Кіріспе

Эпи (немесе Эпи, Api; бұрын Тасико немесе Вулкан аралы деп аталатын) - Вануату, Шефа провинциясындағы арал, Шепард аралдарының солтүстік жағында орналасқан. Аралдың ұзындығы солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылған, ені болса шамамен 130 км. 1986 жылы аралда 3035 адам тұрса, 2009 жылы халық саны 5200-ге жеткен.

Геология және география

Арал вулкандық текті, ал оның ең биік нүктесі – теңіз деңгейінен 833 метр биіктікке жететін Помаре тауы – төртіншілік вулкан. Ол Лопеви жанартауынан 13 шақырым қашықтықта орналасқан. Шығыс жағында көбінесе су астындағы Шығыс Эпи жанартауы жатыр. Жақын маңдағы кіші аралдар – Тефала, Намука және Ламен. Аралдың солтүстік-батыс жағасында Ламен шығанағының құмды жағажайы және оған жақын шағын Ламен аралы (500 адам тұрады) орналасқан. Шығанақта дугон мекендейтін бірнеше коралл рифтері бар. Батыс жағалауында Форленд мүйісі орналасқан. Оңтүстік-шығысында Валесдир жатыр. Солтүстік-шығысында 2000 жылы Никура қауымы құрған Никура теңіз қорғалатын аймағы бар Драммонд шығанағы орналасқан. Сондай-ақ, қара (жанартаулық) құмды жағажайлар мен үш кішкентай тұщы сулы көлдер де бар.

Тарих

Эпи XIX ғасырда Вануатудың көптеген басқа аймақтарына қарағанда одан да ауқымды халық азаюға ұшырады. Аралдың бұрынғыдан әлдеқайда тілдік тұрғыдан әртүрлі болғанына куәліктер бар. Миссионерлермен байланыс орнатудан кейін ішкі аймақтағы халық жағалаудағы елді мекендерге қоныстырылды.

Мәдениет

Эпи өзінің көлеміне қарай алуан түрлі тілдерге ие, олардың ішінде: оңтүстікте Биерия, оңтүстік-батыста Майи, батыста Баки, солтүстік-батыста Биеребо, солтүстік-батыс ұшында Ламен (сондай-ақ Ламен аралы) және шығыста Лево тілдері бар. Бұл тілдердің әрқайсысын бірнеше жүзден бірнеше мыңға дейін адам сөйлейді және олар Вануату австронезиялық тілдерінің бір тармағын құрайды. Ламен шығанағындағы Эпи орта мектебі Киуанис, Air Vanuatu және AusAID бірлескен күш-жігерімен жаңартылуда. Аралдың солтүстік жағында Ваэмали (Фалмали) жерінде пресвитериан ауруханасы орналасқан.

Экономика

Негізгі экономикалық қызмет – өзін-өзі қамтамасыз етуге бағытталған шаруашылық. Аралдың жан басына шаққандағы ЖІӨ 457 долларды құрайды. Бұрын мұнда кокос және копра плантациялары көп болған, негізінен құнарлы жағалау аймақтарында орналасқан. Бүгінде олардың көп бөлігі шағын шаруашылықтарға бөлінген, бірақ Валесдирдегі ірі плантация копра, сиыр еті және кава өндірісін жалғастыруда. Басқа дақылдарға жержаңғақ (ішкі төбелерде өсіріледі) және кава жатады. Балық аулау да маңызды рөл атқарады. Үкімет балық аулаудың тиімділігі мен қауіпсіздігін арттыру мақсатында оқытуды қолдап келеді. Туризмнің маңызы артып келеді, әсіресе Ламен шығанағы және Валесдир аймақтарында. Сара және Никура сияқты бірнеше жерлерде де тұруға жағдай бар. 2007 жылдан бастап Жаңа Зеландияда «Танылған маусымдық жұмыс беруші» (RSE) схемасы енгізілгеннен кейін, Жаңа Зеландияның бау-бақша шаруашылықтары Тынық мұхиты аралдарынан, соның ішінде Вануатудан маусымдық жұмыс күшін тарта алады. Жаңа Зеландияның бірнеше кәсіпорны Эпиден, негізінен Ламен шығанағы аймағынан RSE жұмысшыларын жұмысқа алды. Жыл сайын 50-ден 80-ге дейін жұмысшылар жұмысқа тартылады. Бұл жұмысшылар жылына жеті айға дейін Жаңа Зеландияда бау-бақша шаруашылығында маусымдық жұмыс істейді және кезең аяқталған соң үнемдеген ақшаларымен отанына оралады. Бұл схема бойынша жұмыс істейтін адам жеті айлық жұмыс кезеңінде шамамен 450 000 вату үнемдей алады деп күтілуде. Бұл жергілікті экономикаға айтарлықтай қаржылық көмек көрсетіп, көптеген тұрғындар мен олардың отбасыларының тұрмыс жағдайын жақсартты.

Көлік

Аралда екі әуежай бар, біреуі солтүстік-батыста, Ламен шығанағы әуежайы, ал екіншісі оңтүстік-батыста, Валесдирде орналасқан. Екеуі де Belair және Air Vanuatu авиакомпанияларымен аптасына бес рет қызмет көрсетеді. Аралға кемемен де баруға болады. Аралда қарапайым, асфальтталмаған жолдар бар, бірақ көлік құралдары аз.