Кіріспе

Австрияда туған британдық химик Фридрих Адольф Панет (31 тамыз 1887 – 17 қыркүйек 1958) – австриялық, кейіннен британдық азаматтыққа өткен химик. Нацистерден қашып, ол Ұлыбританияға көшті. 1939 жылы британдық азаматтық алды. Соғыстан кейін Панет Германияға оралып, 1953 жылы Макс Планк химия институтының директоры болды. Ол өз заманындағы ұшпалы гидридтер саласындағы ең білікті маман саналды және стратосфераны зерттеуге маңызды үлес қосты. Панеттің «химиялық элемент» жөніндегі тұжырымы IUPAC қабылдаған ресми анықтама болып табылады.

Өмірбаян

Фридрих (Фриц) Панет физиолог Джозеф Панеттің ұлы болып дүниеге келді. Ол және оның үш бауыры протестанттық дінде тәрбиеленді, бірақ ата-анасы еврей тегінен шыққан. Ол Венадағы танымал Шоттенгимназияда білім алды. Вена университетінде химияны оқыды, ал Мюнхен университетінде Адольф фон Баермен жұмыс істегеннен кейін 1910 жылы Вена университетінің органикалық химия кафедрасында Зденко Ханс Скрауптың жетекшілігімен докторлық диссертациясын қорғады. Ол органикалық химиядан бас тартып, 1912 жылы Венадағы Радийді зерттеу институтына, Стефан Мейердің радиохимиялық тобына қосылды. 1913 жылы ол Глазго университетінде Фредерик Соддиді және Манчестер университетінде Эрнест Рутерфордты кездестірді. Осы жылы ол Елсе Хартманға үйленді; олардың ұл мен қызы болды. 1913 жылы абилитациядан өткеннен кейін Прага университетінде Отто Хёнигшмидтің ассистенты болды. 1919 жылдан 1933 жылға дейін ол Германияның әртүрлі университеттерінде профессор болып жұмыс істеді: Гамбург университеті (1919), Берлин университеті (1922), Кенигсберг университеті (1929). 1927 жылы Панет пен Курт Петерс сутекті гелийге айналдыру жөніндегі нәтижелерін жариялады, бұл қазір суық ядролық синтез деп белгілі. Кейіннен олар бұл нәтижелерден бас тартып, ауадағы гелийдің фоны өлшенгенін мәлімдеді. 1933 жылы Гитлердің билікке келуі кезінде ол Англияда лекциялық сапарда болды және Германияға оралмады. 1939 жылы ол Дарем университетінің профессоры болды және 1953 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін сол қызметте қалды. Майнцтегі Макс Планк химия институтының директоры қызметіне шақырылуы оны Германияға оралуға итермеледі. Ол онда космохимия бөлімін құрып, метеориттерді зерттеуді бастады. 1958 жылы қайтыс болғанға дейін институтта жұмыс істеді.

Құрметтер мен марапаттар

Панет 1916 жылы Либен сыйлығын, 1936 жылы Ливерсидж сыйлығын және 1957 жылы Либиг медалін алды. 1947 жылы ол Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Панетит минералы және Ай кратері Панет оның құрметіне аталған.