Копт тілінің 1850 жылдан бергі реформасы: Бохайр диалектісінің екі түрлі айтылуы – жаңа грек-копт және ескі Бохайр. Тарихы, себептері мен реформалар туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Копт тілінің айтылу реформасы 1850 жылдан бері Копт Православ шіркеуінің тілі ретінде қолданылатын Бохари диалектісінің литургиялық айтылуында екі маңызды өзгеріске әкелді. Копт тілі бұл кезде ана тілі ретінде қолданылымнан тоқтағандықтан, білім берудегі өзгерістер тілдің айтылуын өзгертті. Қазіргі қолданыстағы екі айтылу дәстүрі 19-шы және 20-шы ғасырлардағы екі кезекті реформаның нәтижесі: Кирилл IV (1854–1861) бұйырған "жаңартылған айтылу" немесе "грек-бохари айтылуы" Копт тілінің дыбысталуын қазіргі грек тіліндегі сәйкес әріптермен жазылған дыбыстардың айтылуына сәйкес етуді көздейді. "Ескі бохари айтылуы" осы реформадан бұрынғы тілдің айтылуын қалпына келтіруге бағытталған.
Coptic pronunciation reform, since 1850, has resulted in two major shifts in the liturgical pronunciation of Bohairic, the dialect of Coptic used as the language of the Coptic Orthodox Church. Since Coptic had ceased to be spoken as a mother tongue by this time, a change in education changed how the language was spoken. The two traditions of pronunciation in contemporary use arise from two successive reforms in the 19th and 20th centuries:
The "reformed pronunciation" or "Greco Bohairic pronunciation", mandated by Cyril IV (1854–1861), models the pronunciation of the sounds of Coptic, after how the sounds written with the equivalent letters were pronounced in Modern Greek. The "Old Bohairic pronunciation" aims to reconstruct the pronunciation of the language as it was before this reform.
Реформаланған айтылу (грек-бохари)
Александрия папасы Кирилл IV (1854–1861) тұсында Александрияның копт және грек православие шіркеулері арасында бірігу мәселесі талқыланды, соның нәтижесінде Мысырдағы екі шіркеудің де басшысы – бір патриарх болуы мүмкін еді. Бірлікке келісім болмады, бірақ сол кездегі ұсыныстардың бірі – копт тілінің айтылуын грек тіліне жақындату болды. Бұл жобаның негізгі ұйымдастырушысы Ириан Гиргис Муфтах болды, ол сол кезде Патриархтық шіркеуде копт тілін оқытқан. Копт әліпбиі грек әліпбиімен көптеген әріптерді ортақтасқандықтан, ол копт тілінің грек тіліне қарай өзгеруінің оң реформа болады және екі шіркеудің күтілетін одағына көмектеседі деп есептеді. Сол кезде Египеттегі қоғамдық пікір француз әскери науқандарымен (1798–1801) қозғалып, олардың ғалымдары бірнеше жыл Египетте қалды. Көптеген адамдар еуропалық идеялар мен тәжірибелер египеттік (немесе Османдық) салтынан артық деп санады. Греко-бохаиралық айтылу , , және фонемаларын енгізді, сондай-ақ тілде глотальді тоқтатулардың көбеюіне әкелді. Реформаланған айтылу (греко-бохаиралық айтылу) Клирикияның (теологиялық семинарияның) беделімен таратылды, бірақ наразылықтарсыз емес. 1950 жылдарға қарай ол Мысырдың барлық аймақтарында орнықты, бірақ Жоғарғы Египеттегі шағын ауылдық приходтарда, жергілікті ауылдан келмеген дін қызметкерлерін қабылдаудан бас тартқан жерлерде қолданылмады. Бұл реформалар барысында бохаиралық ескі айтылу жиі Сахид деп дұрыс емес аталатын, тағы бір копт диалектісінің атымен шатастырылды. Алайда, кейбір еуропалық коптологтар Жоғарғы Египет ауылдарының тұрғындары шынайы дәстүрді сақтап қалғанын айтып, грек тілінің ықпалымен айтылуға сынды пікір білдірді. Атап айтқанда, доктор Г. Соби греко-бохаиралық айтылу туралы мақаласында былай деді: «Копт тілінде жазылған қазіргі заманғы барлық кітаптар грек айтылуының біраз бұрмаланған түрін қабылдайды және оны өз тілдеріне толығымен қолданады. Өкінішке орай, біздің жергілікті авторларымыздың ешқайсысы грек тілін жеткілікті білмейді, сондықтан копт тіліне қатысты ережелерге айналдыруға тырысатын қателіктерді түсіне алмайды».
During the time of Pope Cyril IV of Alexandria (1854–1861), there were discussions between the Coptic and Greek Orthodox Churches of Alexandria about whether to unite, so one Patriarch would be the head of both Churches in Egypt. The unification did not come about, but one of the proposals made at the time was to make Coptic pronunciation conform more closely to Greek. The chief architect of this project was Iryān Girgis Muftāḥ, who taught Coptic in the Patriarchal Church at that time. Since the Coptic alphabet shares many letters with the Greek alphabet, he assumed that any change of Coptic pronunciation towards Greek would be a positive reform and would also assist with the expected union between the churches. At the time, popular feeling in Egypt had been stirred up by the French military campaigns (1798–1801), whose scientists remained in Egypt for some years, and many people had come to feel that the European ideas and practices were superior to Egyptian (or Ottoman) customs. The Greco Bohairic pronunciation introduced phonemes like , , and in addition to an increase in glottal stops. The reformed pronunciation (Greco Bohairic pronunciation) was spread by the authority of the Klirikia (Theological Seminary) but not without controversy, and by the 1950s it had become established throughout Egypt except in a small number of parishes in upper Egypt that refuse to accept any priest from outside the local village. In the course of this campaign of reform, the old Bohairic pronunciation was often inaccurately referred to as Sahidic, the name of another Coptic dialect. However, some European Coptologists commented on the fact that the villagers of Upper Egypt retained a more authentic tradition, and wrote disparagingly about the Greek influenced pronunciation. Most notably Dr G. Sobhy commented on Greco Bohairic pronunciation in an article saying, "All modern books written on Coptic by native authors adopt more or less a mutilated form of Greek pronunciation and apply it entirely to their language. Unfortunately none of our native authors here knows sufficient Greek to realise the outstanding mistakes he is trying to form into rules applicable to the Coptic language."