Кіріспе

Кинопанорама – үш линзалы, үш пленкалы кең экранды фильм форматы. Кинопанорама бастапқыда КСРО-да «Панорама» (панорамный фильм) деп аталған, бірақ 1958 жылы Мәскеуде көрсетілімге шығар алдында аты өзгертіліп, қазіргі атауы берілді. Куба, Грекия, Норвегия және Швеция сияқты кейбір елдерде бұл формат «Совет Cinerama» деп сатылды. 1958 жылы Нью-Йорктегі Мейфэр театрында «Туған елім кең байтақ» және «Сиқырлы айна» фильмдері көрсетілген кезде, ол қысқа мерзімге «Cinepanorama» деп жарнамаланды. Кинопанораманың жұмыс принципі Фред Уоллердің америкалық Cinerama форматымен бірдей.

Шолу

Кинопанорама 1956-1957 жылдары КСРО кино және фото зерттеу институтының (НИКФИ) ғылыми-зерттеушілерімен әзірленді. Камера прототипінің бас конструкторы – Евсей Михайлович Гольдовский (1903–1971), көрнекті советтік өнертапқыш және ғалым. SKP 1 үлгісі деп белгіленген алғашқы камераның механикалық дизайны басқа патенттер бойынша жүргізілген жан-жақты зерттеулердің нәтижесінде пайда болды. Бұл патенттердің әрқайсысы «мозаикалық бейнелерді» (қозғалысты және тұрақты) түсіру және көрсетуге арналған құрылғыларды ойлап табуды қамтыды. АҚШ патент бюросына (1948 жылдан бастап) Фред Уоллер және Ричард С. Бабиш («Витарама» корпорациясы), Винтон Хох ASC, сондай-ақ Пол Стэнли Смит және Джордж Уилбер Моффитт («Смит Дитрих» корпорациясы), «Cinemiracle» форматының негізгі авторлары, үш линзалы, үш пленкалы кең экранды форматтың бәсекелесі, тіркелген. Советтік мамандар бұл патенттерге оңай қол жеткізді, себебі олар болашақ өнертапқыштар мен патенттік адвокаттарға қолжетімді болған. Бірақ, советтік жақ «Кинопанорама» камерасын шетелдік патент бюроларында тіркемеді. «Кинопанорама» мен «Cinerama» және «Cinemiracle» камераларының пленка перфорацияларында шамалы техникалық айырмашылықтар бар. «Кинопанорама» өнертабының алғашқы кезеңінде Кодак стандартының (KS 1866) «позитивтік перфорациясы» 4740 қысқа питчпен камералық негативтерді қабылдауға бейімделген, ал «Cinerama» және «Cinemiracle» камералары өздерінің модификацияланған «Mitchell» камералары үшін «Bell and Howell» (BH 1866) «негативтік перфорациясын» 4740 қысқа питчпен және «Dubray Howell» ұзын питчті «негативтік перфорациясын» қолданды. Ұлыбританиядағы Брэдфорд қаласындағы Ұлттық медиа мұражайының фойесінде орналасқан «Cinerama» камерасының бірінші прототипі бастапқыда «Dubray Howell» негативтік перфорацияларына бейімделген деген болжам бар, бірақ бұл дерек расталмады. «Кинопанораманың» алғашқы фильмі «Vast is my Native Land» («Маған туған жерім кең») Солтүстік Америкада «Great Is My Country» («Ұлы елім») деп аталып, 1958 жылдың 28 ақпанында Мәскеудегі «Мир» кинотеатрында көрсетілді. Бұл оқиға «The New York Times» газетінде жарияланды. «Кинопанораманың» екінші фильмі «Қоянды айна» Брюссельдегі «Экспо-58» әлемдік көрмесінде арнайы жүлде алды. 1966 жылға дейін үш линзалы форматта (сондай-ақ бір негативте түсірілген сегіз фильм) он екі «Кинопанорама» фильмі түсірілді. «Опасные повороты» (1962 жылы халықаралық деңгейде шығарылған) алғашқы драмалық фильм PSO 1960 деп аталатын жақсартылған «Кинопанорама» камерасымен түсірілді. Алты данасы жасалған бұл жаңа камера 27 мм-ден 100 мм-ге дейінгі фокус аралығына ие алынып орнатылатын линза жиынтығын пайдалануға мүмкіндік берді.

Кинопанорама кинотеатрлары

1958 жылдан бастап бұрынғы КСРО-да 3 фильмді (кейіннен 70 мм) Kinopanorama көрсетуге арналған немесе жаңартылған жеті кинотеатр салынды. 1958 жылдың 28 ақпанында Мәскеуде ашылған "Мир Кино" театрынан соң Ленинград және Киевте де кинотеатрлар ашылды. Кейіннен Париж қаласында (Франция) Kinopanorama кинотеатры ашылды. Бұл кинотеатрларда Кеңес Одағында жасалған және өндірілген жабдықтар қолданылды. 2023 жылғы мәлімет бойынша, Англияның Брэдфорд қаласындағы Ұлттық медиа мұражайы – үш жолақты Kinopanorama көрсетуге жабдықталған жалғыз кинотеатр болып табылады.

Қайта іске қосу

Kinopanorama үш линзалы процесі 1993 жылы Австралиядағы Fifth Continent Movie Classics компаниясымен қайта іске қосылды. Бұрынғы жазбалар лейбелінің атқарушы директоры Джон Стивен Лашер NIKFI техниктері жұмыс жасайтын күйге келтірген PSO 1960 камерасының алтыншы нөмірін сатып алды. Стивен Содербергтің "Секс, өтірік және бейнетаспа" фильмінің атауымен ойын-сауық ретінде жасалған "Тазалық, шындық және Кинопанорама" атты сынақ фильмі 1993 жылы Мәскеуде түсірілді. Содан кейін камера мен түсіру тобы Сиднейге ұшырылды. 1995 жылдың 19 наурызында Брэдфорд кең экранды фестивалінде "The Bounty" атты қысқаметражды деректі фильм көрсетілді. 1999 жылы Fifth Continent және Vision 146 SARL компаниялары Sovcolor камерасының түпнұсқа негативтерінен "Опасные Повороты" фильмінің екі катушкалық қалпына келтіруін жасады. Қалпына келтірудің премьерасы АҚШ-тың Огайо штатындағы Дейтон қаласындағы New Neon Movies кинотеатрында өтті, ал 2004 жылдың қазанында Голливудтағы Pacific Theatres Cinerama Dome кинотеатрында және 2008 жылдың 19 наурызында Брэдфорд кең экранды фестивалінде көрсетілді. Екі компания да жоғары құнға байланысты қалған бөлімдерді қалпына келтіруді тоқтатты. 2006 жылы Fifth Continent PSO 1960 камерасын BH 4740 "негативтік перфорациясы" үшін өңделген камералық негативтерді қабылдауға бейімдеді. Бұл KS "позитивтік перфорациясы" үшін енді пленка майдаланбайтындықтан болды. 2007 жылы кристалл синхронды қозғалтқыш бастапқы 24 вольттік тұрақты ток айнымалы жылдамдықты қозғалтқышты, сондай-ақ 240 вольттік 3 фазалы 50 герцтік синхронды қозғалтқышты алмастырды.