Созылмалы аурулар және денсаулық жағдайлары

Кіріспе

Тұрақты адам денсаулығының жағдайы немесе ауруы

Созылмалы жағдай (сонымен қатар созылмалы ауру немесе созылмалы сырқат деп те аталады) – денсаулық жағдайы немесе ауруы, оның әсері тұрақты немесе ұзаққа созылатын, немесе уақыт өте дамитын ауру. «Созылмалы» термині көбінесе аурудың барысы үш айдан асса қолданылады. Көбінесе кездесетін созылмалы ауруларға диабет, функционалды асқазан-ішек бұзылыстары, экзема, артрит, астма, созылмалы обструктивті өкпе ауруы, аутоиммундық аурулар, генетикалық бұзылыстар және гепатит С және иммуножеткіліксіздік синдромы сияқты кейбір вирустық инфекциялар жатады. Өмір бойына созылатын және өліммен аяқталатын сырқат – өлімге әкелетін ауру. Сырқаттың сипаттамасы терминалдыдан созылмалыға өзгеруі мүмкін және бұл күтпеген жағдай емес. Мысалы, диабет және ВИЧ бір кезде өлімге әкелетін аурулар саналған, бірақ қазір инсулиннің диабетпен ауыратын адамдарға қолжетімділігі және ВИЧ жұқтырған адамдарға күнделікті дәрілік ем берудің арқасында олар созылмалы деп есептеледі, бұл оларға белгілерін басқарып өмір сүруге мүмкіндік береді. Медицинада созылмалы жағдайлар жедел жағдайлардан ажыратылады. Жедел жағдай әдетте дененің бір бөлігіне әсер етеді және емге жауап береді. Ал созылмалы жағдай көбінесе дененің бірнеше аймағына әсер етеді, емге толыққанды жауап бермейді және ұзақ уақыт бойы сақталады. Созылмалы жағдайларда ремиссия немесе қайталау кезеңдері болуы мүмкін, онда ауру уақытша жоғалады немесе кейін қайта пайда болады. Ремиссия мен қайталау кезеңдері көбінесе кейбір адамдар созылмалы жағдайлар санатына жатқызатын заттарды қолдану бұзылыстары туралы сөз кезінде талқыланады. Созылмалы жағдайлар көбінесе жұқпалы емес аурулармен байланысты, олар жұқпалы емес себептерімен сипатталады. Дегенмен, кейбір созылмалы жағдайлар ВИЧ/СПИД сияқты жұқпалы инфекциялардың нәтижесінде туындайды. Әлемдегі өлімнің 63% созылмалы жағдайлардан болады. Созылмалы аурулар өлімнің маңызды себебі болып табылады, ал Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) жылына 38 миллион адамның өлімін жұқпалы емес ауруларға байланысты деп есептейді. АҚШ-та ересектердің шамамен 40%-ы кем дегенде екі созылмалы жағдайға шалдыққан. Екі немесе одан көп созылмалы жағдаймен бірге өмір сүру мультиморбидтілік деп аталады.

A chronic condition (also known as chronic disease or chronic illness) is a health condition or disease that is persistent or otherwise long lasting in its effects or a disease that comes with time. The term chronic is often applied when the course of the disease lasts for more than three months. Common chronic diseases include diabetes, functional gastrointestinal disorder, eczema, arthritis, asthma, chronic obstructive pulmonary disease, autoimmune diseases, genetic disorders and some viral diseases such as hepatitis C and acquired immunodeficiency syndrome. An illness which is lifelong because it ends in death is a terminal illness. It is possible and not unexpected for an illness to change in definition from terminal to chronic. Diabetes and HIV for example were once terminal yet are now considered chronic due to the availability of insulin for diabetics and daily drug treatment for individuals with HIV which allow these individuals to live while managing symptoms. In medicine, chronic conditions are distinguished from those that are acute. An acute condition typically affects one portion of the body and responds to treatment. A chronic condition, on the other hand, usually affects multiple areas of the body, is not fully responsive to treatment, and persists for an extended period of time. Chronic conditions may have periods of remission or relapse where the disease temporarily goes away, or subsequently reappears. Periods of remission and relapse are commonly discussed when referring to substance abuse disorders which some consider to fall under the category of chronic condition. Chronic conditions are often associated with non communicable diseases which are distinguished by their non infectious causes. Some chronic conditions though, are caused by transmissible infections such as HIV/AIDS. 63% of all deaths worldwide are from chronic conditions. Chronic diseases constitute a major cause of mortality, and the World Health Organization (WHO) attributes 38 million deaths a year to non communicable diseases. In the United States approximately 40% of adults have at least two chronic conditions. Living with two or more chronic conditions is referred to as multimorbidity.

Тәуекел факторлары

Қауіп факторлары жасқа және жынысқа байланысты өзгеше болуымен қатар, АҚШ-тағы көптеген созылмалы аурулардың себебі диета, өмір салты және метаболизмдік қауіп факторлары болып табылады. Сондықтан, темекі тастау, салауатты тамақтану және физикалық белсенділікті арттыру сияқты мінез-құлық өзгерістері арқылы осы жағдайлардың алдын алуға болады. Созылмалы аурулардың маңызды қауіп факторларының бірі – әлеуметтік детерминанттар. Әлеуметтік-экономикалық жағдай, білім деңгейі және нәсіл/этникалық топ сияқты әлеуметтік факторлар созылмалы ауруларды емдеуде байқалатын теңсіздіктердің басты себебі болып табылады. Медициналық көмекке қол жеткізудегі бұл кедергілер науқастарды бақылау және емдеу үрдісін уақытында жалғастыруын қиындатады. АҚШ-та аз ұлт өкілдері мен төмен кірісті қабаттар ауруды ертерек анықтау үшін қажетті профилактикалық қызметтерді алу мүмкіндігінен кем үлес алады. Созылмалы аурулары бар балалардың психикалық денсаулығында бұзылулар сау балаларға қарағанда екі есе көп кездеседі. Әкелердің депрессиясы және отбасылық стресс науқастар арасында проблемалардың көбеюіне әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, туыстар арасындағы қарым-қатынастағы қиындықтар және отбасының ауруға ұшырауы науқастар мен олардың отбасыларына психологиялық қысымды арттырады. Сондықтан, халықты біліммен қаруландыру, салауатты өмір салтын насихаттау және созылмалы аурулар туралы хабардар ету мақсатындағы денсаулық сақтау бағдарламалары маңызды рөл атқарады. Бұл бағдарламалар мемлекеттік, федералдық және жеке қаржыландырудан пайда көруі мүмкін болғанымен, оларды іске асыру көбінесе жергілікті агенттіктер мен қоғамдық ұйымдардың міндеті болып табылады. Зерттеулер көрсеткендей, денсаулық сақтау бағдарламалары жүрек-қан тамырлары аурулары, қант диабеті және қатерлі ісіктерге байланысты өлім-жітімді төмендетуде тиімді, бірақ нәтижелер аурудың түріне және бағдарламалардың сипатына байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы, қатерлі ісікке қарсы профилактика мен скринингтің әртүрлі тәсілдерінің нәтижелері қатерлі ісіктің түріне байланысты болды. Созылмалы аурулардың өсуі алдын алуға және шығындарды бақылаудағы оның әлеуетті рөліне қызығушылықты жаңартты. 2008 жылы Америка денсаулық сақтау қоры (Trust for America's Health) жылына бір адамға 10 доллар инвестициялау, оның ішінде тиімділігі дәлелденген қоғамдық бағдарламаларға және салауатты өмір салтын (физикалық белсенділікті арттыру, дұрыс тамақтану және темекі татудан аулақ болу) насихаттау арқылы бес жыл ішінде 16 миллиардтан астам доллар үнемдеуге болатынын бағалады. 2017 жылғы шолу (2022 жылы жаңартылған) мектептегі салауатты тамақтану, физикалық белсенділік және темекіге қатысты саясат сияқты созылмалы аурулардың қауіп факторларын жоғарылату саясатының оқушылардың денсаулық мінез-құлқына немесе қызметкерлер мен оқушылардың біліміне жақсарту әкелеріне күмәнді екенін көрсетті. 2022 жылы жаңартылған шолу семіздік және физикалық белсенділік көрсеткіштерінің жақсарғанын анықтады, өйткені жақсартылған стратегияларды қолдану іске асыру араласуын арттырды, бірақ алкогольді пайдалану және тәуекелге қатысты мәселелерді шешу үшін қосымша зерттеулерді жалғастыру қажеттігін атап өтті. Дәрігерлерге немесе консультанттарға медициналық кездесулерді жоспарлауда пациентке бағытталған баламаларды табу созылмалы аурулары бар және медициналық кездесулерді өткізіп жіберуші адамдардың санын азайтуға көмектеседі деп ұсынылған, алайда бұл тәсілдердің тиімділігін көрсететін нақты дәлелдер жоқ. Ғалымдар қазіргі неолибералдық дәуірде бай және төмен кірісті қоғамдарда өзін-өзі күтуге баса назар аударылатынын атап көрсетеді. Бұл өзін-өзі күтуге бағытталған назар созылмалы аурулармен ауыратын науқастарды күтімге алуға дейін жетеді, емделушілердің өздерінің денсаулық жағдайын басқаруға баса назар аударумен емделушілердің толыққанды рөлін алмастырады. Сыншылар бұл төмен кірісті қоғамдарда созылмалы аурулары бар науқастар үшін қиын, тіпті мүмкін емес екенін атап көрсетеді, себебі денсаулық сақтау жүйелері, экономикалық және әлеуметтік құрылымдар бұл тәжірибені толық қолдамайды. Бағдарлама медбикелер мен денсаулық сақтау қызметкерлерінің күшімен жүзеге асырылатын қоғамдық күтім мен білім берудің тиімділігін көрсетеді. Созылмалы аурулардың кейбір эпидемиологиясы бірнеше диагнозға қатысты болуы мүмкін. Мысалы, семіздік және дене майының таралуы қант диабеті, жүрек және бүйрек аурулары сияқты көптеген созылмалы ауруларға әсер етеді және қауіп факторлары болып табылады. Әлеуметтік, экономикалық және қоршаған орта сияқты басқа эпидемиологиялық факторлар созылмалы аурулар диагнозымен тікелей себеп-салдар байланысы болмайды. Әдетте, жоғары әлеуметтік-экономикалық жағдай созылмалы аурулардың аз болуымен байланысты болғанымен, бұл екі айнымалы арасында тікелей себеп-салдар байланысы бар-жоғы белгісіз. Жұқпалы созылмалы аурулардың, мысалы, ЖИТС-тің эпидемиологиясы жұқпалы емес созылмалы аурулардан өзгеше. Әлеуметтік факторлар ЖИТС-тің таралуында рөл атқаратын болғанымен, бұл созылмалы ауруға шағу үшін жақын байланысқа түсу жеткілікті. Жұқпалы созылмалы аурулар көбінесе өмір салтын өзгерту арқылы емес, дәрі-дәрмектермен емделеді.

While risk factors vary with age and gender, many of the common chronic diseases in the US are caused by dietary, lifestyle and metabolic risk factors. Therefore, these conditions might be prevented by behavioral changes, such as quitting smoking, adopting a healthy diet, and increasing physical activity. Social determinants are important risk factors for chronic diseases. Social factors, e. g., socioeconomic status, education level, and race/ethnicity, are a major cause for the disparities observed in the care of chronic disease. Those barriers to medical care complicate patients monitoring and continuity in treatment. In the US, minorities and low income populations are less likely to seek, access and receive preventive services necessary to detect conditions at an early stage. Compared to their healthy peers, children with chronic illness have about a twofold increase in psychiatric disorders. Higher parental depression and other family stressors predicted more problems among patients. In addition, sibling problems along with the burden of illness on the family as a whole led to more psychological strain on the patients and their families. Therefore, public health programs are important in educating the public, and promoting healthy lifestyles and awareness about chronic diseases. While those programs can benefit from funding at different levels (state, federal, private) their implementation is mostly in charge of local agencies and community based organizations. Studies have shown that public health programs are effective in reducing mortality rates associated to cardiovascular disease, diabetes and cancer, but the results are somewhat heterogeneous depending on the type of condition and the type of programs involved. For example, results from different approaches in cancer prevention and screening depended highly on the type of cancer. The rising number of patient with chronic diseases has renewed the interest in prevention and its potential role in helping control costs. In 2008, the Trust for America's Health produced a report that estimated investing $10 per person annually in community based programs of proven effectiveness and promoting healthy lifestyle (increase in physical activity, healthier diet and preventing tobacco use) could save more than $16 billion annually within a period of just five years. A 2017 review (updated in 2022) found that it is uncertain whether school based policies on targeting risk factors on chronic diseases such as healthy eating policies, physical activity policies, and tobacco policies can improve student health behaviours or knowledge of staffs and students. The updated review in 2022 did determine a slight improvement in measures of obesity and physical activity as the use of improved strategies lead to increased implementation interventions but continued to call for additional research to address questions related to alcohol use and risk. Finding patient centered alternatives to doctors or consultants scheduling medical appointments has been suggested as a means of improving the number of people with chronic conditions that miss medical appointments, however there is no strong evidence that these approaches make a difference. Scholars point out that the current neoliberal era emphasizes self care, in both affluent and low income communities. This self care focus extends to the nursing of patients with chronic diseases, replacing a more holistic role for nursing with an emphasis on patients managing their own health conditions. Critics note that this is challenging if not impossible for patients with chronic disease in low income communities where health care systems, and economic and social structures do not fully support this practice. The program shows that community based care and education, primarily driven by nurses and health officers, works. Some epidemiology of chronic disease can apply to multiple diagnosis. Obesity and body fat distribution for example contribute and are risk factors for many chronic diseases such as diabetes, heart, and kidney disease. Other epidemiological factors, such as social, socioeconomic, and environment do not have a straightforward cause and effect relationship with chronic disease diagnosis. While typically higher socioeconomic status is correlated with lower occurrence of chronic disease, it is not known is there is a direct cause and effect relationship between these two variables. The epidemiology of communicable chronic diseases such as AIDS is also different from that of noncommunicable chronic disease. While Social factors do play a role in AIDS prevalence, only exposure is truly needed to contract this chronic disease. Communicable chronic diseases are also typically only treatable with medication intervention, rather than lifestyle change as some non communicable chronic diseases can be treated.

Америка Құрама Штаттары

2003 жылдан бастап деректерді жинау арқылы созылмалы аурулардың эпидемиологиясы туралы көбірек білім алуға бағытталған бірнеше бағдарлама бар. Бұл бағдарламалардың мақсаты – АҚШ-тағы әртүрлі созылмалы аурулар туралы эпидемиологиялық деректерді жинап, осы білімнің созылмалы ауруларды шешуде қаншалықты пайдалы болатынын көрсету. 2004 жылы АҚШ-тағы әр екінші американдыққа жуық (133 миллион) кем дегенде бір созылмалы аурумен ауырады, олардың көпшілігі (58%) 18 мен 64 жас аралығындағы адамдар. 2030 жылға қарай бұл көрсеткіш жыл сайын бір проценттен артуы күтілуде, нәтижесінде 171 миллион созылмалы аурумен ауыратын адам болады деп болжанып отыр. 1998 жылғы MEPS деректері бойынша, ересек американдықтардың 45%-ы кем дегенде бір созылмалы аурумен, ал 21%-ы бірнеше созылмалы аурумен ауырады. CDC-нің зерттеулеріне сәйкес, созылмалы аурулар Америкадағы егдеулер арасында ерекше алаңдаушылық туғызады. 2002 жылы 65 және одан жоғары жастағы американдықтардың өліміне инсульт, жүрек аурулары және қатерлі ісік сияқты созылмалы аурулар себеп болған, бұл халықтың осы тобындағы барлық өлімнің 61%-ын құрайды. Қазіргі уақытта американдық егдеулердің кем дегенде 80%-ы қандай да бір созылмалы аурумен өмір сүруде, олардың 50%-ы екі немесе одан да көп созылмалы ауруға шалдыққан. Егдеулер арасындағы созылмалы аурулар статистикасын қарастырғанда, созылмалы аурулар салдарынан болатын өлім-жітім статистикасын да ескеру қажет. Жүрек аурулары 65 жастан асқан ересектердің созылмалы аурулардан туындаған өлімінің басты себебі болып табылады, одан кейін қатерлі ісік, инсульт, диабет, созылмалы төменгі тыныс жолдары аурулары, тұмау және пневмония, сондай-ақ Альцгеймер ауруы тұр.

Америка Құрама Штаттары

Созылмалы аурулар медициналық көмекке жұмсалатын шығындардың үнемі өсуінің басты факторы болып табылады. 2002 жылы АҚШ Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету департаменті созылмалы ауруларға арналған медициналық көмек АҚШ-тағы барлық денсаулық проблемаларының ішінде ең қымбат екенін мәлімдеді. Healthy People 2010 баяндамасы бойынша, АҚШ-тағы медициналық көмекке жыл сайын жұмсалатын 2 триллион доллардың 75% -дан астамы созылмалы жағдайларға байланысты; Medicare жүйесінен пайдаланатындар үшін (65 жастан асқандар) шығындар одан да жоғары пайызбен есептеледі. Сонымен қатар, 2017 жылы АҚШ-та денсаулық сақтауға жұмсалған 3,3 триллион доллардың 90% созылмалы аурулар мен жағдайларды емдеуге кеткені есептелді. Шығындардың өсуіне созылмалы аурулардың кең таралғандығы және халықтың өмір сүру ұзақтығының артуы ықпал етеді. Емдеу әдістерінің жетілдірілуі созылмалы аурулармен ауыратын науқастардың өмір сүру ұзақтығын едәуір арттырды, бірақ бұл ұзақ мерзімді кезеңде қосымша шығындарға әкеп соқты. Айта кетерлік бір жетістік – ВИЧ жұқтырған науқастардың өмір сүру көрсеткіштерін және өмір сапасын едәуір жақсартқан вирусқа қарсы біріктірілген терапияның жасалуы. Денсаулық сақтаудың тікелей шығындарынан өзге, созылмалы аурулар күнделікті іс-әрекеттерге шектеулер қою, еңбек өнімділігінің төмендеуі және жұмыс күндерінің жоғалтылуы арқылы экономикаға да елеулі салмақ түсіреді. АҚШ халқының барлық топтарында артық салмақ пен семіздіктің өсуі ерекше алаңдау тудырады.

Әлеуметтік және жеке әсері

Соңғы кезде әлеуметтік факторлар мен созылмалы жағдайлардың таралуы және олардың нәтижелері арасындағы байланыс анықталды.

Психикалық денсаулық

Жақында жалғыздық, жалпы денсаулық және созылмалы аурулар арасындағы байланыс ерекше атап өтілді. Кейбір зерттеулер жалғыздықтың темекі шегу мен семіздік сияқты денсаулыққа зиянды әсер ететінін көрсетті. Бір зерттеуде оқшаулану сезімінің денсаулықтың нашар екенін өздігінен хабарлаумен байланысты екені анықталды, ал жалғыздық сезімі адамдарда психикалық денсаулық бұзылыстарының пайда болу ықтималдығын арттырды. Созылмалы ауру мен жалғыздық арасындағы байланыс белгілі, бірақ көбінесе емдеу кезінде назардан тыс қалады. Мысалы, бір зерттеуде бір адамға шаққанда созылмалы аурулардың санының көп болуы жалғыздық сезімімен байланысты болды. Мұның себептерінің бірі – тәуелсіздікті сақтау мүмкін болмауы, сондай-ақ созылмалы аурудың адам үшін стресс факторы болуы. 65 жастан асқан ересектердегі жалғыздыққа қатысты зерттеуде, жалғыздықтың төмен деңгейі және отбасылық қолдаудың жоғары деңгейі гипертония және қант диабеті сияқты бірнеше созылмалы аурулардың жақсы нәтижелерімен байланысты екені анықталды. Дәрігерлер созылмалы ауруларға психосоциалдық көзқараспен көбірек қарастырып, осы ауруларға шалдыққан адамдардың санының артуына көмектесуде. Осы бағытқа қарамастан, созылмалы аурулардың тиісті емделмейтініне қатысты сын-ескертулер әлі де бар, сонымен қатар науқастарға арналған созылмалы аурулардың мінез-құлқылық аспектілеріне немесе психологиялық түрдегі қолдауға жеткілікті назар берілмейді. Созылмалы аурулары бар адамдардың психикалық денсаулығы дәрігерлердің көбінесе елемеушілік танытатын маңызды жағы болып табылады. Созылмалы аурулармен айналысатын терапевтер де қолдау көрсетуге дайын, созылмалы аурулардың психикалық салдарын азайтуға көмектеседі, себебі бұл аурулардың әсері қоғамда көбінесе бағаланбайды. Күнделікті өмірін шектейтін созылмалы аурулары бар ересектерде депрессия деңгейі жоғары және өзіне сенімсіздік сезімі сау адамдарға және шектеусіз созылмалы аурулары бар адамдарға қарағанда көбірек байқалады. Созылмалы аурудың эмоционалдық әсері адамның интеллектуалдық және білім алу дамуына да әсер етеді. Мысалы, 1-ші типті диабетпен ауыратын адамдар өмір бойы монотонды және қатаң денсаулық сақтаумен айналысады, оған күнделікті қандағы қант деңгейін бақылау, инсулин инъекциялары және үнемі өзін-өзі күту кіреді. 1-ші типті диабет және басқа да созылмалы аурулар кезінде қажет болатын осы тұрақты назар психологиялық бейімдемеушілікке алып келуі мүмкін. Диабетке төзімділік теориясы сияқты бірнеше теориялар бар, олар қорғаныш механизмдерінің адамның дамуы мен қызметіне қауіп факторларының әсерін азайтатынын көрсетеді.

The connection between loneliness, overall health, and chronic conditions has recently been highlighted. Some studies have shown that loneliness has detrimental health effects similar to that of smoking and obesity. One study found that feelings of isolation are associated with higher self reporting of health as poor, and feelings of loneliness increased the likelihood of mental health disorders in individuals. The connection between chronic illness and loneliness is established, yet oftentimes ignored in treatment. One study for example found that a greater number of chronic illnesses per individual were associated with feelings of loneliness. Some of the possible reasons for this listed are an inability to maintain independence as well as the chronic illness being a source of stress for the individual. A study of loneliness in adults over age 65 found that low levels of loneliness as well as high levels of familial support were associated with better outcomes of multiple chronic conditions such as hypertension and diabetes. Physicians are leaning more towards a psychosocial approach to chronic illness to aid the increasing number of individuals diagnosed with these conditions. Despite this movement, there is still criticism that chronic conditions are not being treated appropriately, and there is not enough emphasis on the behavioral aspects of chronic conditions or psychological types of support for patients. The mental health intersectionality on those with chronic conditions is a large aspect often over looked by doctors. And chronic illness therapists are available for support to help with the mental toll of chronic illness a it is often underestimated in society. Adults with chronic illness that restrict their daily life present with more depression and lower self esteem than healthy adults and adults with non restricting chronic illness. The emotional influence of chronic illness also has an effect on the intellectual and educational development of the individual. For example, people living with type 1 diabetes endure a lifetime of monotonous and rigorous health care management usually involving daily blood glucose monitoring, insulin injections, and constant self care. This type of constant attention that is required by type 1 diabetes and other chronic illness can result in psychological maladjustment. There have been several theories, namely one called diabetes resilience theory, that posit that protective processes buffer the impact of risk factors on the individual's development and functioning.

Қаржылық шығындар

Созылмалы аурулары бар адамдар өз қалтасынан көбірек төлейді; бір зерттеуде американдықтардың орташа есеппен 2243 долларға артық жұмсағаны анықталды. Қаржылық жағдай дәрі-дәрмек қабылдауға немқұрайлылықты күшейтеді. Кейбір елдерде заңдар созылмалы аурулары бар науқастарды артық қаржылық жауапкершіліктен қорғайды; мысалы, 2008 жылдан бастап Франция созылмалы аурулары барлар үшін қосымша төлемді шектеді, ал Германия шығын үлесін жалпы халық үшін 2%-ға қарағанда 1%-ға дейін төмендетті. Медициналық-өнеркәсіптік кешенде созылмалы аурулар фармацевтикалық компаниялар мен созылмалы аурулары бар адамдар арасындағы қарым-қатынасқа әсер етеді. Өмірді сақтайтын немесе өмірді ұзартатын дәрілердің бағасы пайда табу үшін көтерілуі мүмкін. Созылмалы ауруларға арналған дәрілердің бағасын реттеу шаралары жеткіліксіз, бұл дәрі бағасының шегі болмауынан фармацевтикалық компаниялардың табысын арттыруға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, кейбір созылмалы аурулар өмір бойы сақталады, бұл фармацевтикалық компанияларға осы мүмкіндікті пайдалануға жол ашады.

Жынысы

Жыныс созылмалы ауруларға қоғамның қабылдауы мен емделу әдісіне әсер етеді. Әйелдердің созылмалы денсаулық мәселелері көбінесе әйелдің фертильдігіне кедергі келтіргенде емдеуге лайықтырақ немесе ауыррақ деп есептеледі. Тарихи тұрғыдан алғанда, әйелдің өмірінің басқа салаларына әсер еткен кезде оның созылмалы ауруларына онша назар берілмейді. Көптеген әйелдер фертильділік пен денсаулықтың маңыздылығына қоғам тарапынан жасалатын қысым салдарынан өзін кемсіз немесе тіпті "толыққанды әйел емес" деп сезінеді, әсіресе дәстүрлі әйелдік идеалдарға қатысты. Мұндай әлеуметтік тосқауылдар әйелдердің өмірдегі басқа да қызметтерді атқаруына және өз армандарына жетуіне кедергі келтіреді.

Әлеуметтік-экономикалық сынып және нәсіл

Нәсілдік фактор созылмалы аурулардың пайда болуымен байланысты деген болжам бар, бірақ оған көптеген басқа да факторлар әсер етуі мүмкін. Ұлттық азшылықтар ақ нәсілді адамдарға қарағанда көптеген созылмалы ауруларға 1,5-2 есе жиі шалдығады. Испандық емес қара нәсілділердің арасында қан қысымы ақ нәсілділерге қарағанда 40%-ға жоғары, қант диабеті 77%-ға көп кездеседі, ал американдық үндістер мен Алясканың жергілікті тұрғындары испандық емес ақ нәсілділерге қарағанда семіздікке 60%-ға көбірек бейім. Осының бір себебі экологиялық расизм болуы мүмкін деп саналады. Мысалы, Мичиган штатындағы Флинт қаласында, төмен құнмен сатылатын тұрғын үйлерге қалдықтар төгілгеннен кейін, ішуге жарамсыз суда қорғасынның деңгейі жоғары болды. Сондай-ақ, кірісі төмен аймақтарда тұратын балалар арасында астма ауруының көрсеткіші жоғары, себебі осы аймақтарда көп мөлшерде зиянды заттар шығарылады.

Қорғаушылық және ғылыми-зерттеу ұйымдары

2011 жылы Еуропада 100 000-нан астам денсаулық сақтау қызметкерін біріктіретін Еуропалық созылмалы аурулар альянсы құрылды. АҚШ-та созылмалы ауруларға бағытталған көптеген коммерциялық емес ұйымдар жұмыс істейді, оның ішінде Америкалық диабет қауымдастығы, Альцгеймер қауымдастығы, Крон және колит қоры сияқты нақты ауруларға шоғырланған ұйымдар бар. Сондай-ақ, созылмалы аурулар бойынша жалпы қорғау немесе зерттеулермен айналысатын кең ауқымды ұйымдар да бар, мысалы, Созылмалы аурулар директорларының ұлттық қауымдастығы, Созылмалы аурулармен күресу серіктестігі, 2015 жылы Орегон штатында құрылған Созылмалы аурулар коалициясы және Созылмалы саясатты қолдау альянсы.