Кіріспе

Museu Nacional de Arte Antiga (muˈzew nɐsiuˈnal dɨ ˈaɾtɐ̃ˈtiɣɐ; MNAA), ағылшын тілінде National Museum of Ancient Art деп те аталады, Лиссабон қаласында орналасқан Португалияның ұлттық өнер мұражайы. МНАА-да сурет, мүсін, алтын әшекейлер, жиһаз, мата, керамика және гравюрадан тұратын 40 000-нан астам экспонат бар. МНАА 1884 жылы Португалия корольдық отбасының және Ұлттық Көркемсурет академиясының коллекцияларын көрсету мақсатымен құрылған. Ол бұрынғы Помбальдың 1-ші маркизінің Алвор Помбаль сарайында орналасқан, ол мұражайға айналдырылған кезде кеңейтілген. Мұражайдың коллекциясы Еуропа, Азия, Африка және Американың бір мың жылдан астам өнерін қамтиды және Иероним Бош, Рафаэль, Ханс Холбейн Ескі, Франсиско де Зурбаран, Альбрехт Дюрер, Домингос Секейра және Джанбатиста Тиеполо сияқты көптеген суретшілердің көрнекті туындыларын қамтиды.

Шығу тегі

Музейдің тамыры 1833 жылы Португалияда діни ордендерді тарату және монастырларды тәркілеуден басталады, осының нәтижесінде діни өнер мен әшекей бұйымдары халыққа қолжетімді болды. Либерал саясаткер Пасос Мануэльдің ұсынысымен 1836 жылы Academia de Bellas Artes ("Көркем өнер академиясы") құрылды және оның бас кеңсесі Сан-Франциско да Сиданың бұрынғы монастырында (Чиадоның жанында) орналасты. Академия негізінен жаңа суретшілерді дамытуға бағытталған болса да, сол жылы академия осы ғимараттың төменгі қабаттарында Galeria Nacional de Pintura ("Ұлттық сурет галереясы") ашты. Бұл галерея тәркіленген монастырь өнерінің ең жақсы туындыларын іріктеу, сақтау және көрсету үшін құрылған академияның қосалқы бөлімі болды. Академия комиссиясы галерея үшін шамамен 540 картинаны таңдады. Көптеген туындылар португалдықтардың діни суреттерінен құралды. 1881 жылы Академияның қызметкері Дельфим Гуедес 17 ғасырлық Жанелас-Вердес сарайын ("Жасыл терезелер сарайы") жалға алды. Бұл сарай 1759 жылдан кейін Помбал маркизі басып алған және оның інісі, кардинал-инквизитор Пауло Антонио де Карвалхо мен Мендонсаға сатқан Альвор графтарының бұрынғы Лиссабон резиденциясы еді (сондықтан ол Помбал-Альвор сарайы деп те аталады). Кейіннен көршілес Санто Альберто кармелиттер монастырына сатылған сарай 1833 жылғы таратудан кейін жеке меншікке қайтарылды. Гуедес оны 1882 жылы Лиссабонға келуі жоспарланған Лондонның Оңтүстік Кенсингтон мұражайының (қазіргі Виктория және Альберт мұражайы) ұйымдастырған Иберия әшекей өнерінің халықаралық көрмесі ("Exposição Retrospectiva de Arte Ornamental Portuguesa e Espanhola") үшін уақытша кеңістік ретінде пайдалануды көздеді.

Қор

1884 жылдың маусым айында үкімет ресми түрде Дженелас-Вердес сарайын сатып алып, оны 1884 жылдың 11 мамырында ресми түрде құрылған «Бейнелеу өнері мен археология ұлттық мұражайы» (Museu Nacional de Belas Artes e Arqueologia) деп қайта жарақтап, мемлекеттік «Орталық мұражайлардың» орналасқан жері етіп белгіледі және басқаруын Корольдік академияға тапсырды. Сент-Винсент панорамалары 1916 жылға дейін мұражайға орнатылып, қазіргі таңда оның ең танымал туындысы болып саналады. 1940 жылы МНАА көршілес Санто Альберто ескі монастырын сатып алып, оның құрылысын кеңейтіп, жаяу өткелмен байланысты қосымша ғимаратқа айналдырды. Монастырьдегі шіркеу, 18 ғасыр португал барокко өнері мен сәулетінің көрнекті үлгісі, көрмелерге қосылды.

Жинақ

Жинақ орта ғасырдан 19 ғасырдың басына дейінгі кезеңдегі сурет, мүсін, металл өнімдері, тоқыма, жиһаз, сызбалар және басқа да сәндік өнер түрлерін қамтиды. Аталған коллекциялар, әсіресе 15-ші және 16-шы ғасырлардағы туындылар, португал суретшілігінің, мүсіншілігінің және металл өнімдері тарихы тұрғысынан ерекше маңызға ие.

Мүсіндік

MNAA-ның мүсіндер коллекциясы мыңжылдықтарды қамтиды, онда ескеріштер, мүсіндер және басқа да туындылар бар, олардың төркіні ежелгі Рим, Португалия, Италия, ежелгі Египет, Испания, Франция, Бразилия және Англия сияқты елдерден келген.

Алтын бұйымдар

Португалиялық металл өнерлері мұражайдың тағы бір маңызды көрмесі болып табылады. Оның коллекциясында 12-дан 18-ғасырға дейінгі туындылар бар. Ең танымал мысалы – Белэмнің әйгілі монстрациясы. Оны драматург, актер және ақын Жиль Висенте жасаған болуы мүмкін. Монстрациядағы жазу бойынша, ол 1504-1505 жылдары адмирал Васко да Гаманың Шығыс Африкадағы Килвадан Португалияға әкелген алтыннан жасалған.

Тоқыма бұйымдары

МНАА-ның тоқыма коллекциясында Франция, Ежелгі Египет, Португалия, Үндістан және Италия сияқты елдерден келген туындылар бар.

Императорлық коллекция

MNAA-ның «Coleção de Arte da Expansão» жинағы – бұл мұражайдың бұрынғы Португалия империясынан, Америка, Азия және Африкадан жиналған өнердің кең ауқымды коллекциясы.

Жиһаз

МНАА-ның жиһаз коллекциясы бірнеше ғасырды қамтиды және негізінен Франция, Италия, Португалия және португалдық Үндістаннан алынған. Ең танымал коллекциялар – португалдық патшалық резиденцияларынан және бұрынғы португал империясынан әкелінген жиһаз.

Керамика

МНАА-ның керамика мен фарфор коллекциясы бірнеше ғасырды қамтиды, көбінесе Португалия, Франция, Италия, Испания және Қытайдан әкелінген туындылар бар. Ерекше коллекцияларға Цинь әулетінің фарфоры, Испан-маврлық ыңғайлы заттары және Кальдас да Рейна керамикасы жатады.