Кіріспе

Аталия (HWV 52) – Жан Расиннің «Аталия» пьесасы негізінде Сэмюэл Хамфристің либреттосына Джордж Фридерик Гендельдің ағылшын тіліндегі ораториясы. Бұл туынды 1733 жылы Оксфордтағы Publick Act үшін жазылды – Оксфорд университетінің бітіру салтанаты, ол Генделге құрметті доктор дәрежесін ұсынған (бірақ ол одан бас тартты). Сюжет Киелі кітаптағы Аталия патшайымның тарихына негізделген. Гендельдің ағылшын тіліндегі үшінші ораториясы – «Аталия» 1733 жылдың 7 маусымында аяқталды және алғаш рет 1733 жылдың 10 шілдесінде Оксфордтағы Шелдониян театрында орындалды. «The Bee» газеті (14 шілде 1733 жыл) бұл қойылымның «зор ықыласпен қарсы алынғанын және осы мырзаның ең танымал туындыларымен теңестірілгенін» хабарлады: «3700 адам қатысты». «Аталия» алғаш рет 1735 жылдың 1 сәуірінде Лондондағы Ковент-Гарден театрында қойылды.

Драматис персонаи

Роль: 1733 жылғы Оксфорд қойылымы, 1735 жылғы Лондон қойылымы Аталия, Яһуда патшайымы және Ахав пен Езавельдің қызы сопрано Миссис Райт Сесилия Йонг Жосабет, Жоадтың әйелі сопрано Анна Мария Страда Анна Мария Страда Жоас, Яһуда патшасы жігіт сопрано Мастер Гудвилл Уильям Савидж Жоад, Бас жұбыншы альт Уолтер Пауэлл Джованни Карестини Матан, Баалдың діни қызметкері, бұрын еврей діни қызметкері тенор Филипп Рочетти Джон Бирд Абнер, еврей әскерлерінің капитаны бас Густавус Вальц Густавус Вальц Жас бойжеткендер хоры Израильдіктер хоры Діни қызметкерлер мен леуіліктер хоры Көмекшілер хоры Сидондық діни қызметкерлер хоры

Қысқаша мазмұны

Аталия, Израиль патшасы Ахав пен патшайым Иезевельдің қызы, Яһуда патшасы Жорамға үйленген еді. Оның күйеуі қайтыс болған соң, Аталия Дәуіттен тараған Яһуда патшаларының әулетін жоюға ниеттенді. Ол, өзінің ойынша, таққа мұрагер болар барлық адамдарды өлтірді. Ол өзі Яһуданың патшасы болып отырды және Израиль Құдайының орнына Баалға табынуға елді бұрып, оны жалған құдайларға табынуға бастады. Бірақ, тақтың нағыз мұрагері болған Жоас басты діни қызметкер Жоад пен оның әйелі Жосабет арқылы өлімнен құтылып, "Елияқым" деген атпен олардың ұлы ретінде өсірілді.

1-ші акті

Дін мейрамы кезінде ғибадатханада яһуди халқы Құдайға дұға етеді. Бас діни қызметкер Жоад патшайым Аталияның Баалға табынуды күштеп талап етуіне қайғырады. Барлығы оның тирандық билігінен құтылу үшін дұға етеді. Сарайда патшайымды бір түс мазалайды: еврей діни қызметкері киімін киген жас жігіт оның жүрегіне пышақ қадапты. Баалдың бас діни қызметкері Матан оны сабырландырып, бұл тек түс екенін айтып, ғибадатхананы қарап шығуды ұсынады. Израиль Құдайына адал Әбенир атты сақшылар жасағының басшысы, Жоад бас діни қызметкер мен оның әйелі Жосабеттің ұлдарындай өсірген "Елияқым" баласының шындығында Дәуіттің ұрпағы, заңды патша Жоас екенін ұлтқа жариялауға дайындалып жатқанда, іздеу туралы ескерту үшін ғибадатханаға келеді. Жосабет іздеу туралы хабарды естіп алаңдап, күйзеліске түседі, бірақ күйеуі оған Құдайға сену керектігін айтады.

2-ші акті

Ғибадатханадағы яһудилер Құдайға ұлықтау әндерін орындайды. Аталия кіреді де, "Элиакимде" түсінде оны пышақтаған баланың келбетін көріп, үрейленеді. Ол балаға сұрақ қойып, ол жетім екенін білген соң, оны өрбітуге ұсыныс жасайды, бірақ ол оның сияқты бұтқа табынушымен жақын қарым-қатынас жасау ойын жек көреді. Аталия ашуға булып, осы баланы әйтеуір қолға түсіруге ант етеді. Жосабет көңілі құлазып, қайғыға батқанда, Жоад оны Құдайға сенуге кеңес береді. Хор кінәлілердің жазасыз қалмайтынын айтады.

3-ші акт

Құдай Жоадқа Аталияның құлайтынын білдіреді. Ол және Жосабет бала ""Элиакимге"" ол шын мәнінде Жоас, заңды патша екенін түсіндіріп, оны тәждікке көтереді, халық ынталы түрде қолдап мақтайды. Аталия кіріп, баласын өзіне беруді талап етеді, ал ол тәждікке көтерілгенін естігенде, мемлекетке қарсы көтеріліс жасағандарды жазалауға бұйрық береді, бірақ оның сарбаздарының барлығы оны тастап кетеді. Тіпті Баалдың бас жұбасы Матан да, Израиль Құдайы жеңіске жеткенін жариялайды. Аталия өліміне кесілгенін сезінеді, бірақ өлімге бет бұрылғанда, тіпті қабірден де кек алуға ант етеді. Барлық ел заңды патшаны және шын Құдайды мақтайды.

Либреттоның тақырыбы

Аталияның биліктен тайдырып, зұлымдықпен үкім сүрген монархты құлату туралы Киелі кітаптағы әңгімесі, Якобиттердің жақтастары Стюарт монархиясын қайта орнатуды ақтау үшін пайдаланды. Оксфорд сол кезде жоғары шіркеу және Якобит көңіл-күйінің орталығы болды, сондықтан Ганновер монархиясын қолдаушы Хендель сияқты композитордың осы оратория үшін тақырып таңдауы кейбір жазушыларға қызық болды.

Қорытынды

PartSceneTypeVoiceText (бірінші жолдар) 1Симфония (Allegro, Grave, Allegro) 11Ария Жосабет, гүлдейтін бикештер, мінсіз топ, барлық әндеріңізді жеткізетін әуенмен келіңіз! 11Хор Жас бикештер Көкке көтерілген әлем Жаратқан Иемізді нұрлы мерейлілікпен безендірді! 11Хор Исраилдықтар, адамзат балалары, егер біздің төңірегімізде оның барлық туындылары осылай таңғажайып болса, 11Ария Жосабет, зұлымдар оның құлшынаушыларының әндерін ырыссыздықпен басады: бірақ Салемнің лирасы мен лютні олардың мақтанды ұстанымдарымен үнсіз қалсын ба? 11Хор Исраилдықтар, зұлымдар! Зұлымдар! Сіздер бекер артық қимыл жасайсыздар! Лютні оятыңыз, лираны тартыңыз! 11Речитатив Абнер, ол өзінің ашуында ашылғанда, мақтанды қайда жасырады? 11Ария Абнер, дауыл мақтанды қорқынышқа түсіргенде, ол қараңғы, сұлу көрініс жасайды, ол гүрді күмбезде қозғайды және дауылда сергектей шабады. 11Хор Исраилдықтар, Оһ, Яһуда, оның теңдесі жоқ заңын мақтан тұтыңыз, осы қорқынышты құрметпен жарияланған! 12Речитатив Жоад, сіздің қасиетті әндеріңізді біраз уақытқа тоқтатыңыз, біздің мейрамымыз сіздің қамқорлығыңызды талап етеді; енді сіздің тұрағыңыз салтанатты салтанатты кешіктірмесін. 12Аккомпанато Жоад, О Яһуда, Яһуда! Таңдалған тұқым! Сен қандай азапқа ұшырадың! 12Ария Жоад, Уа, біз сиынатын Ие, Яһуда енді қайтып көтерілмейді ме? 12Хор Исраилдықтар, Оның мейірімділігінен дөңгелектегеніңізді естіңіз, оның руларының күрсінісін, олар сізге арнап дем алады, күрсініс, дем! 13Ария Аталия, менің төңірімде қорқынышты көріністер пайда болады! Мен қалтырап, қорқынышпен құлаймын! Жақсылықты азаптан азат ететін ұйқы тек қана патшаға қарсы келе ме? 13Речитатив Аталия, О Матан, менің жанымның абыржып, қорқынышын баса білуге көмектес! 13Речитатив Матан, неге осы ұлы жан қорқынышқа бой алдырмайды? Неге қамқорлық, қандай қауіп жақын болуы мүмкін? 13Речитатив Аталия, тіпті қазір, мен терең тыныштыққа батып, менің алдымда анамның қорқынышты түрі пайда болды; 13Ария Аталия, О Аталия, тағдырыңды сезіне дірілде! Яһуданың Құдайы сені жек көрумен қуып жүр, 13Хор Қызметшілер және Сидондық діни қызметкерлер, Құдайлар, таңдалған құдайлар патшаның майланған басына баталарын төкті, 13Речитатив Аталия, оның бейнесі осыдан кейін әлсіреп, көлеңкеге айналды. 13Хор Қызметшілер және Сидондық діни қызметкерлер, Оны шаттандыр, уа, Бағал, жұмсақ тыныштықпен, және сенің құлшылық етушіңнің патшайымды қорға! 13Речитатив Аталия, осы қорқыныштардың арасында, менің жаным қорқынышты, мен жарқыраған киімдермен жасөспірімді көрдім, 13Речитатив Матан, Ұлы патшайым, тыныш бол! Бұл қорқыныштар мен арманның тууы деп санаймын. 13Ария Матан, Жіңішке ауа, әуенді күйлер! Арыстан құшақ жаяу, Патшалық азалының қайғысын басыңыз, Ағып бара жатқанда оны жұмсақтайтыңыз. 13Ария Аталия, Ең жұмсақ дыбыстар мені жеңілдете алмайды, Ажалдың ауыр салмағы мені билейді, Үрейлер менің барлық үмітімді жояды. 13Речитатив Матан, Жылдам ғибадатханаға ұшып, осы жасөспірім жауды қай үй жасырады білуге. 13Речитатив Абнер, Мен осы қара дауылға дайындық үшін жабайы үмітсіздікке шақырамын. 13Хор Қызметшілер, Егер сен онда сатқынды көрсең, о, ол құрбандық үстелінің өлімі болсын. 14Речитатив Жоад, Менің Жосабетім! Алғыс айту уақыты, көрінеді, оның қорқынышын жояды. 14Речитатив Жосабет, О, халыққа айт, мен жиі сұрағандай, мен өлімнен патшалық сәбиді қалай сақтап қалдым. 14Речитатив Абнер, Тірі Құдайдың діни қызметкері! Мен мақтаныш Аталияның мақсатын уайыммен бөлісемін: 14Речитатив Жосабет, О, күтпеген ауырсынудың шок өлтіру! О, күнәсіз, менің жұмсақ қамқорлығым бекер! 14Ария Жосабет, Адал қамқорлық бекер ұзартылған, мәңгілік аяқталды сүйікті үміттер, қуаныш қоштасу жарқыраған таң! 14Абнер, сен, әсем ханшайым, қасіретіңді мойындаудан бас тарт! Ұлыңның жауы бола алмайсың. 14Речитатив Жоад, Осы қайғы, о, Жосабет, жаныңды төмендетеді; Құдай енді Яһуданың жауына бақылай алмайды ма? 14Ария Жоад, Қараңғы төрешілер, біз сіздердің барлық қорқыныштарыңызды елемейміз, Сіздердің барлық ашу-ызаларыңыз бос болады, және төменгі шатасудың соңы! 14Хор Исраилдықтар, Аллелуя! 21Хор Діни қызметкерлер, леуіліктер, Исраилдықтар және Жоад, Біздің сенім артып жүрген құдіретті күш, әрқашан өз уәдесіне сәйкес келеді; Ол осы қасиетті күнді көрінеді, қолайлы жылдың кепілі. 21Ария Жоад, Ол айнала жүретін маусымды жарқыратады, зәйтүн мен шарапты еске алады, гүлдену молдықпен жазықты жүктейді және егісті алтын дәнмен тәждейді. 21Хор Діни қызметкерлер, леуіліктер және исраилдықтар, Оның қорқынышты атына даңқ беріңіз, әр дауыс Оның мақтауын жарияласын! 21Ария Жосабет, Осы жерде гүлдейтін, табиғаттың барлық сүйкімділігін қабылдаған жер, жанды қуантушы мақтауға шақырады. 21Речитатив Абнер, Аа! Егер осы жер зұлымдықтан азат болса, Яһуда шын мәнінде құтталған болар еді! 21Речитатив Жоад, О Абнер, сен оның жауы қырылған жоқ екеніне сенімді болсаң, сенің қамқорлығыңдағы ұрпақ, 21Ария Абнер, Аа, мен сені дәлелдей аласың ба? Мен кек алуға секіріп тұрам. 21Речитатив Жоад, Менің тілегімді орындап, күнінің соңында мені қайтадан келіңіз. 22Речитатив Аталия, Менің ойларыма шатасу! Менің көзім қорқынышты көрінісімді қайтадан көрдім! Менің тамырымда суық қорқыныш жүреді. Айт, Жосабет, осы әдемі жасөспірім сенің ұлың ба? 22Жосабет, Ол менің махаббатыма лайық болғанымен, оның тууы менің еңбегім емес. 22Речитатив Аталия, Оның әкесі кім? Оның атын білдір! 22Речитатив Жосабет, Оның әкесі тек мейірімді аспан ғана. 22Речитатив Аталия, Неге сенің ынтаң осылай көрінеді? Мен оның аузынан жауапты естігім келеді. Сен қалай аталасың? 22Речитатив Жоас, Елиаким. 22Речитатив Аталия, Әкеңнің атын аш! 22Речитатив Жоас, Менде, ах, жесір, тағдырмен тасталған, және сіздің ата-анаңыз кім екенін білмеймін. 22Речитатив Аталия, Менің түсінуімше, сенің нәзік қамқорлығың мен тәрбиең сені бала кезіңде қалай сақтады? 22Ария Жоас, Құдай, оның мейірімділігі мәңгілік, оның балаларын қайғыға ұшырата ма? 22Речитатив Аталия, Менің ниетім, сүйкімді жас, сіздің лайықтылығыңызға сай келетін көрініс көруіңіз үшін: 22Речитатив Жоас, Мені Құдаймен құрметтейтін мені сіз қорлайсыз ба, мен жек көретін рәсімдермен? 22Речитатив Аталия, ханшайым, сіз тәртіпте өте жақсысыз; сіз не айтсаңыз, ол жақсы есте сақтайды. 22Ария Аталия, Менің кек алуым оянады, махаббат мені тастап кетеді, барлық жұмсақтық және мейірім алыс! Менің жауларым шатасумен табады және бүгін менің алдымда дірілдейді! 22Дуэт Жосабет, Менің руым жоғалады, мен әлсіздеймін, мен өлемін! 22Дуэт (жалғасы) Жоас, Неге? 22Дуэт (жалғасы) Жосабет, Құрметті жер менің басымды жасырады! 22Дуэт (жалғасы) Жоас, Үміт мәңгілікке жоғалды ма? 22Дуэт (жалғасы) Жосабет, Менің қайғым көтере алмаймын, мен әлсіздеймін, мен өлемін 22Дуэт (жалғасы) Жоас, Неге? 22Дуэт (жалғасы) Жосабет, Мен әлсіздеймін, мен өлемін! 22Дуэт (жалғасы) Жоас, Үміт мәңгілікке жоғалды ма? 22Дуэт (жалғасы) Жосабет, Құрметті жер менің басымды жасырады! 22Дуэт (жалғасы) Жоас, Мейірімді аспан мені қорғайды 22Дуэт (жалғасы) Жосабет, Оның ынтасы маған әсер етеді 22Дуэт (жалғасы) Жоас, Ол мені қорғайды: Үміт мәңгілікке жоғалды ма? Мәңгілікке жоғалды ма? Анданте 22Дуэт (жалғасы) Жосабет, Осы төрешінің не нұсқауы болса да, уа, Құдай, мен сенің сеніміме сенемін! 22Ария Жоас, Жаратқан Иенің қорқынышты көрінісінде, зұлымдар тек шаң ғана. Өз күштерімен мақтанғандар, бос сенімге сенім артады. 23Речитатив Жоад, Қымбат Жосабет, мен сенің қайғың алғашқы сезімімен дірілдегенімді есімде сақтаймын; 23Дуэт Жоад, Қайғыңды тоқтатыңыз, күлімдеңіз, көз жасыңыз ағып тұрмасын! 23Дуэт (жалғасы) Жосабет, Мен оның барлық мейірімділіктерін еске аламын, қуанышпен жүрегіммен, және ол бұрын берген нығметтерін жаңартпақ деп сенемін. 23Дуэт (жалғасы) Жоад және Жосабет, Осы төрешінің не нұсқауы болса да, қайта оралатын қуаныштарды жақын арада көреміз. 23Речитатив Абнер, Жоад, күнінің жартысы өткенде, осы қасиетті жерде мені күтіңіз. 23Хор Жас бикештер, Бұлтты көрініс ашыла бастады, және қуаныштар жеңілдетілген поездармен пайда болды. 23Хор Діни қызметкерлер және леуіліктер, Қайғылы жазаға шақырылғанда, кінәлілер құлайды. 23Хор Исраилдықтар, Қуан, о Яһуда, сенің Құдайыңда! Мақтанды ғана оның таяғын сезінеді, ал мейірімнің нығметі енді сен үшін дайындалған. 31Ария Жоад, Менің кеудемді қандай қасиетті қорқыныш шайқайды! Аа! Ол құдай күшін мойындады! 31Хор Бикештер, діни қызметкерлер және леуіліктер, Айырық, ұлы көруші, аспан не айтады, және біздің жүрегімізге қуанды хабар жеткізеді! 31Аккомпанато Жоад, Гармония жұмсақ үнмен дем соғып, менің қуанышымды күшейтіңіз! 31Ария Жоад, Иерусалим, енді сен зұлымдардың кінәлі билігін айыптамайсың; 31Хор Бикештер, діни қызметкерлер және леуіліктер, О, жарқыраған мейірім! С...

Жазбалар

Жобалаушылар: Аталия, Жозабет, Жоад, Джоас, Матан, Абнер
Орындаушылар, оркестр және хор
Лейбл 1986 Джоан Сазерленд, Эмма Киркби, Джеймс Боуман, Алед Джонс, Энтони Рольф Джонсон, Дэвид Томас
Кристофер Хогвуд, Көне Музыка Академиясы және Нью-Колледж хоры, Оксфорд
CD: Decca
Cat: 475 6731 dc8
1998 Элизабет Шолл, Барбара Шлик, Аннет Рейнхолд, Фридерика Холзаузен, Маркус Брутшер, Степан МакЛеод
Жоахим Карлос Мартини, Франкфурт барокко оркестрі және Юнге Кантори
CD: Naxos
Cat: 8.554364 65
2005 Симона Кермес, Ольга Пасичник, Мартин Оро, Трине Вилсберг Лунд, Томас Кули, Вольф Маттиас Фридрих
Питер Нейман, Коллегиум Картузианум және Кёльнер Каммерхор
CD: MDG
Cat: 332 1276 2
2010 Джеральдин МакГриви, Нурия Риаль, Лоуренс Заззо, Аарон Мэхлер, Чарльз Дэниелс, Дэвид Вилсон Джонсон
Пол Гудвин, Базель камералық оркестрі және Берлин вокалдық консорциумы
CD: Deutsche HMC
Cat: 88697723172