Кіріспе

"Бір кез, бір жер" – Space: 1999 телесериалының бірінші маусымның он алтыншы бөлімі. Сценарий авторы – Джонни Бёрн, режиссері – Дэвид Томблин. Соңғы түсірілім сценарийі 1974 жылдың 20 қаңтарымен тарихталған, ал көк парақшаға түзетулер 1974 жылдың 25 қаңтары мен 1 сәуірінде енгізілді. Нақты түсірілім 1974 жылдың 2 сәуірінен 19 сәуіріне дейін жүргізілді. "Жоғалған байланыс" түсірілімі барысында екінші топтың түсірілімдері екі күн бойы, 1974 жылдың 23 сәуірінде және 25 сәуірінде өтті.

Сюжет

Бұл Альфа Ай базасындағы әдеттегі "таң". Регина Кессланн бір шаруамен Бас миссиядан өтіп бара жатқанда, бірдеңе дұрыс емес екенін сезініп, қадамын тоқтатады. Ұзақ өтпей, барлық қауым да сол түсініксіз алаңдаушылықты сезінеді. Бұған себеп әлі құралдармен анықталған жоқ: Айдың жылдамдығымен өтуіне кедергі келтіріп тұрған, құйылып айналып жатқан зор энергия массасы. Ай осы массаның қашықтығына жеткенде, аномалияның күшті гравитациялық күші оны алға тартқызады. Ай спираль ортасына құлай бергенде, барлығы да теңселіп, құлап кетеді. Жылдамдық көрсеткіштері шегінен асып, сенсорлар тоқтап қалады. Көп түрлі түсті энергия айналынан өтіп бара жатқан Айды күшті турбуленттілік соқтығысады. Регина бөлмеден қашуға тырысады, бірақ Ай аномалияның тыныш, уақыттан тыс орталығына келгенде барлық қозғалыс тоқтап, әркімнің көшірмесі пайда болады. Көшірме Ай түпнұсқадан бөлініп кеткенде, двойниктер бірінен соң бірі ажырасып, әрқайсысы түпнұсқасын ашумен қалдырады. Терезеден Хелена Расселл екінші Айдың алысқа жылдамдықпен ұшып бара жатқанын көреді. Соңында, бәрі де ақ жарықпен жоғалады – Айды қалыпты кеңістікке және Альфа халқының санасын қалпына келтіру үшін. Джон Кениг жөндеу жұмыстарын ұйымдастырып, әлі есінен танымаған Регинаға медициналық топты шақырады. Ол Виктор Бергманнан түсіндірме сұрайды. Профессор олардың ғарыш кеңістігінің мүлдем басқа аймағында екеніне таңғалады. Аномалия оларды бірнеше секунд ішінде миллиардтаған шақырымға ұшырып жіберген болуы керек. Коэниг Хеленаға диагностикалық бөлімде қосылады, онда коматоздық Регина емге жауап бермейді. Басқалар да осындай симптомдарды сезінген кезде – шок, бас ауруы, екі көзді көру – және қалпына келді, Регинаның жағдайы нашарлап келеді. Жөндеу жұмыстары жүріп жатқанда, олар Айдың жаңа Күн жүйесіне жақындап келе жатқанын біледі. Кенеттен Регина оянады, бейбағдар және дұрыс емес сөздер айтады: ол қайтадан "онда" болды, ол екі Айды көрді, бәрі қалай "онда" болды, соның ішінде Алан мен Командир де, бірақ бұл түс болған болуы керек, өйткені Алан мен Командир өлген жоқ, олар өлмеді. Хелена бұл шизофрениялық әңгімені екі адамның өлмегендігіне сендіре отырып аяқтайды. Регина еңсесі түсіп, төбеге қарап, күннің қаншалықты ыстық екенін айтады. Дәрігер қыздың қолын тексергенде, оның күн сәулесінен күйгенін байқады. Кениг Регинаның жағдайы туралы Хелленамен кездеседі. Түсіндірілмейтін күннің күйгенімен қатар, қыз өзі бір планетада өмір сүріп жатыр деп санайды; оның көзқарасы бойынша Альфадағы қазіргі өмірі енді жоқ. Хелена бұл дежавю немесе психологиялық регрессияның классикалық жағдайы деген ұсыныстарды жоққа шығарады. Реджинаның қиялының әлемі идеалды емес, әсіресе ол Кениг пен Алан Картердің өлімін жоқтап жатқан кезде. Ай жарық жылдамдығынан жылдам жүретін болғандықтан, Бергман уақыт фактор болуы мүмкін деп болжайды. Регина өткен немесе болашақ өмірде өмір сүруі мүмкін, бірақ оны қазіргі уақытта сезінуі мүмкін. Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін, Күн жүйесінің сканерлері сары жұлдызды айналып жүрген тоғыз планетаны көрсетеді. Ұзақ қашықтықтағы сканерлер таныс болып көрінетін үшінші планетаға назар аударғанда, Компьютер оның Жер екендігін растайды. Сонымен қатар Ай жылдамдығы бәсеңдеп, орбитаға қайта кіру бағытына бет алды. Жеке түрде скептик Коэниг, ол ғарыштық аномалиямен кездейсоқ кездесу оларды кеңістікте жылжытқан болуы мүмкін деп қабылдаса да, Айды Жердің айналасындағы бұрынғы орбитасын қалпына келтіру траекториясына орналастыруды елестете алмайды дейді. Бергман философиялық: ғаламда тіпті Адамның ең үлкен қателіктері (мысалы, Айды орбитадан шығару) өзгерте алмайтын негізгі тәртіп болуы керек. Регина әлі де қиял әлемінде өмір сүрсе де, ол қалпына келеді. Ол өзінің сауығып кеткенін күйеуі Аланның қайтып оралуымен байланыстырады. Ол кісінің әлі келгенін түсінгенде, қыздың көңілі қалады. Хеленаның ақтауы жағдайды тек нашарлатады. Бір сәт ойланып, дәрігер келіп кететінін уәде етеді. Ол Картерді медициналық бөлімге шақырып, оның командирмен кездесуін үзіп тастайды. Астронавт жерді барлау үшін ұшуды жіберуге уәде береді, бірақ Кенигтің шешімі түпкілікті: Ай орбитада қауіпсіз болғанша, ешкімге жер бетіне түсуге рұқсат етілмейді. Картер Реджинаның қолына түсіп, таңғалады. Бірде ол оны көргенде қуанып жылап тұрса, келесіде ол өлді деп айқайлап жатыр. Елена оны емін-еркін есін жинайды. Дәрігер таңғалған Картерге өзінің ниетін түсіндіреді: оны қайтадан көргеннің шокімен Регинаны оның ойшауынан шығару. Ол оған Регинаның әлемінен суретті көрсетеді: гүлдің арасында орналасқан геодезиялық үй және аспандағы көтеріңкі күн. Дүниежүзілік ғарыш комиссиясына – немесе кез келген жерлік станцияға – үнемі жіберілетін хабарлар жауапсыз қалады. Кениг базалық жағдайды жариялайды, операция "Экзодус" (жер бетін барлауға арналған зонд) Ай қауіпсіз жер орбитасына енгеннен кейін іске қосылатынын хабарлайды. Оның сөзін естіп, Регина қара шапаны киген кейіпкердің өзіне шақырып тұрған қорқынышты көрінеді. Ол жақындасады және оның беті өзінің екенін түсінеді, ересектеген және қайғылы. Құрылысқаннан кейін, ол қайта қарайды: беті енді бас сүйек. Қорқып, ол қашады – және оның өзінің айнадағы бейнесімен тоқтатылады. Айыққан Регина айнаны сындырып жібереді. Дәрігер Матиаспен байланыс құралының көмегімен күтім бөлімінен қашып, патрульдік қауіпсіздік күзетшісімен кездеседі. Ақылынан айырылған күйде, ол оны ұрып, оның қаруын алып қояды. Бас миссияда Айдың Жер орбитасына қайта кіргені туралы қуанышты жариялау Регинаның тоқтатылады, ол бір қолында шок тапаншасын ұстап, екіншісімен басын ұстап тұр. Гистериялық, ол оны тыныштандыруға жасалған барлық әрекеттерді қабылдамайды, оның көзі тек Картерге қараған. Қыз оның құшағына лақтырады, "Мен білдім, сен өлмедің, мен білдім" деп сыбырлайды. Ол азапта құрылып, содан кейін салбырап қалады. Ол өлді. Кейінірек Бергман Кенигке таңқаларлық жаңалықты жеке хабарлайды: олар білген әлем жойылды. Жер осінің бес градусқа бұрылуы қатты геологиялық және климаттық өзгерістерге әкелді. Тек Оңтүстік Калифорниядағы Санта-Мария деген жер ғана өмірге жарамды. Хелена оларға Регинаның мәйіттерді қарау нәтижелерін жеткізеді. Оның ойшауына ұқсас жағдайдың физикалық себебі болды – қыздың бас сүйегінде екі жеке ми болды және оның салдарынан қысым оны өлтірді. Әрі қарайғы талқылау жедел шақырумен тоқтатылады. Жерден шығып келе жатқан аспан денесі бар. Ол – олардан олардың Ай базасының навигациялық сигналы естілетін көшірме Ай. Бергман олар өзімен кездескендей екенін ойлайды. Кениг пен Картер осы басқа Айға ұшып кетеді. Олар жабдықтан айырылған, қараусыз қалған басқа Ай базасын табады – "Экзодус" операциясының нәтижесі. Әрі қарайғы зерттеулер кратер жиегінде құлаған "Игл" бар екенін көрсетеді. Құлаған кемеге кіргенде, олар олардың орындықтарына бекітілген екі өлген астронавтты табады. Шалмаларының визірлерінен шаңды сүргенде, олар өлі өзімен бетпе-бет кездеседі. Хеленаның мәйіттерді қарауынан көшірме Кениг пен Картер бес жыл бұрын, "Игл" құлағанда болған жарықтан өлгенін анықтайды. Кениг қалған көшірме Альфалықтар Санта-Марияда қоныстанды деген ойға келеді. Хелена келіседі, Регинаның "ойышауы" оларға осыны айтқан деп санайды. Егер олар өздерінің "екінші өзімен" кездессе, Регинаға болғандай жағдай оларға да болуы мүмкін деп қорқады. Алайда, күтпеген оқиғалар Кенигті "Экзодус" операциясын бастауға мәжбүрлейді. Көшірме Ай жылдамдығы артқан – олардың орбитасында қозғалып, екі күн ішінде олармен соқтығысуы мүмкін. Жерге эвакуация енді қажет болғандықтан, олар жағдайды жылдам бағалауы керек. Хелена тек Кениг пен Картердің баруы керек екенін талап етеді, өйткені олардың екінші өзі...

Музыка

Бұл эпизод үшін Бари Грей жаңа музыкалық шығарма жазды. Кейінгі эпизодтарда музыкалық сүйемелдеу жасау кезінде осы эпизодтың тректері басқа төрт Грейдің шығармаларынан гөрі көбірек қолданылады. Жерде екі Хеленаның кездесуі кезінде, «UFO» сериалынан (авторы – Грей) электрондық музыка трегі естіледі.

Өндіріс

"Бір уақытта, бір жерде" Джонни Бёрннің сериал үшін жазған алғашқы түпнұсқа сценарийі болды, оның алғашқы алты апталық "Космос: 1999" өндірісіне қатысу мерзімі толық уақытты сценарий редакторы болып ұзартылды. Ол Альфандарға болатын ең жаман нәрсе – "ғарыштағы ақылсыз бұлт немесе бөлшектер даулына" тап болу, олардың денелерінің көшірмелерге айналуы деген тұжырыммен бастады. Осы тұжырым эпизодтың негізгі ойын қалыптастырғаннан кейін, ол Альфандардың өздерімен бетпе-бет келуімен аяқталуына жеткізетін келесі төрт актінің сюжетін ойластыруға кірісті. Соңғы түсірілім сценарийінде Кениг, Хелена және Картер қонысқа бет алғанда, күлді топырақтан көтерілген Санта-Мария спутниктік мұнарасының жоғарғы жиырма метрін кездестіретін түсірілмеген көрініс бар, осылайша қандай да бір үлкен апаттан кейін осы Жердің олардың өздеріне тиесілі екенін көрсетеді. Сондай-ақ, Күн жүйесінде он бір планета бар деген сілтеме де бар; түзетулер енгізілген нұсқада бұл сан тоғызға дейін азайтылды, осылайша олардың біздің Күн жүйесіне оралуы көрерменге анық түсінікті болды. Эпизодтың басындағы "Бұл эпизодта" деген монтажда қолданылмаған эффектінің кадры бар: қираған Жер бетінде, кішкентай металл қаптармен қоршалған екі жарқыраған геодезиялық күмбез. Бұл кадр сценарийде еске алынбаған, көрермендер бұл Жерге қоныстанғандар (мысалы, жылыжайлар) салған құрылыстар ма, әлде Бергман айтқан жойылған өркениеттің құпия қираған орындары ма деп болжауға мүмкіндік береді. Өзгерген болашақ оқиғасымен эпизод сериалдағы екі қарым-қатынастың логикалық дамуын көрсетті: "Брейкауэй" эпизодында бастау алған Кениг пен Хеленаның бірінші көріскенде туған махаббатынан құрылған некелері, сондай-ақ "Қара күн" эпизодында Сандраның ғарышкер жарының қазасынан кейін басталған Морроу мен Сандраның таза махаббаты.

Новелизация

Эпизод 1975 жылы жарық көрген Джон Ранкиннің "Бір жылдық кеңістік: 1999 жылғы Ай саяхаты" романында қолданылды.