерапиялық кабинеттері бар денсаулық сақтау орталығы ашылды. Бүгінде Шютторфта тоғыз дәрігер, екі ветеринар және алты стоматолог қызмет көрсетеді.

Шюттрупер Плат

Шютторфта төменгі неміс тілі дәстүрлі түрде сөйленіп келеді. Бірнеше жылдан бері адамдар жергілікті диалект, Шюттрупер Платтты сақтап қалуға ұмтылып жатыр. Мысалы, "Бірлескен қауымның" отантану клубы (Heimatverein) "Wij kürt ock Platt" деген атпен тұрақты шаралар өткізеді. Төменгі неміс тіліндегі театр тобы бар. Немец тілі сабақтарында жергілікті диалект талқыланады, сондай-ақ төменгі неміс тілінде әдебиет және газет мақалалары жарияланады.

Ғимараттар

"Ұлы шіркеуден" (Сан-Лоуренс евангелистік реформаттық шіркеуі) басқа, қала әкімдігі ерекше көруге тұрарлық. Бұл екі қабатты тас блоктан тұрғызылған, Бентхайм құмтасынан салынған ғимарат. Оның 15 ғасырға тән қабырғаларында қадамды қыры бар, және оның ішінде Шютторфтың эльвандысы сақталған. Бұл – 68 см ұзындығы бар металл таяқша, ол калибрлеуге қолданылған. Қала әкімдігі алдындағы алаңда екі ешкіні жетелеп бара жатқан әйелдің қоладан құйылған мүсіні орнатылған. Қала әкімдігінің жанында католик шіркеуі тұр. Шіркеу мектебінің артында 1914 жылғы ескі князьдік су диірмені орналасқан. Бұл – Шютторфтың бір кезде болған көптеген диірмендерінің арасында сақталған жалғыз диірмен. Ол ескі жылауық ителдермен оралып жатқан колк шұңқырында орналасқан. Шютторфта көруге тұрарлық тұрғын үйлердің де көптеген қатары бар. Алғашқыда, бір қабатты ағаштан жасалған диленхаузерлер – кіреберіс залдары өте биік болатын, брессумерлер үстінде қабырғалары көтерілген үйлер – Куакенбрюк сияқты жерлерде кең таралған. Бірақ Шютторфта ғимараттардың қасбеттері жиі кеңейтіліп, жаңартылып келген. Бұрынғы үйлердің көпшілігі бұзылғандықтан, енді олардың қалдықтарын ғана көруге болады. Олардың арасында қалалық дәріхана ерекше аталады, ол бастапқыда екі алдыңғы қабатты үйден тұрған, және 1750 жылы жалған қасбетпен біріктірілген. Ғимараттың оң жақ бөлігі шамамен 1645 жылға дейін сақталған. Штейнштрасседе де бірнеше ескі үйлер бар. Олардың ішінде 7-ші үй ерекше көзге түседі, ол бастапқыда 17 ғасырға дейін салынған. Оның қасбеті 1827 жылы голланд классицизмі стилінде қайта жаңартылған. Сингельдегі (№1) үй 1600 жыл шамасында салынған ағаштан жасалған диленхаус. Қазір ол қонақүй ретінде пайдаланылады. Үш вилла ерекше көзге түседі. Бентхаймер-штрасседегі Реми вилласы 1906 жылы барокко стиліндегі шебер сарқыраушы Иоганн Конрад Шлаунның стилінде салынған, бірақ ол 1773 жылдан бері қайтыс болған. Қалқалы мансардты шатыры барокко стилін еске салады, ал қасбеттері классицизмді бейнелейді. Лехмкуледегі Рост вилласы, қазір "Көк вилла" деп те аталады, 1902 жылдан бері жаңартылған. Штейнштрасседегі Шликкер вилласы 1903 жылы өндіруші Герман тен Вольде қызы Ида мен күйеуіне сыйлық ретінде берілген. Бұл үй өзінің бай модерн стиліндегі интерьері үшін қорғалатын ескерткіш болып табылады.

Театр

Шюттёрф қаласында 1975 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан Театр дер Оберграфшафт орналасқан. Мұнда айына шамамен екі рет қойылымдар көрсетіледі. Сонымен қатар, атақты өнер шеберлері шақырылып, шюттёрфтік драматургтердің пьесалары репетицияланып, сахнаға қойылады. 2006 жылға дейін барлығы 350 спектакль қойылып, оларды 150 000-нан астам көрермен тамашалаған.

Спорт және демалыс

Шюттдорфта екі қоғамдық бассейн бар: Vechtebad – жабық бассейн және 1935 жылы салынған, 1997 жылы күрделі жөндеуден өткен ашық бассейн. Сонымен қатар, Quendorfer See (көл) бар, онда жүзуге және шомылуға болады. ФК футбол бөліміндегі ең танымал ойыншы Саймон Цзиоммер болды, ол қазір AZ Alkmaar үшін ойнайды. Таза, бірақ кішірек футбол клубы – SC Borussia 26 Schüttorf. TC Schüttorf 85-тің жеке теннис залы мен теннис корттары бар. Reitsportgemeinschaft Schüttorf e. V. (ат спорты) дрессаж және конкурға қатысады. Тағы бір ірі спорт клубы – шамамен 760 мүшесі бар Sportfischerverein Schüttorf e. V. (спорттық балық аулау). Барлығы алғанда, Шюттдорфта төрт спорт залы, үш спорт алаңы, ат спорты залы, теннис корты, ойын алаңы және тоғыз балалар ойын алаңы бар. Әсіресе суық айларда танымал тағы бір спорт түрі – Kloatsheeten, онда командалар қорғасыннан жасалған ядросы бар кішкентай ағаш дискіні жолдармен домалатып жібереді. Көптеген шағын жеке клубтар бар, оларды көбінесе қаңтар айында жергілікті жолдарда ойнап жүргендерін көруге болады. Шюттдорфта Unabhängiges Jugendzentrum KOMPLEX Schüttorf e. V. – тәуелсіз жастар орталығы да бар, бірақ атауына қарамастан, онда концерттер де өткізіледі және жастарға арналған түрлі жобалар мен жұмыс топтары жұмыс істейді. YMCA (немесе Германияда CVJM) Шюттдорфта жастар кафесін ұстап тұрады. Жергілікті өрт сөндіру бригадасы және жастар өрт сөндіру бригадасы бар. Қалада тіпті үш мысықтарды өсіретін клуб бар, сондай-ақ шағын жануарларды өсіретін клубтар да бар. Төрт вокалдық клуб, бес музыкалық клуб және тағы да бірнеше клубтар мен қауымдастықтар бар.

Тұрақты оқиғалар

Ұлттық деңгейде танымал маңызды тұрақты шара – Шюттёрф ашық ауа фестивалі болды. 1980 жылдан 1994 жылға дейін бұл фестиваль жыл сайын Шютторфтың Вехтевизенде (боз далаларында) тұрақты түрде өткізілді. Мысалы, Midnight Oil және Whitesnake сияқты танымал топтар өнер көрсетті. Сонымен қатар, Франк Заппа, Род Стюарт, Simple Minds, Дэвид Боуи, BBM және Die Toten Hosen Шютторфта сахнаға шықты. 1982 жылы Мюнстердің Törner Stier Crew тобының өнері аңызға айналды – олар 50 000 көрерменнің алдында Франк Заппадан басым түсіп, ашылушы топ ретінде жақсы өнер көрсетті. Қала әкімшілігі мен құрылыс басқармасының талаптарының күшейіп, қатаңдауы фестивальдің өткізілуіне кедергі келтірді. Осы талаптарды орындау іс жүзінде мүмкін болмағандықтан, 1994 жылы Бад-Бентхайм Гилдехаус маңында «Шюттёрф ашық ауа фестивалі» деген атпен тағы бір фестиваль ұйымдастырылды. 1995 жылы Гилдехаус маңында тағы бір Шюттёрф ашық ауа фестивалі өтті, онда Rolling Stones өнер көрсетті. Осы уақыттан бері фестиваль тоқтатылды, ал 2004 жылы оны қайта жаңғыртуға жасалған әрекет сәтсіз аяқталды. Алайда, соңғы жылдары Шютторфта «Комплекс» ашық ауа фестивалі дамып келеді, оны «Комплекс» жастар орталығының «Зикадумда» концерттік бастамасы ұйымдастырады. Бүгінгі күнге дейін Blackmail және 4Lyn сияқты танымал топтар осында өнер көрсетті, сонымен қатар жергілікті топтар да өнер көрсетуге мүмкіндік алады. Бұдан басқа, Шюттдорфта әртүрлі ату клубтары үш жыл сайын Bürger Schützenfest, Gilde Schützenfest және Adler Schützenfest атты ату фестивальдарын өткізеді. Жазғы және күзгі мерекелер де ұйымдастырылады. 1984 жылдан бері Шюттёрф қаласында апталық базар өткізіліп келеді.

Асханалық ерекшеліктер

Шютторфта, солтүстік Германияның көптеген ауылдық аймақтарындағыдай, тамақ мөлшері мол болуы мүмкін. Өздігінен дайындалған «Хаусманскост» (қарапайым тағам) кең таралған. Мұнда Солтүстіктің дәстүрлі тағамдары да желінеді, ең көп таралғаны – картоп. Шютторфтың жергілікті ерекшеліктерінің бірі – «Kaneelkökskes», вафли пісіргіште қуырылған, жұқа, дөңгелек кішкентай торттар, қаннол майының аз мөлшерімен беріліп, жеңіл қаннол хош иісін сыйлайды. «Schümers Korn» (дән немесе астық), көршілес Зальцберген қауымында пісірілсе де, Шютторфтың ерекшелігі деп санауға болады. «Шюмер» дистилляция зауыты бастапқыда қала ішінде орналасқан, бірақ графтың бұйрығымен өз диірменін салуға рұқсат берілмеді, себебі жерге соққан жел Иесіне тиесілі болды. «Шюмер» қауым шегінен сыртқа көшіп, жаңа салынған диірменін «Графтың желімен» іске қосты. Шютторф және ескі округте (қазіргі аудан) қолданылатын бір дәстүр – «Веггенбринген». Отбасыда бала дүниеге келгенде, көршілер мен достары екі метрге дейін жететін кішкентай жүзім нанынан жасалған «Вегген» нанын әкеледі, оны көтеріп әкеледі. Дәстүр бойынша «Веггенді» көршілердің өздері пісіріп, крещение (шомылу) сыйлығы ретінде шұжық пен ірімшікпен бірге тартады. Шомылу рәсімінен кейін оны жеп қояды. Бұл үшін киім – «Холтбьюс», қара шалбар, сұр шұлық, ағаш кепіш, цилиндр және тұспалдама қорабына байланған қызыл мойын орамал. Бүгінде «Веггенді» шомылу рәсімінен бұрынғы жұма күні әкелу сирек кездеседі. «Веггенбринген» болған жағдайда да, әдетте шұжық пен ірімшік қосылған «Вегген» емес, «Боббикар», балалар автокреслосы және басқа да пайдалы заттар әкелінеді.

Білім

Шютторфта мектеп балабақшасынан басқа, қалалық балабақша, Евангелиелік реформаттық шіркеуінің қамқорлығындағы екі балабақша және Германияның Қызыл Кресінің демеушілігімен тағы біреуі бар. Үш бастауыш мектеп, Hauptschule және Realschule бар. 2004 жылға дейін орта мектеп (Orientierungsstufe) болды, бірақ оны Төменгі Саксония штаты жойды. 2006 жылдан бері Hauptschule және Realschule мектептері күндізгі оқу бағдарламасына қосылды. Шютторфтың ең көне мектебі – 1608 жылдан бері сақталған Кирхшюле (“Шіркеу мектебі”) немесе Шютторф Евангелиелік халық мектебі. Бұл мектеп сол кезде латын тіліндегі гимназия ретінде құрылып, 200 оқушыға арналған болатын. 2007 жылдың шілдесінде мектеп бұрынғы Hauptschule ғимаратына көшірілді. Ескі ғимарат содан бері бос тұр және қарттарға арналған пәтерлерге немесе аймақтық мұражайға айналдырылуы мүмкін. 1712 жылы құрылған Католик қауымының Католик халық мектебі Шютторфта орналасқан. Қазіргі таңда бұл қаладағы ең кішкентай бастауыш мектеп, онда бар болғаны 200 оқушы оқи алады. Ең ірісі – 1970 жылы құрылған Сюстерештің муниципалды бастауыш мектебі (Grundschule auf dem Süsteresch). 1955 жылы Шютторф оқу қиындықтары бар балаларға арналған Эрих Кэстнер мектебіне айналды. Hauptschule 1967 жылы құрылса, Realschule бастауыш мектептен дамыды. Гимназияға баруды қалайтын жас шютторфтықтар айналасындағы гимназиялардың біріне, атап айтқанда Бад-Бентхайм қаласындағы Бург гимназиясына, Охтруптағы қалалық гимназияға, Рейне гимназиясына немесе Барделдегі St. Antonius жеке миссиялық гимназиясына бара алады (9-тармаққа қараңыз). 2007 жылдың қыркүйегінен бастап Шютторф бұрынғы Шіркеу мектебінің жанындағы қоғамдық орталықта (Bürgerhaus) орналасқан өз мектеп мұражайына ие болды.

Құрметті азаматтар

Шюттёрфтың алғашқы және қазірге дейін жалғыз құрметті азаматы – қаланың тұңғыш толық уақытты мэрі, кейіннен Бентхайм графтығының Ландраты болған Франц Шюрман (8 мамыр 1892 жылы Берлинде туған, 3 қазан 1964 жылы Нордхорнда қайтыс болған). Оған бұл құрмет 1962 жылғы 8 мамырда тағайындалды. 1957 жылғы мамыр айында ол Bundesverdienstkreuz am Bande орденімен марапатталды, ал 1966 жылдан бері Шюттёрфтегі алаңның бірі оның есімімен аталып, Dr. Scheurmann Platz деп белгіленді. Шюрман лауазымында болған кезінде ең басты назарын қалалық мұрағатқа бөлді, көптеген ескі құжаттар мен тарихи мақалаларды жинап, оларды Шюттёрф туралы көптеген очерктерінде жариялады (10-қа қараңыз).