Кіріспе

Кейде операциядан кейін пайда болатын сұйықтық қалтасы. Серома – мөлдір сарысу сұйықтығының (фильтрленген қан плазмасының) жиналуы. Олар операциядан кейін денеде, әсіресе, кеуде, іш және қайта құру операцияларынан кейін пайда болуы мүмкін. Оларды физикалық белгілерімен және компьютерлік томография арқылы анықтауға болады. Сероманы басқару қиын болуы мүмкін. Сарысу сұйықтығы өздігінен шығуы мүмкін, ал тоқтаусыз шығу проблемалар тудыруы мүмкін. Сұйықтықты, хирургиялық дренаж қою арқылы да, ағызуға болады. Сероманың алдын алу үшін сақтықпен операция жасау қажет, ал олар пайда болуына дейін дренаждарды орнатуға болады. Пациенттің позыциясы мен дене күйі қауіпті азайтуға көмектеседі, сондай-ақ кеуде операциясынан кейін кеудеге бандаж салу да қауіпті азайтады.

Этимология

16 ғасырдың басында бұл сөз "сулы" деген мағынада пайда болған, кейін мағынасы "сарысуды бөлетін немесе сарысуы бар" дегенге өзгерген. Ол тікелей "сулы сұйықтық, сарысу" дегенді білдіретін *serosus* сөзінен туындаған. Бұл сөз *oma* сөз құраушы элементімен біріктірілді, онда *o* – ұзартылған түбір дауыстысы, ал *ma* – жұрнақ, әсіресе медициналық терминологияда "ісік" немесе "аурулы өсу" мағынасында қолданылады.

Жіктеу

Серомада сероздық сұйықтық болады. Ол жарылған ұсақ қан тамырларынан шығып, сондай-ақ зақымданған және өліп бара жатқан жасушалардың тудырған қабыну сұйықтығынан құралған қан плазмасынан тұрады. Серомалар гематомалардан – қанның қызыл түлкілерінен, және абсцестерден – инфекция салдарынан пайда болатын іріңнен өзгеше. Сероздық сұйықтық лимфадан да мүлдем ерекшеленеді.

Белгілері мен симптомдары

Сероманы әдетте тері астындағы қатты ісік ретінде сезуге болады.

Себеп

Серома көбінесе операция нәтижесінде пайда болады. Серомалар ең көп кездесетін жағдайлар – сүт безі операциялары (мысалы, мастэктомия), іш қуысы операциялары және қайта құру операцияларынан кейін. Сонымен қатар, мойын операцияларынан және жарық тіні жөндеуден кейін де кездесуі мүмкін. Серома – сүт безі операцияларынан кейін болатын ең көп таралған хирургиялық асқыну. Бұл сүт безіндегі бай лимфа жүйесі, лимфа сұйықтығындағы фибриноген деңгейінің төмендігі және операциядан кейін сүт безінде бос кеңістіктердің пайда болуына байланысты, бұл сероманың қалыптасуына себеп болады. Серома егде жастағы және семіз адамдарда жиірек кездеседі.

Диагностика

Серома терідегі белгілер бойынша диагностикаланады.

Хирургиялық

Жұмсақ хирургиялық техника, қан кетуді мұқият және ұқыпты бақылау арқылы, серомалардың пайда болуын болдырмауға көмектеседі. Липосакция "жапырақ" жасаумен қатар жасалғанда және потенциалды кеңістік өңделген аймақпен біріккенде сероманың қалыптасуына себеп болуы мүмкін. Қарны тарту операциясында электрохирургиялық диссекция сарысудың пайда болуына әсер ете ме, әлде оның алдын алады ма деген пікір қақтығыстары бар. Дренаждар дәстүрлі түрде қолданылады, бірақ олардың пайдалануын кейбір авторлар сарапқа салып, тек шүберекті тігудің өзі дренаждарды қолданумен салыстырғанда жақсы нәтижелерге жеткілікті болуы мүмкін деп санайды. Серомалар сұйықтық жиналуы мүмкін болатын "өлі кеңістік" деп аталатын жерде жиналады. Барлық күш-жігер осы өлі кеңістікті азайтуға немесе жоюға бағытталған. Шүберекті тігу тері-май қабатының терең бұлшықет қабатынан ажырау қаупін азайтады, сондай-ақ осы қабаттарды физикалық түрде біріктіріп, ажыраудың сұйықтықпен толуына жол бермейді. Дренаждар осы екі қабатты жақындастырады, нәтижесінде организмнің табиғи "жабыстырғышы" (фибрин) мен жараның жазылуы үшін берік байланыс құруға мүмкіндік туады.

Хирургиялық емес

Қабаттар арасындағы қозғалыстың алдын алу, фибриннің алғашқы байланысын жараның жұқа, берік жара тінімен емделу арқылы нығайтуға мүмкіндік береді. Кейбір хирургиялық операцияларда нақты белгілі бір дене позицияларын болдырмау тиімді болуы мүмкін. (Мысалы, абдоминопластика кезінде тік отырып, тізелерін бүгіп, жамбасын иілген күйде отыру, төменгі құрсаққа қысым түсіріп, серома пайда болу қаупін арттырады. Пациентке тік тұру немесе кем дегенде жартылай жатып қалу ұсынылады). Сыртқы қысым дене қозғалысын шектеуге көмектеседі, сонымен қатар сұйықтықтың қантамырлардан шығуын азайтуға, оларға кері қысым түсіру арқылы көмектеседі деп саналады. Сүт безін үлкейту немесе екі жақты мастэктомиядан кейін бірнеше апта бойы кеуде құрылысын бандаждау серома пайда болу қаупін азайту үшін ұсынылуы мүмкін.

Емдеу

Кейде серомаларды басқару қиынға соғуы мүмкін. Мастектомиядан кейін жараға тігіс салу (жараға үзілісті, терең тігістер енгізу) сероманың пайда болуын едәуір азайтады. Жұқа инемен сұйықтық сору – жиі қолданылатын процедура. Кейбіреулер оны серома бактерияларға өсіру ортасы болуы мүмкін болғандықтан ұсынады, ал басқалары тек шамадан тыс сұйықтықты шығару үшін, себебі тіпті антисептикалық жағдайда жасалған сұру да инфекция қаупін тудырады. Оның көлеміне және созылу мерзіміне байланысты, ағып тұруды тоқтату үшін сарысуды сұрып алып, қысымды таңуларды қолдану қажет болуы мүмкін, бұл бірнеше аптаға дейін созылуы мүмкін. Маман жүргізетін лимфа дренажы да сероманы басқаруға және емдеуге көмектеседі. Егер сарысу немесе ағып тұру (мысалы, жұмсақ тіндер биопсиясынан кейін) жойылмаса, науқасты қайтадан операциялық бөлмеге алып, жараға жабық дренаж орнату қажет болуы мүмкін. Лумпектомия жасағанда, лимпектомия орнында сероманың пайда болуы медициналық әдебиеттерде пайдалы деп көрсетілген, оның сүтінің пішінін сақтауға көмектесетіні айтылады. Серомалар – жартылай сүт безіне сәулемен емдеудің мақсаты болып табылады. Кейбір жағдайларда, операциядан кейін сәулемен емдеу курсына дейін серомадан сұйықтық шығару қажет болуы мүмкін.