Кіріспе
"Бір кез, бір жер" – Space: 1999 телесериалының бірінші маусымның он алтыншы бөлімі. Сценарий авторы – Джонни Бёрн, режиссері – Дэвид Томблин. Соңғы түсірілім сценарийі 1974 жылдың 20 қаңтарымен тарихталған, ал көк парақшаға түзетулер 1974 жылдың 25 қаңтары мен 1 сәуірінде енгізілді. Нақты түсірілім 1974 жылдың 2 сәуірінен 19 сәуіріне дейін жүргізілді. "Жоғалған байланыс" түсірілімі барысында екінші топтың түсірілімдері екі күн бойы, 1974 жылдың 23 сәуірінде және 25 сәуірінде өтті.
Сюжет
Бұл Альфа Ай базасындағы әдеттегі "таң". Регина Кессланн бір шаруамен Бас миссиядан өтіп бара жатқанда, бірдеңе дұрыс емес екенін сезініп, қадамын тоқтатады. Ұзақ өтпей, барлық қауым да сол түсініксіз алаңдаушылықты сезінеді. Бұған себеп әлі құралдармен анықталған жоқ: Айдың жылдамдығымен өтуіне кедергі келтіріп тұрған, құйылып айналып жатқан зор энергия массасы. Ай осы массаның қашықтығына жеткенде, аномалияның күшті гравитациялық күші оны алға тартқызады. Ай спираль ортасына құлай бергенде, барлығы да теңселіп, құлап кетеді. Жылдамдық көрсеткіштері шегінен асып, сенсорлар тоқтап қалады. Көп түрлі түсті энергия айналынан өтіп бара жатқан Айды күшті турбуленттілік соқтығысады. Регина бөлмеден қашуға тырысады, бірақ Ай аномалияның тыныш, уақыттан тыс орталығына келгенде барлық қозғалыс тоқтап, әркімнің көшірмесі пайда болады. Көшірме Ай түпнұсқадан бөлініп кеткенде, двойниктер бірінен соң бірі ажырасып, әрқайсысы түпнұсқасын ашумен қалдырады. Терезеден Хелена Расселл екінші Айдың алысқа жылдамдықпен ұшып бара жатқанын көреді. Соңында, бәрі де ақ жарықпен жоғалады – Айды қалыпты кеңістікке және Альфа халқының санасын қалпына келтіру үшін. Джон Кениг жөндеу жұмыстарын ұйымдастырып, әлі есінен танымаған Регинаға медициналық топты шақырады. Ол Виктор Бергманнан түсіндірме сұрайды. Профессор олардың ғарыш кеңістігінің мүлдем басқа аймағында екеніне таңғалады. Аномалия оларды бірнеше секунд ішінде миллиардтаған шақырымға ұшырып жіберген болуы керек. Коэниг Хеленаға диагностикалық бөлімде қосылады, онда коматоздық Регина емге жауап бермейді. Басқалар да осындай симптомдарды сезінген кезде – шок, бас ауруы, екі көзді көру – және қалпына келді, Регинаның жағдайы нашарлап келеді. Жөндеу жұмыстары жүріп жатқанда, олар Айдың жаңа Күн жүйесіне жақындап келе жатқанын біледі. Кенеттен Регина оянады, бейбағдар және дұрыс емес сөздер айтады: ол қайтадан "онда" болды, ол екі Айды көрді, бәрі қалай "онда" болды, соның ішінде Алан мен Командир де, бірақ бұл түс болған болуы керек, өйткені Алан мен Командир өлген жоқ, олар өлмеді. Хелена бұл шизофрениялық әңгімені екі адамның өлмегендігіне сендіре отырып аяқтайды. Регина еңсесі түсіп, төбеге қарап, күннің қаншалықты ыстық екенін айтады. Дәрігер қыздың қолын тексергенде, оның күн сәулесінен күйгенін байқады. Кениг Регинаның жағдайы туралы Хелленамен кездеседі. Түсіндірілмейтін күннің күйгенімен қатар, қыз өзі бір планетада өмір сүріп жатыр деп санайды; оның көзқарасы бойынша Альфадағы қазіргі өмірі енді жоқ. Хелена бұл дежавю немесе психологиялық регрессияның классикалық жағдайы деген ұсыныстарды жоққа шығарады. Реджинаның қиялының әлемі идеалды емес, әсіресе ол Кениг пен Алан Картердің өлімін жоқтап жатқан кезде. Ай жарық жылдамдығынан жылдам жүретін болғандықтан, Бергман уақыт фактор болуы мүмкін деп болжайды. Регина өткен немесе болашақ өмірде өмір сүруі мүмкін, бірақ оны қазіргі уақытта сезінуі мүмкін. Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін, Күн жүйесінің сканерлері сары жұлдызды айналып жүрген тоғыз планетаны көрсетеді. Ұзақ қашықтықтағы сканерлер таныс болып көрінетін үшінші планетаға назар аударғанда, Компьютер оның Жер екендігін растайды. Сонымен қатар Ай жылдамдығы бәсеңдеп, орбитаға қайта кіру бағытына бет алды. Жеке түрде скептик Коэниг, ол ғарыштық аномалиямен кездейсоқ кездесу оларды кеңістікте жылжытқан болуы мүмкін деп қабылдаса да, Айды Жердің айналасындағы бұрынғы орбитасын қалпына келтіру траекториясына орналастыруды елестете алмайды дейді. Бергман философиялық: ғаламда тіпті Адамның ең үлкен қателіктері (мысалы, Айды орбитадан шығару) өзгерте алмайтын негізгі тәртіп болуы керек. Регина әлі де қиял әлемінде өмір сүрсе де, ол қалпына келеді. Ол өзінің сауығып кеткенін күйеуі Аланның қайтып оралуымен байланыстырады. Ол кісінің әлі келгенін түсінгенде, қыздың көңілі қалады. Хеленаның ақтауы жағдайды тек нашарлатады. Бір сәт ойланып, дәрігер келіп кететінін уәде етеді. Ол Картерді медициналық бөлімге шақырып, оның командирмен кездесуін үзіп тастайды. Астронавт жерді барлау үшін ұшуды жіберуге уәде береді, бірақ Кенигтің шешімі түпкілікті: Ай орбитада қауіпсіз болғанша, ешкімге жер бетіне түсуге рұқсат етілмейді. Картер Реджинаның қолына түсіп, таңғалады. Бірде ол оны көргенде қуанып жылап тұрса, келесіде ол өлді деп айқайлап жатыр. Елена оны емін-еркін есін жинайды. Дәрігер таңғалған Картерге өзінің ниетін түсіндіреді: оны қайтадан көргеннің шокімен Регинаны оның ойшауынан шығару. Ол оған Регинаның әлемінен суретті көрсетеді: гүлдің арасында орналасқан геодезиялық үй және аспандағы көтеріңкі күн. Дүниежүзілік ғарыш комиссиясына – немесе кез келген жерлік станцияға – үнемі жіберілетін хабарлар жауапсыз қалады. Кениг базалық жағдайды жариялайды, операция "Экзодус" (жер бетін барлауға арналған зонд) Ай қауіпсіз жер орбитасына енгеннен кейін іске қосылатынын хабарлайды. Оның сөзін естіп, Регина қара шапаны киген кейіпкердің өзіне шақырып тұрған қорқынышты көрінеді. Ол жақындасады және оның беті өзінің екенін түсінеді, ересектеген және қайғылы. Құрылысқаннан кейін, ол қайта қарайды: беті енді бас сүйек. Қорқып, ол қашады – және оның өзінің айнадағы бейнесімен тоқтатылады. Айыққан Регина айнаны сындырып жібереді. Дәрігер Матиаспен байланыс құралының көмегімен күтім бөлімінен қашып, патрульдік қауіпсіздік күзетшісімен кездеседі. Ақылынан айырылған күйде, ол оны ұрып, оның қаруын алып қояды. Бас миссияда Айдың Жер орбитасына қайта кіргені туралы қуанышты жариялау Регинаның тоқтатылады, ол бір қолында шок тапаншасын ұстап, екіншісімен басын ұстап тұр. Гистериялық, ол оны тыныштандыруға жасалған барлық әрекеттерді қабылдамайды, оның көзі тек Картерге қараған. Қыз оның құшағына лақтырады, "Мен білдім, сен өлмедің, мен білдім" деп сыбырлайды. Ол азапта құрылып, содан кейін салбырап қалады. Ол өлді. Кейінірек Бергман Кенигке таңқаларлық жаңалықты жеке хабарлайды: олар білген әлем жойылды. Жер осінің бес градусқа бұрылуы қатты геологиялық және климаттық өзгерістерге әкелді. Тек Оңтүстік Калифорниядағы Санта-Мария деген жер ғана өмірге жарамды. Хелена оларға Регинаның мәйіттерді қарау нәтижелерін жеткізеді. Оның ойшауына ұқсас жағдайдың физикалық себебі болды – қыздың бас сүйегінде екі жеке ми болды және оның салдарынан қысым оны өлтірді. Әрі қарайғы талқылау жедел шақырумен тоқтатылады. Жерден шығып келе жатқан аспан денесі бар. Ол – олардан олардың Ай базасының навигациялық сигналы естілетін көшірме Ай. Бергман олар өзімен кездескендей екенін ойлайды. Кениг пен Картер осы басқа Айға ұшып кетеді. Олар жабдықтан айырылған, қараусыз қалған басқа Ай базасын табады – "Экзодус" операциясының нәтижесі. Әрі қарайғы зерттеулер кратер жиегінде құлаған "Игл" бар екенін көрсетеді. Құлаған кемеге кіргенде, олар олардың орындықтарына бекітілген екі өлген астронавтты табады. Шалмаларының визірлерінен шаңды сүргенде, олар өлі өзімен бетпе-бет кездеседі. Хеленаның мәйіттерді қарауынан көшірме Кениг пен Картер бес жыл бұрын, "Игл" құлағанда болған жарықтан өлгенін анықтайды. Кениг қалған көшірме Альфалықтар Санта-Марияда қоныстанды деген ойға келеді. Хелена келіседі, Регинаның "ойышауы" оларға осыны айтқан деп санайды. Егер олар өздерінің "екінші өзімен" кездессе, Регинаға болғандай жағдай оларға да болуы мүмкін деп қорқады. Алайда, күтпеген оқиғалар Кенигті "Экзодус" операциясын бастауға мәжбүрлейді. Көшірме Ай жылдамдығы артқан – олардың орбитасында қозғалып, екі күн ішінде олармен соқтығысуы мүмкін. Жерге эвакуация енді қажет болғандықтан, олар жағдайды жылдам бағалауы керек. Хелена тек Кениг пен Картердің баруы керек екенін талап етеді, өйткені олардың екінші өзі...
—which fades to find the Moon in normal space and the population of Alpha regaining consciousness. John Koenig organises repair operations and calls a medical team for the still unconscious Regina. He approaches Victor Bergman for an explanation. The professor is baffled, as they are now in a completely different region of space. The anomaly must have propelled them uncountable billions of miles in a matter of seconds. Koenig joins Helena in the diagnostic unit, where a comatose Regina is not responding to treatment. While everyone else experienced similar symptoms—shock, headaches, double vision—and recovered, Regina's condition is deteriorating. As the repairs progress, they discover the Moon is approaching a new solar system. Suddenly, Regina awakens, disoriented and talking nonsense: she was up 'there' again she saw two Moons how everyone was 'there', including Alan and the Commander but it must have been a dream, because Alan and the Commander are dead no, they're not dead. Helena ends this schizophrenic exchange by assuring her the two men are not dead. Relieved, Regina gazes up at the ceiling, commenting on how hot the sun is today. The doctor examines the girl's hand and finds it sunburned. Koenig meets with Helena for an update on Regina's condition. Aside from the inexplicable sunburn, the girl believes she is living on a planet; from her perspective, her present life on Alpha no longer exists. Helena rejects suggestions that this is déjà vu or a classic case of psychological regression. The world of Regina's delusion is hardly ideal—especially as she is mourning the deaths of Koenig and Alan Carter. Since the Moon seems to have travelled faster than the speed of light, Bergman speculates time could be a factor. Regina could be living a past or future life, but feeling it in the present. With the repairs completed, scans of the solar system reveal nine planets orbiting a yellow star. When long range scanners are focused on the familiar appearing third planet, Computer confirms it to be Earth. Furthermore, the Moon is slowing down and on a course to re enter orbit. In private, a skeptical Koenig says that while he can accept that a chance encounter with a spatial anomaly could have shifted them across space, he cannot conceive it placing the Moon on a trajectory to re establish its former orbit around Earth. Bergman is philosophic; there must be a fundamental sense of order to the universe that even Man's worst blunders (such as blasting the Moon out of orbit) cannot alter. Though still living in her fantasy world, Regina is on the mend. Happily painting a picture, she attributes her recovery to the return of her husband, Alan. The sudden realisation that he has not yet come to visit upsets her. Helena's excuses only make matters worse. After a moment's thought, the doctor promises he will come. She summons Carter to the Medical Section, interrupting his meeting with the Commander. The astronaut insists on sending a reconnaissance flight to Earth, but Koenig's decision is final: no one will be allowed down to the surface until the Moon is safely in orbit. Reporting to Medical, Carter is stunned when Regina hurls herself into his arms. One minute she is weeping with pleasure at the sight of him, the next she is hysterically screaming he is dead. Helena is forced to sedate her. The doctor informs a bewildered Carter of her intention: to jolt Regina out of her delusion with the shock of seeing him—her dead husband back from the grave. She shows him the picture Regina has painted of her world: a geodesic house sitting in a field of flowers with a cheerful sun in the sky. Continuous hails to the World Space Commission—or any Earth station—go unanswered. Koenig makes a base wide announcement, reporting that Phase One of Operation Exodus (a reconnaissance probe of the surface) will be launched as soon as the Moon has safely settled into Earth orbit. Hearing his words, Regina awakens to a nightmare vision of a black cloaked figure beckoning to her. She approaches and realises its face to be her own, older and saddened. After experiencing a sharp spasm of pain, she looks again: the face is now a skull. Terrified, she runs away—to be brought up short by her own reflection in an endless mirror. Screaming, Regina lashes out and smashes the mirror. Escaping from the care unit using Dr Mathias's comlock, she encounters a patrolling Security guard. In her madness, she clobbers him and takes his weapon. In Main Mission, the joyous announcement of the Moon's re entry into Earth orbit is interrupted by Regina, wielding a stun gun in one hand and holding her pain wracked head with the other. Hysterical, she rejects all attempts to calm her, having eyes only for Carter. The girl flings herself into his arms, whispering, 'I knew you didn't die, I knew.' She convulses in agony, then goes limp. She is dead. Later, Bergman privately briefs Koenig on a startling revelation: the world, as they knew it, has been destroyed. A five degree deviation in the tilt of Earth's axis has resulted in devastating geological and climatic changes. The only remotely habitable area is a site in southern California known as Santa Maria. Helena joins them with the results of Regina's autopsy. What she thought was a mental condition had an underlying physical cause—the girl's skull contained two separate brains, and the resulting pressure killed her. Further discussion is interrupted by an urgent summons. A celestial object is moving out from behind Earth. It is the duplicate Moon from which they receive what sounds like their own Moonbase navigation signal. Bergman muses they have somehow caught up with themselves. Koenig and Carter fly to this other Moon. They find another Moonbase, deserted and stripped of all equipment—the result of Operation Exodus. Further investigation reveals a crashed Eagle straddling the rim of the crater. Boarding the wreck, they find two dead astronauts still strapped in their seats. Wiping the dust from their helmet visors, they find themselves face to face with their dead selves. Helena's post mortem reveals the duplicate Koenig and Carter died five years earlier, killed on impact when their Eagle crashed. Koenig reckons the rest of the duplicate Alphans settled at Santa Maria. Helena agrees, feeling Regina's 'delusions' were telling them that all along. If they encounter their 'other selves', she fears what happened to Regina could happen to them all. However, unexpected events force Koenig to initiate Operation Exodus. The duplicate Moon has increased velocity—moving in the same orbit as theirs, it will collide with them in less than two days. With evacuation to Earth now a necessity, they must quickly assess the situation. Helena insists that only Koenig and Carter should go, as their other selves are dead—though she, too, must go to study the medical implications. They arrive at Santa Maria in the middle of the night, finding a settlement in a desolate valley. They land at a distance and continue on foot, Helena plagued by a nameless anxiety. On arrival, they see dwellings identical to those in Regina's painting. Sending the others out to reconnoitre, Koenig approaches the nearest geodesic house. He watches a figure making observations with a telescope. It is a duplicate Bergman. The older man seems troubled by the Moon he sees, as if it were in the wrong part of the sky; he keeps looking to the other side of the sky where the other Moon emerges from behind a cloud bank. When Koenig steps out of the shadows, Earth Bergman does not seem at all surprised. At another living unit, Carter peeks through a window. He sees an older Sandra and another woman preparing a meal. He is startled by the identity of the other woman and tries to prevent Helena from looking. She is drawn to the window—and sees her older self. The two identical women lock eyes. Sandra shrieks in horror, bringing the Earth settlers out in force to confront some very familiar intruders. At daybreak, Bergman putters in his garden while conversing with Koenig. He tells him that this is Earth, but not the world they knew. It is a past or future Earth, perhaps one where they never existed. Apart from their community, the planet is empty (aside from artefacts of an extinct civilisation). They are interrupted by the antics of two children—Paul and Sandra Morrow's offspring. Koenig admires the settlers' fortitude and commends the decision to bring back life to this dead world. Bergman wryly replies that Koenig should approve: he made it in the first place. Carter visits Earth Regina's grave. Earth Morrow informs him that she died after an unnaturally violent storm. Carter reckons that was when they came into orbit and his Regina died, too. Morrow does not feel this is a coincidence. During this, the two Helenas meet. They reflect on how they were once one person but are now two separate individuals existing at the same time. Earth Helena knows her life here is at an end. 'Death' is a means of returning to herself and to those she loves—especially her husband, John Koenig. She leaves the living unit to find him. She walks over to Koenig and, without a word, they share one tender kiss before she dies in his arms. Enraged, the Earth settlers demand that the Alphans leave immediately. Koenig tries to reason with them, but weapons are soon drawn. Bergman intercedes. He proclaims that, though they are the same people, they are trapped in different times. Should another set of Alphans come and settle on Earth, chaos and disaster would reign; as witnessed, both Regina and Helena died when confronted with their other selves. The coming collision, however, will restore normality leaving one Moon, one community, one time. He ominously concludes if the Alphans are not on their own Moon when time corrects itself, they will have nowhere to die. After returning to Moonbase, Koenig and company solemnly await the collision. When the two Moons touch, they create a space time schism—returning both to the chaos of the anomaly. There, the Moons merge to form a single Moon. Once complete, everything vanishes in a burst of white light—which fades as the Alphans awaken to find they are again in a different part of space. Carter wonders if the other Alphans also survived. Koenig questions if they ever really existed. Helena then reaches down and retrieves something that had fallen to the floor a bouquet of roses given to her by Earth Bergman from his garden.
Музыка
Бұл эпизод үшін Бари Грей жаңа музыкалық шығарма жазды. Кейінгі эпизодтарда музыкалық сүйемелдеу жасау кезінде осы эпизодтың тректері басқа төрт Грейдің шығармаларынан гөрі көбірек қолданылады. Жерде екі Хеленаның кездесуі кезінде, «UFO» сериалынан (авторы – Грей) электрондық музыка трегі естіледі.
Өндіріс
"Бір уақытта, бір жерде" Джонни Бёрннің сериал үшін жазған алғашқы түпнұсқа сценарийі болды, оның алғашқы алты апталық "Космос: 1999" өндірісіне қатысу мерзімі толық уақытты сценарий редакторы болып ұзартылды. Ол Альфандарға болатын ең жаман нәрсе – "ғарыштағы ақылсыз бұлт немесе бөлшектер даулына" тап болу, олардың денелерінің көшірмелерге айналуы деген тұжырыммен бастады. Осы тұжырым эпизодтың негізгі ойын қалыптастырғаннан кейін, ол Альфандардың өздерімен бетпе-бет келуімен аяқталуына жеткізетін келесі төрт актінің сюжетін ойластыруға кірісті. Соңғы түсірілім сценарийінде Кениг, Хелена және Картер қонысқа бет алғанда, күлді топырақтан көтерілген Санта-Мария спутниктік мұнарасының жоғарғы жиырма метрін кездестіретін түсірілмеген көрініс бар, осылайша қандай да бір үлкен апаттан кейін осы Жердің олардың өздеріне тиесілі екенін көрсетеді. Сондай-ақ, Күн жүйесінде он бір планета бар деген сілтеме де бар; түзетулер енгізілген нұсқада бұл сан тоғызға дейін азайтылды, осылайша олардың біздің Күн жүйесіне оралуы көрерменге анық түсінікті болды. Эпизодтың басындағы "Бұл эпизодта" деген монтажда қолданылмаған эффектінің кадры бар: қираған Жер бетінде, кішкентай металл қаптармен қоршалған екі жарқыраған геодезиялық күмбез. Бұл кадр сценарийде еске алынбаған, көрермендер бұл Жерге қоныстанғандар (мысалы, жылыжайлар) салған құрылыстар ма, әлде Бергман айтқан жойылған өркениеттің құпия қираған орындары ма деп болжауға мүмкіндік береді. Өзгерген болашақ оқиғасымен эпизод сериалдағы екі қарым-қатынастың логикалық дамуын көрсетті: "Брейкауэй" эпизодында бастау алған Кениг пен Хеленаның бірінші көріскенде туған махаббатынан құрылған некелері, сондай-ақ "Қара күн" эпизодында Сандраның ғарышкер жарының қазасынан кейін басталған Морроу мен Сандраның таза махаббаты.
Новелизация
Эпизод 1975 жылы жарық көрген Джон Ранкиннің "Бір жылдық кеңістік: 1999 жылғы Ай саяхаты" романында қолданылды.