Кіріспе

Шіркеу немесе собордың аумағы

Хор, кейде квир деп те аталады, – шіркеу немесе соборда дін қызметкерлері мен шіркеу хоры үшін орындықтар қарастырылған аймақ. Ол ғибадатхананың батыс бөлігінде, негізгі зал мен алтарь және киелі нан сақталатын орын орналасқан киелі орын арасында жатады. Ірі ортағасырлық шіркеулерде хор орындықтары болған, олар шіркеу қабырғаларымен бірге орналасқан, сондықтан негізгі залдағы қауым орындықтарына перпендикуляр бұрышпен тік тұрған. Кіші ортағасырлық шіркеулерде мұндай хор архитектуралық мағынада болуы мүмкін емес, ал протестанттық реформациядан кейін салынған шіркеулерде олар көбінесе кездеспейді, бірақ готикалық қайта жаңғыру оларды ерекше элемент ретінде қайта жандандырды. Архитектуралық термин ретінде "хор" ән салатын хордың нақты орналасқан жерінен өзгеше. Олар әртүрлі жерлерде орналасуы мүмкін және көбінесе хор галереясынан, әдетте литургиялық батыс жағындағы есіктің үстінен ән салады. Заманауи шіркеулерде хор алтарь немесе мінбардың артында орналасуы мүмкін. Әншілердің орналасқан жері кейде ритуалдық хор деп аталады, бұл архитектуралық немесе құрылыс хорынан өзгеше. Арқалық хор немесе ретроквир – шіркеудің хорындағы бас алтарьдың артындағы кеңістік, онда екінші алтарь басқа алтарьға қарама-қарсы орналасуы мүмкін.

Тарих

Ерте шіркеуде киелі орын тікелей кемеге жалғастырылған. Хор кеменің шығыс бөлігі болды және ол cancelli деп аталатын экранмен немесе төменгі қоршаумен қоршалған, содан ағылшын тіліндегі chancel сөзі шыққан. Хор деп аталатын сәулеттік ерекшеліктің дамуы Константин Ұлының қуғын-сүргінінің аяқталуы және монастырлықтардың өсуі нәтижесінде пайда болған діни рәсімдердің дамуына байланысты. "Хор" сөзін алғаш рет Латын шіркеуінің мүшелері қолданды. Севильялық Изидор және Отундық Гонорий бұл терминнің "коронадан" шыққандығын, яғни дін қызметкерлерінің немесе әншілердің алдыңғы шеңберінен шыққандығын жазады. Алғаш рет пайда болған кезде хор бэмаға, яғни дін қызметкерлеріне арналған орындықтар мен жазбаларды оқу үшін рупора орнатылған кеме ортасындағы биік платформаға жалғастырылған. Бұл рәсімді Римдегі Сан-Клементе-аль-Латерано шіркеуінде әлі де көруге болады. Уақыт өте келе бэма (немесе пресвитерия) мен хор шығысқа қарай қазіргі орнына жылжыды. Кейбір шіркеулерде, мысалы Вестминстер соборында, хор құрбандық үстелінің артындағы апсидада орналасқан. Хордың сәулеттік ерекшеліктері оның дін қызметкерлерінің монастырь бауырластығы немесе канондық бөлімдері арқылы діни қызметтер орындалатын жер ретіндегі қызметіне жауап ретінде қалыптасты. Хор шіркеудің дін қызметкерлеріне арналған бөлігі саналды, ал хор мектебінің хоршылары осы мақсатта дін қызметкерлерінің құрамына кірді. Реформациядан кейін, тіпті үлкен шіркеулер мен соборларда дін қызметкерлерінің саны азайды және халық хорлары жиілеген кезде, оларды дәстүрлі хор орындарына орналастыруға қарсылықтар көбейді. Рупор мен рупора әдетте хордың алдында орналасқан, бірақ католик және протестант шіркеулері кейде жақсы естілуі үшін рупорды кемеге көшіреді. Орган осы жерде немесе шіркеудің басқа жеріндегі хорға орналасуы мүмкін. Кейбір соборларда бас құрбандық үстелінің артында ретро хор бар, ол шығысқа қарай, шығыс жағындағы шағын шіркеулерге (хантрилерге) ашылады. Реформациядан кейін протестант шіркеулері әдетте құрбандық үстелін (қазір көбінесе қауымдық үстел деп аталады) алға жылжытты, әдетте шіркеудің алдыңғы жағына, және көбінесе батыс жағындағы галереяға орналастырылған халық хорларын қолданды. Орта ғасырлардан сақталған шіркеулерде хор мен терең алтарьлардың артқы бөлігі аз қолданылды, ал жаңа шіркеулерде олар жиі алынып тасталды. Уағыздарға және олардың естілуіне басымдық берілгендіктен, кейбір шіркеулер өздерінің алтарьларын қауымның бір бөлігін отырғызу үшін пайдаланды. 19-ғасыр Англиясында Англия шіркеуіндегі англо-католиктердің сәулеттік қанаты, Кембридж Камден қоғамы, хорды, соның ішінде алтарьды шіркеудің қажетті бөлігі ретінде қалпына келтіру үшін күресті. Олар құрбандық үстелін ортағасырлық орнына қайтару және хорды халық хоры қолданған кезде, олар бұл мақсатқа жетті, бірақ Жоғары шіркеудің консервативті бөлігі көптеген адамдарды алтарьға кіргізуге қарсы болды. 20-ғасырдың діни рәсімдеріне қатысты әртүрлі көзқарастар үлкен шіркеулердегі құрбандық үстелдерін қауымға жақынырақ жылжытуға әкелді, ал алтарь шіркеудің аз қолданылатын бөлігі болуы мүмкін.

Отырғыштар

Хор аймағын кейде әсем ойылған және әшекейленген ағаш орындықтар алып тұрады, олар хор тақтары деп аталады, онда дін қызметкерлері қызмет кезінде отырады, тұрады немесе тізе бүгеді. Хор ұзын орындықтармен (қатар) немесе жеке хор тақтарымен жабдықталуы мүмкін. Шіркеудің қабырғаларына параллель бірнеше қатар орындықтар болуы мүмкін. Хор тақтарын (орындықтарға қарағанда) пайдалану монастырлар мен колледж шіркеулерінде дәстүрлі. Монастырлық хор тақтары көбінесе монахтар тұрғанда бүгілетін және отырғанда түсірілетін орындықтармен жабдықталған. Көбінесе бүгілетін орындықтың астыңғы жағында кішкентай ағаш орындық (misericord) болады, ол ұзақ қызмет кезінде тұрғанда сүйенуге мүмкіндік береді. Монах тағының жоғарғы бөлігі отырғанда бас тірегін, ал тұрғанда қол тірегін қамтамасыз ететіндей етіп жасалған. Монастырларда монахтардың қызмет кезінде қашан отыруға және қашан тұруға тиіс екені туралы қатаң ережелер жиі болады. Хор орындықтары приход шіркеулерінде жиі кездеседі. Әрбір орындықтың артқы жағына тізе бүгіп отыруға арналған төсемдер орнатылуы мүмкін, осылайша артында отырған адам қызмет кезінде тиісті уақытта тізе бүгіп отыра алады. Алдыңғы қатарда көбінесе хор мүшелері кітаптарын қоюға және тізе бүгіп отыруға арналған ұзын prie dieu орналасқан. Кафедральдық соборларда епископ тағы немесе кафедрасы әдетте осы кеңістікте орналасқан.