Кіріспе

Паама (паама тілі: Voum) – Вануатудың Малампа провинциясындағы шағын арал. Аралдың солтүстіктен оңтүстікке дейінгі ұзындығы шамамен 8 км, ал ең кең жері 5 км-дей. Аралдың көбісі төбелермен жабылған, солтүстігінде биіктігі 550 метрге жетеді. Паама Амбрим аралының оңтүстігіне жақын, Малакуладан шығысқа қарай, ірі белсенді жанартау Лопевиден (Ulvae, халық арасында (Кроули 1982-ге қараңыз)) 7 км батысқа қарай және Эпи аралының солтүстігіне жақын орналасқан. Күндіз Пааманың барлық көршілес аралдарын аралдың әртүрлі нүктелерінен анық көруге болады. Расында, аспан ашық түнінде Лироның қара құмды жағалауынан Амбримнің екі жанартауының қызыл жарқылы анық көрінеді. Қазірде адам тұрмайтын Лопеви аралы аралдың солтүстік-шығыс жағалауындағы Лулеп ауылынан шығысқа қарай көрінеді. Бұл белсенді жанартау шамамен екі жылда бір рет атқылап, аралдың солтүстік-шығысындағы Лулеп және Лули ауылдарының тұрғындарына елеулі қиындықтар туғызады. Қышқыл жанартау күлі бау-бақшаларға түсіп, егістікті жояды, ал натангурадан жасалған шатырларды шірітеді.

Халық саны

Бүгінде Паама аралында тұратын адамдардың көпшілігі аралдың жағалауына жақын ауылдарда тұрады және жақын маңдағы төбелерде бақшаларын өріп алады. Ауыл шаруашылығы өнімдері көбінесе жеке тұтынуға арналған, бірақ бір бөлігі Порт-Вилаға (Эфатедегі Вануату астанасы) және Луганвиллге (Эспириту-Сантодағы) сату үшін экспортталады. Лиро, аралдың кеңесі мен әкімшілік орталығы – аралдағы ең көп халқы бар ауыл. Жағалаудан шамамен жүз метр биіктікте орналасқан кеңес ғимаратының 1900 жылдардың басында аралда тұрған пресвитериандық миссионер, пастор Морис Фретердің үйі болған дегенді айтады. Фретер 1900 жылы аралға келді, сол кезде сырттан келгендерге күдіспен қарастырылып, 39 жыл бойы 21 шіркеу салып, халықтың көп бөлігін христиан дініне өткізді. Бүгінде аралдың халқы шамамен 1600 адамды құрайды, олардың басым көпшілігі аралдың батыс жағалауында тұрады. Дегенмен, өзін паамдықтардың бірі санайтындардың саны одан әлдеқайда көп. 1999 жылғы халық санағында Вануатудың барлық айманында тұратын 7000-ге жуық адам өзін паамдық деп атады. Шындығында, Паама Вануатудағы 83-ке жуық аралдың ішінде ең көп көшіп-қоныс жасайтын арал болып табылады.

Тіл

Тұрғындар паама тілінде сөйлейді, лингвист Терри Кроули бұл тілді паама тілі деп атаған, бірақ тұрғындардың өзінде осы тілдің атауы жоқ. Бұл Шығыс Вануату тіліне жатады және Оңтүстік-Шығыс Амбрим тілімен тығыз байланысты. Дегенмен, олар соншалықты жақын емес, бір тілді білетіннің бәрі екінші тілді білетіннің сөзін толық түсіне бермейді.

Көлік

Аралдың солтүстік бөлігінде Тави ауылында орналасқан Паама әуежайының шөптесін жолағы бар. Бұл әуежайға қону және ұшу – тек батыл адамдарға ғана мүмкін, өйткені Вануатудың ең қысқа ұшу-қону жолақтарының бірі болып табылады.