Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ескі әлем маймылының түрі
Species of Old World monkey
Де-Бразза маймылы (Cercopithecus neglectus) – Орталық Африканың өзендер мен батпақтардың жағалауындағы ормандарында кездесетін Ескі әлем маймылы. Генондар тұқымдасының ең ірі түрі болып табылады және Африкада ағаштарда өмір сүретін приматтардың ең көп тараған түрлерінің бірі. Мөлшерінен бөлек, оны басқа Cercopithecus маймылдарынан қызғылт сары диадемасы және ақ сақалымен ажыратуға болады. Өте жасырын болғандықтан, түрдің барлық ареалында толыққанды зерттеулер жүргізілмеген, бірақ оның жұптық байланысқа түсу және басқа генондарға қатысты агрессивті мінез-құлық сияқты ерекше қасиеттері байқалған.
De Brazza's monkey (Cercopithecus neglectus) is an Old World monkey endemic to the riverine and swamp forests of central Africa. The largest species in the guenon family, it is one of the most widespread arboreal African primates. Aside from size, it can be differentiated from other Cercopithecus monkeys by its orange diadem and white beard. Due to its cryptic nature, the species is not well documented in all of its habitats but has shown unique traits, such as pair bonding and aggressive behavior towards other guenons.
Этимология
Жергілікті жерде батпақ маймылдары деп белгілі, бұл приматтар итальяндық натуралист және саяхатшы Жак Саворгнан де Браззаның құрметіне аталған. Олардың ғылыми түр атауы – neglectus, яғни "назар алмау", олардың адамдардан да, жыртқыштардан да жасырыну дағдысы үшін осылай аталыпты.
Locally known as swamp monkeys, these primates are named after the Italian naturalist and explorer Jacques Savorgnan de Brazza. Their scientific species name, neglectus, which means to pay no attention to, was given to them because of their ability to hide from both humans and predators.
Сипаттама
Де-Брацца маймылы – генондардың ең айқын жыныстық диморфизмге ие түрі; аталықтарының салмағы шамамен 7 килограмм, ал аналықтарының салмағы шамамен 4 килограммды құрайды. Ересектерінің түсі сұр агути, арқасы қызғылт қоңыр, аяқ-қолдары мен құйрығы қара, ал қалқасы ақ болады. Екі жыныстың да екі жақ қалталары бар, оларды азық іздеген кезде тамақ тасымалдау үшін пайдаланады. Аталықтарында көк түсті мүшесі бар, ал аналықтарында қызыл түсті перианальды аймақ және көзге көрінетін сүт бездері болады. Жастардың аяқтарында ересектерге тән қара түс болмайды, бірақ ақ жолақтары мен қызыл қалқасы сақталады, ал нәрестелер кішкентай сақалмен біркелкі қоңыр агути түсті болады. Ақ мұрын мен сақал, сондай-ақ маңдайындағы қызғылт сары жарты ай және жамбасындағы ақ жолақтар оны басқа генондардан ерекшелейді. Осы ерекше сыртқы түріне байланысты маймыл кейде ұлы аятолла Рухолла Хомейни сияқты сақалды болғандықтан "Аятолла маймылы" деп аталады.
The De Brazza's monkey is the most sexually dimorphic species of guenon; males weigh around 7 kilograms, while females weigh around 4 kilograms. Adults have grey agouti fur with a reddish brown back, black limbs and tail, and a white rump. Both sexes have cheek pouches they use to carry food while they forage. Males have a distinct blue scrotum, while females have a red perianal region and visible nipples. Juveniles lack the darker colors on the extremities that is characteristic of adults, but retain the whites stripes and red rump while infants are a uniform brown agouti with only a small beard. The white muzzle and beard, along with an orange crescent on its forehead and white stripes on its thighs distinguish it from other guenons. Due to this distinctive appearance, the monkey is sometimes referred to as the "Ayatollah Monkey" after the similarly bearded Grand Ayatollah Ruhollah Khomeini.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Де Браццаның маймылдары Ангола, Камерун, Орталық Африка Республикасы, Конго, Конго Демократиялық Республикасы, Экваториалдық Гвинея, Эфиопия, Габон, Кения, Оңтүстік Судан, Нигерия және Уганданың батпақтарында, бамбук және құрғақ таулы ормандарында кездеседі, сондай-ақ Танзанияда да болуы мүмкін, бірақ бұл туралы хабарлар әлі расталмаған. Топтар көбінесе су жағасында табылады, сирек жағдайда өзен немесе саласынан 1 км-ден артық қашықтыққа кетеді. Сондықтан, оларды кейде жүзуде көруге болады. Батыс Африканың Габон және Камерун сияқты аймақтарында еркек, әйел және балапандардан тұратын шағын топтар байқалған. Шығыс Африкада Де Брацца маймылдары бір еркек және бірнеше әйелдерден құралған топтарда өмір сүреді. Жалғыз еркектер өздерінің тобын құрмайды, бірақ кейде әйелдерге қол жеткізу үшін жетекші еркекті ығыстырып тастайды. Басқа генондардың көптеген түрлерімен салыстырғанда, олар хищниктерден қорғану және азық табу үшін түрлі топтар құраса, Де Брацца маймылдары басқа түрлерге агрессивті келеді және тек олармен ресурстар үшін бәсекелеспейтін кейбір колбин түрлеріне ғана төзімділік көрсетеді. Көптеген жас еркектер есейгенге дейін туған тобынан шығып кетеді. Еуропа мен Солтүстік Америкадағы зоопарктарда осы түрдің тұтқынға алынған бірнеше популяциясы бар. Жануарлар бақтары мен аквариумдар қауымдастығы (AZA) түрлердің тіршілік ету жоспары бойынша тұтқынға алынған популяцияны басқарады. Бұл ерекшелік, себебі түр әлі осал немесе жойылу қаупі төнген түрлер тізіміне енбеген, бірақ AZA болашақта реактивті шаралар қабылдау қажеттілігін болдырмау үшін оған демеушілік етеді. Бұл түрдің қорғау қажеттіліктерін толық бағалау үшін қосымша мәліметтер қажет.
De Brazza's monkeys range across the swamps, bamboo and dry mountain forests of Angola, Cameroon, Central African Republic, Congo, Democratic Republic of the Congo, Equatorial Guinea, Ethiopia, Gabon, Kenya, South Sudan, Nigeria and Uganda and possibly Tanzania though reports have not been confirmed. Troops are found almost exclusively near water, rarely venturing farther than 1 km away from a river or tributary. As a result, they can sometimes be seen swimming. In some areas of Western Africa, such as Gabon and Cameroon, small pair bonded groups of a male, female, and infants and juveniles have been observed. In Eastern Africa, the DeBrazza's monkeys live in single male, multi female groups. Solitary males do not create bachelor groups and will occasionally depose an alpha male to take over access to the females. Unlike other guenons, which often form polyspecific associations to decrease predation and increase foraging, DeBrazza's monkeys will be aggressive towards other species and have only been known to tolerate some colobine species which do not compete with them for resources. Most juveniles males will leave their natal group before they reach maturity. There are several captive population housed in zoos across Europe and North America. The Association of Zoos and Aquariums (AZA) manages captive population under a species survival plan. This is unique because the species is not listed as vulnerable or endangered, but has been sponsored by the AZA to proactively prevent need for reactive conservation in the future. More data is needed to fully assess the conservation needs of this species.