Кіріспе

Чечен қылмыс жасаушысы және саясаткер Хож Ахмет Нухаев (Хож Ахмет Нухаев; 1954 жылдың 11 қарашасында туған), сондай-ақ Хожа деп белгілі, Мәскеудегі "Община" деп аталатын чечен мафиясының жетекшісі және чечен саясатындағы маңызды тұлға болған. 2004 жылдан бері оның қайнап жатқан жері белгісіз.

Ерте өмір

Ол Қырғызстанның Чуй облысында жер аударылу салдарынан (шешендер мен ингуштардың жер аударылуына байланысты) дүниеге келді, Чечняның Шалинск ауданындағы Гельдаган ауылының Ялхой тайпасынан (руынан) шыққан. 1974 жылы Мәскеуге келіп, Мәскеу мемлекеттік университетінің құқық факультетіне түсті. Саид Хасан Абумуслимовпен (кейін Зелимхан Яндарбиевтің Чечня вице-президенті) бірге, ол Чечняны азат ету мақсатында "Община" деген жер асты комитетін ұйымдастырды. Комитет Абдурахман Авторханов, Александр Солженицын және Андрей Сахаровтың еңбектерін зерттеді. Нұхаевтың сөзіне сүйенсек, Абумуслимов саясат және ақпарат саласына жауапты болса, ол қаржы және қару-жарақ мәселелерін шешкен. 1980 жылы Нұхаев қарақшылық үшін сегіз жылға сотталды, бірақ ол бұл саяси себептермен жасалғанын мәлімдеді. Осы кезеңде ол "Хожа" деген лақап атын алды және Николай Сулеймановпен бірге шешен мафиясының көшбасшысы саналды. 1987 жылға қарай Нұхаев пен Сулеймановтың басшылығымен шешен қылмыскерлері жақсы ұйымдасқан бірлестікке айналды. Бұл топ ең беделді орыс мафиялық топтарын (Люберцы, Солнцево және Балашиха) Мәскеуден ығыстыруға тырысты, соның нәтижесінде шешендер біраз уақытқа үстемдік құрды.

Екінші Чечен соғысы кезіндегі іс-әрекеттер

Екінші чечен соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай Нухаев Баку қаласына (Әзірбайжан) барып, "Ичкерия" және "Мехкелл" атты жасырын чечен газеттерін қаржыландырды. 1999 жылы ол Чечнядағы бейбітшілікті қамтамасыз ету үшін халықаралық комиссия құруға шақырып, Ресей әскери күшпен мақсаттарына жете алмайтынын, себебі чечен халқының өзін-өзі анықтауға деген еркі соншалықты күшті болғандықтан партизандық соғыс жылдар бойы жалғаса беретінін айтты. Нұхаев бейбіт процестің бірінші қадамы ретінде екі тараптан да заңсыз ұсталған адамдарды босатуды бақылау үшін бұрынғы президент Джимми Картер немесе БҰҰ-ның бұрынғы бас хатшысы Бутрос Бутрос-Гали сияқты беделді әлемдік тұлғалар басқаратын халықаралық комиссия құрылуы керек деді. Кейбір деректерге сәйкес, ол Руслан Гелаев пен Асламбек Абдулхажиевтің жауынгерлік топтарын қаржыландыруға да көмектескен. 2001 жылы Нухаев Чечняны солтүстік Ресей бөлігіне және оңтүстік де-факто, бірақ заң жүзінде Ичкерия бөлігіне бөлу туралы әртүрлі пікір тудырған идеяны алғаш рет ұсынды. Сол жылы Нухаев "Нохчи Латта Ислам" тайпалық қозғалысын құрды, және осы кезеңде саясатшы Александр Дугин де онымен бірге жұмыс істеді.

Пол Клебниковтың кітабы

Ноухаев туралы американдық-орыс журналисі Пол Клебниковтың "Барбариймен әңгіме: Чечен далалық қолбасшысымен бандитизм мен ислам туралы сұхбаттар" атты кітабы жарық көрді. Кітап Клебниковтің Азербайжанның Баку қаласында Ноухаевпен жүргізген сұхбаттарына негізделген. Онда Ноухаев өзінің өткені туралы, соның ішінде Мәскеудегі қылмыстық қызметке қатысуы және Кавказ ортақ нарығын құру туралы әңгімелейді. Ол сондай-ақ, чечен және исламдық кландық/рулық әлеуметтік жүйенің артықшылығын дәріптейді, ал Клебников оған қарсы пікір білдіреді. 2004 жылы Клебников Мәскеуде өлтірілгеннен кейін, Ноухаевтың осы кітаптағы жағымсыз бейнесіне кек ретінде өлтіруге бұйрық бергені болжалды. Бірнеше чечен Ноухаевтың бұйрығымен өлтіруді орындады деген айыппен сотқа тартылды, бірақ барлығы сотта ақталды.

Ресейдегі саяси қызмет

2001 жылдың сәуірінен кейін ол полицияға іздеуде болғанына қарамастан, орыс ұлтшылы Александр Дугин басқаратын Еуразия партиясының жұмысына белсенді түрде қатысты. 2001 жылдың 28 маусымында ол Дугин партиясының Мәскеуде өткен баспасөз конференциясында Чечняны Солтүстік Чечняға (Ресей Федерациясы құрамындағы жазық далалық аймақ) және Оңтүстік Чечняға (Ресейден көп жағынан тәуелсіз, бірақ Ресеймен тығыз байланыста болып, "Вахабизмге", яғни ислами фундаментализмге қарсы күресетін таулы аймақ) бөлуді ұсынды.

Дағыстан тауларында өлген болуы мүмкін

Қож Ахмет Нұхаев екінші Чечен соғысы басталғаннан кейін Әзірбайжанда ұзақ уақыт бойы болды. Ол өзінің атымен аталатын noukhaev.com интернет-сайтына сол жерден жаңалықтар жариялаған. Кейбір деректерге сәйкес, Нұхаев 2003 жылдың соңында Чечняға құпия түрде оралған. Ол Руслан Гелаевті Дагестан арқылы Грузияға өтуге көндірген және 2003-2004 жылдардың қысында Гелаевтің жауынгерлерімен бірге тауларда қоршауға түскен. Оқиғаның ресми емес нұсқасына қарағанда, Гелаевтің адамдары тұтқынға алынған немесе өлтірілген, ал Гелаев өзі 2003 жылдың 28 желтоқсанында атыс кезінде және тікұшақтан атылған ракеталар салдарынан болған жер көшкіні немесе қар көшкінінен қаза тапқан. Көптеген дереккөздер Нұхаевтың да жауынгерлермен бірге өлтірілгенін болжайды, бірақ оқиғаның басқа нұсқасы ол тұтқынға алынбаған және өлтірілмегенін айтады. Бірінші нұсқаны қолдайтын мән-жайлардың бірі – «Ичкерия» және «Мех Келл» енді жарияланбайды. Сонымен қатар, Нұхаевтың Ресей-Чечен және халықаралық қатынастар туралы, сондай-ақ Чечняның болашағы туралы пікірлерін жариялаған жаңа кітапшалары шыққан жоқ. Бұл кітапшалар Әзірбайжаннан әкелінген және 2005 жылы Грозный мен Назран базарларында кездесуі мүмкін еді.