Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1950 жылы Майкл Гордонның түсірген «Сирано де Бержерак» фильмі – 1897 жылғы француз ақыны Эдмoнд Ростанның «Сирано де Бержерак» атты жеребелі өлеңмен жазылған пьесасы негізінде түсірілген 1950 жылғы американдық комедиялық фильм. Ол сценарийдің негізі ретінде ақын Брайан Хукердің 1923 жылғы ағылшын тіліндегі бос өлең аудармасын пайдаланады. Бұл фильм Ростанның пьесасының ағылшын тіліндегі алғашқы кино адаптациясы болды, бірақ одан бұрын әртүрлі тілдерде бірнеше бейімделулер жасалған. 1950 жылғы фильмді Стэнли Крамер продюсерлік етіп, режиссері Майкл Гордон болды. Хосе Феррер «Сирано де Бержерак» рөліндегі ойнағандығы үшін «Оскар» сыйлығын «Ең үздік актер» номинациясы бойынша алды. Мала Пауэрс Роксана рөлін, ал Уильям Принс Кристиан де Неувиллеттің рөлін сомдады. Фильм 1980 жылдардың ортасында авторлық құқығын жойды. 2022 жылы Конгресс кітапханасы бұл фильмді «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» деп танып, АҚШ Ұлттық кино тізіліміне енгізді.
1950 film by Michael Gordon
Cyrano de Bergerac is a 1950 American adventure comedy film based on the 1897 French Alexandrin verse drama Cyrano de Bergerac by Edmond Rostand. It uses poet Brian Hooker's 1923 English blank verse translation as the basis for its screenplay. The film was the first motion picture version in English of Rostand's play, though there were several earlier adaptations in different languages. The 1950 film was produced by Stanley Kramer and directed by Michael Gordon. José Ferrer received the Academy Award for Best Actor for his starring performance as Cyrano de Bergerac. Mala Powers played Roxane, and William Prince portrayed Christian de Neuvillette. The film lapsed into the public domain in the mid 1980s. In 2022, the film was selected for preservation in the United States National Film Registry by the Library of Congress as being "culturally, historically or aesthetically significant."
Сюжет
XVII ғасырдағы Парижде ақын және ең шебер қылышкер Сирано де Бержерак (Хосе Феррер) пьесаның көрсетілуін тоқтатып, басты актер Монфлеридің (Артур Блейк) әуесқойлық стиліне шыдай алмайтынын мәлімдейді. Ашуланған аристократ, Виконт де Вальвер (Альберт Кавенс), Сираноның үлкен мұрнын қорлап, оны дуэльге шақырады. Сирано алдымен оның зиясыздығын әжуалайды, Вальверттің оны қалай айтуға болатынын көптеген тапқыр жолдармен оңдайды (көрермендердің әжуасымен). Содан кейін ол сол сәттегі жағдайға арналған баллада жазып, қылышпен шайқас кезінде оқиды. Соңғы жолмен ол қарсыласын жаралайды. Сираноның досы, Гаскония гвардиясының капитаны Ле Бре (Моррис Карновский), оның құрбанының достарының күшті жауы болғанын ескертеді, бірақ ол алаңдамайды. Ле Бре Монфлюриді жек көруінің нақты себебін білуді талап еткенде, Сирано актердің өзінің сұлу туысы Роксанаға (Мала Пауэрс) күлімсірегенін көргенде қызғанышқа ұшырағанын мойындайды. Ол оған ғашық екенін айтады, бірақ мұрнының кесірінен оның сезіміне жауап ала алмайтынына үмітсіз. Роксананың таңертең онымен кездесуге шақырғанын естігенде, ол әрекет етуге батыл түседі. Содан кейін нан қуырушы және ақын Рагуэно (Ллойд Корриган) одан көмек сұрайды. Рагуэно өзінің өлеңдерімен қорлаған ақсүйек графы Де Гиштің (Ральф Клэнтон) оған сабақ беру үшін жүздей қарақшы жалдағанын біледі. Сирано оны ертіп барып, сегіз қарақшыны өлтіріп, қалғандарын шашыратады. Келесі күні Роксанаға сезімін білдіруге үлкермей, ол оған әдемі күзетші Кристиан де Нёвильеттке (Уильям Принс) ғашық болғанын айтады, тіпті онымен сөйлеспегенін де мойындайды. Сирано қайғысын жасырып, оған көмектесуге келіседі. Сирано оның гвардия бөліміндегі жас жігітпен достық қарым-қатынас орнатады және оның Роксанаға ғашық екенін, бірақ онымен сөйлесуге сөз таппайтынын біледі. Оған көмектесу үшін Сирано Роксанаға Кристианның махаббат хаттарын жазады, ол оларға қарсы тұра алмайды. Кейін Кристиан одан әрі көмекке мұқтаж емес екенін түсініп, Роксанамен бетпе-бет сөйлесуге тырысады, бірақ сәтсіз аяқталады, ал Роксана ашуланып үйіне қайта кіреді. Сирано бұталарда жасырынып, оны құтқаруға асығады, бірақ бұл жолы Кристианның дауысын еліктеп, Роксанамен оның балконынан сөйлеседі. Ол өте шешендікпен сөйлейді, тіпті Роксанадан Кристианға сүйіспеншілікпен сүйісқан сүйіспеншілік алды. Роксанаға қысым жасайтын өркөкірек граф де Гиш оған үйленуге қысым жасағанда, Сирано оны Кристианға үйленуге жеткілікті уақыт қалдырады. Ашуланған Де Гиш, Кристианның командирі, оны испандықтарға қарсы соғысқа бірден қатысуға бұйрық береді, бұл жұптың үйлену тойын бірге өткізуіне кедергі келтіреді. Де Гиш Сираноны да қол астына алып, соғыстағы жүріс-тұрысымен қылышкердің құрметіне ие болады. Сирано Роксанаға күнделікті Кристианның хаттарын жібереді. Роксана күйеуін лагерьде көріп, енді оны тек сыртқы келбеті үшін ғана емес, сонымен қатар оның сөздері үшін де жақсы көретінін, тіпті ол келбетсіз болса да жақсы көретінін айтады. Кристиан оның шын мәнінде Сираноны жақсы көретінін түсінеді, сондықтан оның бәсекелесін Роксанаға шындықты айтуға және олардың арасынан таңдау жасауға келісімін сұрайды. Бірақ мүмкіндік пайда болмас бұрын, Кристиан қауіпті миссияға ерікті түрде қатысады және қаза табады, Сираноны үнсіз қалдырады. Роксана қайғырып, монастырға кіреді. Жылдар өтеді, Сирано Роксананы апта сайын көріп тұрады, әскери қызметтен зейнеткерлікке шығып, ақсүйектерді мазақтайтын сатирикалық мақалалар жазады. Де Гиш, сондай-ақ, онымен достық қарым-қатынас жасап, Сираноны құрметтей бастады, ол Сираноға қарсы жоспар құрған сарай қызметкерінің сөзін естіп қалды. Де Гиш Роксанаға Сираноның өміріне қауіп төнуі мүмкін екенін ескертеді. Бір түні Сирано тұраққа түсіріледі; ақын аттың басынан жарақат алады. Өлімге жақын тұрып, ол жарақаттарын жасырып, Роксанамен соңғы рет кездесуге барады. Оның Роксанаға деген құпия махаббаты, ақыры, оның сақтаған соңғы махаббат хаттарын жадынан оқып бергенде ашылады, бірақ ол тым кеш болады. Сирано алдымен санасы шатасып, содан кейін қайтыс болады, Роксананы екінші рет аза тұтуға қалдырады.
In seventeenth century Paris, poet and supreme swordsman Cyrano de Bergerac (José Ferrer) stops a play from being shown because he ostensibly cannot stand the bombastic style of the principal actor, Montfleury (Arthur Blake). An annoyed aristocratic fop, the Vicomte de Valvert (Albert Cavens), provokes him into a duel by tritely insulting Cyrano's enormous nose. Cyrano first mocks his lack of wit, improvising numerous inventive ways in which Valvert could have phrased it (much to the amusement of the audience). He then composes a ballade for the occasion on the spot and recites it during the sword fight. With the last line, he stabs his opponent. Cyrano's friend Le Bret (Morris Carnovsky), Captain of the Gascony Guards, warns him he has made powerful enemies of his victim's friends, but he is unconcerned. When Le Bret presses him to reveal the real reason he hates Montfleury, Cyrano admits that he became jealous when he saw the actor smiling at his beautiful cousin Roxane (Mala Powers). He confesses that he is in love with her, but harbors no hope of it being returned because of his nose. When he receives a request from Roxane to see her in the morning, he is finally emboldened to act. Then pastry chef and fellow poet Ragueneau (Lloyd Corrigan) approaches him for help. Ragueneau has learned that a nobleman he had mocked with his verses, the Comte De Guiche (Ralph Clanton), has hired a hundred ruffians to teach him a lesson. Cyrano escorts him, kills eight of the horde, and drives off the rest. The next day, before he can tell Roxane of his feelings, she informs him that she has fallen in love with a handsome guardsman, Christian de Neuvillette (William Prince), though she has not even spoken to him. Cyrano hides his devastation and agrees to help her. Cyrano befriends the young man, who is in Cyrano's guards' unit, and discovers that he is infatuated with Roxane, but is too inept with words to woo her. To help him, Cyrano composes Christian's love letters to Roxane, which she finds irresistible. Later, Christian decides he wants no more help and tries to speak to Roxane face to face, but fails miserably and she re enters her house in an angry huff. Cyrano, hiding in the bushes, comes to his rescue, but this time by imitating Christian's voice and speaking to Roxane from under her balcony. He is so eloquent that he (unintentionally) wins a kiss for Christian from Roxane. When the arrogant Comte De Guiche, who is also wooing Roxane, pressures her to marry him, Cyrano delays him long enough for her to wed Christian instead. Furious, De Guiche, Christian's commander, orders him to join his unit immediately for a war against the Spanish, preventing the couple from spending their wedding night together. With Cyrano under his command as well, De Guiche earns the swordsman's respect by his conduct in the war. From the field, Cyrano sends Roxane letters every day, supposedly written by Christian. Roxane visits her husband in camp and tells him that she now has fallen in love with him not merely for his looks but because of his words, and would love him even if he were ugly. Realizing that she really loves Cyrano, Christian gets his rival to agree to tell Roxane the truth and let her decide between them. But before the opportunity arises, Christian volunteers for a dangerous mission and is fatally wounded, silencing Cyrano. Roxane enters a convent in mourning. Years pass, with Cyrano visiting Roxane weekly, having retired from the military and writing satirical articles mocking the nobility. De Guiche, who has also befriended her and has come to respect Cyrano, has overheard a courtier plotting against Cyrano. De Guiche warns Roxane that Cyrano's life may be in danger. One night, Cyrano is lured into an ambush; the poet is run down by a carriage. Near death, he hides his injuries and goes to keep his appointment with Roxane for the last time. His secret love for Roxane is finally revealed when he recites from memory the last of his love letters, which she has kept, but it is too late. Cyrano first slips into delirium, then dies, leaving Roxane to mourn a second time.
Өндіріс
Фильм көптеген костюмді драмаларға қарағанда едәуір төмен бюджетпен түсірілді, себебі продюсерлер оның кассада сәтсіздікке ұшырауынан қорқып еді (әрі осылай болды). Декорациялардың қарапайымдылығы камера бұрыштары мен жарықтандыру арқылы жасырылады. Өндірістің дизайны аса күрделі болмағанын жасыру үшін жиі қараңғылық қолданылады. Фильм сол кездегі жаңа Western Electric магниттік дыбыс жазу жүйесін қолданған алғашқы туындылардың бірі болды, ол 1953 жылға қарай кеңінен таралды және стерео дыбысты жазу мен көшіру үшін қажетті жағдай жасады.
The film was produced on a significantly lower budget than most costume dramas, because the producers were afraid that it would fail at the box office (it did). The sparseness of the sets is concealed by camera angles and by the lighting. Darkness is frequently used to hide the fact that the production design was not especially elaborate. The film was one of the first to employ the then new Western Electric magnetic sound recording system, which would become commonplace by 1953 and which was a necessity for stereo sound recording and reproduction.
Сценарийге қосымшалар
Карл Форман жазған фильмнің сценарийі негізінен пьесаға және Брайан Хукердің аудармасына адал болды, бірақ 113 минутқа дейін қысқартылды (Сайрано сахнада екі жарым сағаттан астам уақыт ойнайды). Дегенмен, Форман фильмге түпнұсқа пьесаның бес актісі арасындағы байланысты жақсарту үшін енгізілген екі-үш қосымша эпизод үшін өзінің диалогын қосты, және бұл диалогтар өлең түрінде емес. Ле Бре мен Карбон де Кастель Жалюстің, сондай-ақ Рагуэно мен Линьердің (бірақ Рагуэно фильмде мас емес) кейіпкерлері біріктірілді. Осының салдарынан Ле Брет фильмде пьесадағыдан гөрі әлдеқайда маңызды рөлге ие, ал Рагуэноның рөлі сәл кеңейтілді, өйткені оны Сайрано жекпе-жектің барысында жеңген жүздей қарақшылар қорқытады. Бұл жұдырыққа түсу фильмде көрсетіледі, ал пьесада ол I және II актілер арасында сахнадан тыс өтеді. Атаусыз кардиналдың (сыртқы түріне қарағанда Ришелье) рөлі фильм үшін арнайы жазылған. Фильмде Сайрано пьесадағыдай құлап жатқан ағаштан емес, шабуылдың бөлігі ретінде аттың басуынан қаза табады. Жүз қарақшыға қарсы күрес сияқты, Сайраноға жасалған өлімге әкелген шабуыл да сахнадан тыс емес, экранда көрсетіледі (пьесада ол IV және V актілер арасында өтеді). Шабуылға дейін фильмде оның жаулары оны «жағдайлық» өлтіру мүмкіндігін талқылайтын жаңа эпизод бар.
The screenplay for the film, written by Carl Foreman, was mostly faithful to the play and to Brian Hooker's translation, though it was trimmed to 113 minutes (Cyrano plays for more than two and a half hours onstage). However, Foreman did add his own dialogue for two or three additional scenes inserted into the film for better continuity between the five acts of the original play, and these are obviously not in verse. The play characters of Le Bret and Carbon de Castel Jaloux were combined, as were those of Ragueneau and Ligniere (although Ragueneau is not a drunk in the film). Le Bret consequently has a much larger and more important role in the film than in the play, and Ragueneau's role is slightly increased by his being the one threatened by a hundred ruffians that Cyrano fights off. The fight is shown in the film; in the play it takes place offstage between Acts I and II. The role of the unnamed cardinal (Richelieu, to judge from his appearance) was specially written for the film. In the film, Cyrano dies after being trampled by a carriage as part of an ambush rather than by being hit on the head by a falling log as in the play. As with the fight against the hundred ruffians, the fatal attack on Cyrano is shown onscreen rather than taking place offstage (in the play it takes place between Acts IV and V). Previous to the attack, there is a new scene in the film in which his enemies are seen discussing the possibility of his being killed in a so called "accidental" way.
Қабылдау
Фильмнің төмен бюджеті, сахналық безендірілуі, сондай-ақ кейбір қосалқы актерлері үшін сыналып, жамандалса, Феррердің ең ұлы рөлі деп есептелген керемет ойыны үшін ол барлық жағынан мақтауға ие болды. The New York Times газетінің кино сыншысы Босли Кроутер Феррерді жоғары бағалап, ол "Ростанның поэзиясын экранда санаулы ғана актерлерге берілгендей байлықпен және айқындықпен жеткізеді" деді. Time журналы да фильм туралы ара-жібір пікір білдірді. Ол Феррерді "Ростанның өзін-өзі құрбан ететін, өзін-өзі қаһармандыққа жетелейтін кейіпкерінің өзінің бейнесі" деп сипаттады, ал пьесаның "ашық сезімталдығының жұмсақ ядросын, шексіз жомарттығын, аяусыз батырлығын" сынады. Дегенмен, ол Пауэрске ("бірқалыпты жақсы қолдау") және Принске ("тілі шешілмейтін христиан рөлінде жақсы ойнайды") Кроутерге қарағанда көбірек мейірімділік танытты. Фильм 300 000 долларлық зиянға ұшырады.
If the film was decried for its low budget, stagy look, as well as for some of its supporting actors, it was almost universally admired for Ferrer's star performance, in what is acknowledged to be his greatest role. The New York Times film critic Bosley Crowther praised Ferrer, stating that he "speaks the poetry of Rostand with richness and clarity such as only a few other actors have managed on the screen." Time also gave the film a mixed review. It called Ferrer "the very embodiment of Rostand's self sacrificing, self dramatizing hero" while deriding the play's "soft core of unblushing sentiment, unstinted gallantry, unending heroics". However, it was more kind than Crowther to Powers ("uniformly good support") and Prince ("does well as the tongue tied Christian"). The movie recorded a loss of $300,000.