Кіріспе
Белгілер класы. Гемопоэтикалық өсу факторлары нақты прогениторлық жасушалардың дифференциациялануы мен көбеюін реттейді. Рекомбинантты ДНҚ технологиясы арқылы алынған бұл факторлар, адамның қан жасушаларын жасау қабілеті төмендеген немесе бұзылған жағдайда медициналық қолдану үшін зор мүмкіндіктер береді. Рекомбинантты эритропоэтин (ЭПО) бүйрек ауруының соңғы сатысында байқалатын қызыл қан клеткаларының өндірісінің азаюын емдеуде өте тиімді. Эритропоэтин – бүйректің перитубулярлық жасушаларымен өндірілетін сиалогликопротеин гормоны. Гранюлоцит-макрофаг колониясын стимуляциялайтын фактор және гранулоцит КСФ қатерлі ісікпен ауырған және химиотерапиядан өтетін науқастарда ақ қан жасушаларының түзілуін күшейту үшін қолданылады, себебі химиотерапия қанның қызыл миын және қатерлі ісік жасушаларын жоюға бейім. Тромбопоэтин химиотерапия кезінде тромбоциттердің азаюын болдырмауға үлкен үміттер береді. КСФ және тромбопоэтин сүйек миын трансплантациясынан өткен науқастардың жағдайын жақсартуға да көмектеседі.
Hemopoietic growth factors regulate the differentiation and proliferation of particular progenitor cells. Made available through recombinant DNA technology, they hold tremendous potential for medical uses when a person's natural ability to form blood cells is diminished or defective. Recombinant erythropoietin (EPO) is very effective in treating the diminished red blood cell production that accompanies end stage kidney disease. Erythropoietin is a sialoglycoprotein hormone produced by peritubular cells of kidney. Granulocyte macrophage colony stimulating factor and granulocyte CSF are given to stimulate white blood cell formation in cancer patients who are receiving chemotherapy, which tends to kill their red bone marrow cells as well as the cancer cells. Thrombopoietin shows great promise for preventing platelet depletion during chemotherapy. CSFs and thrombopoietin also improve the outcome of patients who receive bone marrow transplants.
Түрлері
Эритропоэтин – қышқылтектің төмен деңгейіне жауап ретінде бүйректің интерстициалдық фибробласт жасушалары бөліп шығаратын гликопротеин гормоны. Ол эритроциттердің өндірілуін күшейтеді. Тромбопоэтин, тағы бір гликопротеин гормоны, бауыр және бүйректерде өндіріледі. Ол мегакариоциттердің тромбоциттерге айналуын қозғастырады. Цитокиндер – қызыл сүйек миы, лейкоциттер, макрофагтар, фибробластар және эндотелиялық жасушалар сияқты әртүрлі жасушалар бөліп шығаратын гликопротеиндер. Олар жергілікті түрде автокриндік немесе паракриндік факторлар ретінде әрекет етеді, ата жасушалардың көбеюін стимуляциялайды және ауруларға қатысты бейтарап және нақты қарсылықты күшейтуге көмектеседі. Цитокиндердің екі негізгі түрі бар: колонияны стимуляциялайтын факторлар және интерлейкиндер. Колонияны стимуляциялайтын факторлар – автокриндік немесе паракриндік факторлар ретінде жергілікті түрде әрекет ететін гликопротеиндер. Олардың кейбіреуі миелобластардың гранулоциттерге – атап айтқанда, нейтрофильдерге, эозинофильдерге және базофильдерге дифференциациялануын тудырады. Бұлар гранулоциттерді стимуляциялайтын факторлар (ГСФ) деп аталады. Тағы бір фактор моноциттердің өндірілуін стимуляциялайды, олар моноциттерді стимуляциялайтын факторлар (МСФ) деп аталады. Граннулоциттер мен моноциттер GM-ҚСФ арқылы стимуляцияланады; гранулоциттер, моноциттер, тромбоциттер және эритроциттер мульти-ҚСФ арқылы стимуляцияланады. Интерлейкиндер – гемопоэзде маңызды цитокин сигналдау молекулаларының тағы бір класы. Бастапқыда олар лейкоциттермен ғана өндіріледі және тек басқа лейкоциттермен ғана байланысады деп есептелген, сондықтан олар осылай аталған, бірақ қазір олар сүйек миы мен эндотелийді қоса алғанда, әртүрлі жасушалармен өндірілетіні белгілі. Зерттеушілер қазір интерлейкиндерлердің жасушалардың дифференциациялануы мен жетілуі, иммунитет және қабыну сияқты организмнің басқа да функцияларында да рөл атқаруы мүмкін деп санайды. Бүгінгі күнгі таңда оннан астам интерлейкин анықталды, ал тағы да жаңалары табылуы мүмкін. Олар әдетте IL 1, IL 2, IL 3 және т.б. деп нөмірленеді.
Клиникалық әсері
Кейбір спортшылар қызыл қан танкшелерінің санын арттыру және осылайша организмнің барлық тіндеріне оттегі жеткізуді жақсарту үшін өнімділікті арттыратын препарат ретінде синтетикалық эритропоэтин қолданады. Эритропоэтин көптеген ұйымдастырылған спорт түрлерінде қолдануға тыйым салынған зат, бірақ ол сонымен қатар кейбір анемия түрлерін, әсіресе белгілі бір қатерлі ісіктерге байланысты туындағандарын, және эритроциттер саны мен оттегі деңгейін арттыру қажет болатын басқа да ауруларды емдеу үшін медицинада қолданылады. Химиялық терапиядан өтетін әртүрлі қатерлі ісіктерге шалдыққан науқастарға көбінесе қандағы ақ қан танкшелерінің санын қалпына келтіру үшін колонияны стимуляциялайтын факторлардың синтетикалық түрлері тағайындалады.