Кіріспе

Құрылып қалған динозаврлар туысы

Тархия ("ақылды" деген мағына береді) – Монголияның соңғы бор кезеңінен табылған, шөппен қоректенетін анкилозаврид динозаврының туысы.

Ашылуы және атауы

1970 жылы поляк-монғол экспедициясы Хулсан маңында анкилозаврдың бас сүйегін тапты. 1977 жылы Тереза Марянская Tarchia kielanae түрін атады және сипаттады. Туыстың атауы монғол тіліндегі тархи (тархи, "ми") және латын тіліндегі ~ia сөздерінен алынған, бұл мидың көлемі туысқан Saichania-дан үлкен деп есептелді. Аталған атау экспедиция жетекшісі, профессор Зофия Килан Яворовскаяның құрметіне берілген. ZPal MgD I/111 голотипі Моңғолияның Немегт алабындағы Жоғарғы Бор кезеңіне (мүмкін Кампан-Маастрихт) жататын Барун Гойот формациясында (бұрын "Төменгі Немегт төсектері" деп аталған) табылған. Ол бас сүйектің шатырынан, ми қуысынан және бас сүйектің артқы бөліктерінен тұрады. Марянская үш қосымша үлгіні атады: ZPAL MgDI/43, үш "еркін" құйрық омыртқасы, құйрық клубының "сабының" он екі құйрық омыртқасы және бір сүйекті қалқаншасы бар үлкен посткраниалды қаңқа; ZPAL MgDI/49, оң жақ иық сүйегі; және PIN 3142/251, бас сүйегі бар, әлі сипатталмаған қаңқа. Tarchia – геологиялық жағынан Азиядағы белгілі барлық анкилозаврид динозаврларының ең жасы. 1977 жылы Татьяна Туманова екінші түрді атады: Tarchia gigantea. Бұл 1956 жылы Малеев ашқан Dyoplosaurus giganteus түрінің қайта аталған түрі, ол PIN 551/29 үлгісіне негізделген. 1987 жылы Туманова екі түрдің де бірдей екендігіне келді. Бұл Dyoplosaurus giganteus-ты Tarchia kielanae-нің үлкен синониміне айналдырады. Бұл жалпы қабылданды және Tarchia gigantea әдеттегі түр атауына айналды, Tarchia kielanae орнына жаңа комбинация ретінде. Алайда, Виктория Меган Арбурдың соңғы зерттеуі D. giganteus монғолдық Кампан-Маастрихт кезеңінің соңғы сатыларындағы басқа анкилозаврлардан ажыратылмайтынын және сондықтан nomen dubium екенін көрсетті; зерттеу Tarchia kielanae атауын қайта жаңғыртты. Арбур бұрын Dyoplosaurus giganteus және кейіннен Tarchia gigantea деп аталған, құйрығы мен клубы бар ZPAL MgD I/113 үлгісінің D. giganteus голотипінен өзгеше екенін анықтады. Арбурдың зерттеуі сондай-ақ 1977 жылы Туманова Tarchia-ға жатқызған PIN 3142/250 үлгісінің, ықтимал, Saichania-ға тиесілі екенін көрсетті. Бұл Tarchia туралы қалыпты көзқарасты түбегейлі өзгертеді, өйткені бұл үлгі ең жақсы сақталған және көптеген суреттер, мұражай экспонаттары және ғылыми зерттеулер осы үлгіге негізделген. Арбур Tarchia-ның голотипінің 2009 жылы Майлз және Майлз сипаттаған Minotaurasaurus-тің ерекше белгілерімен ортақ екенін анықтады, соның салдарынан соңғысы Tarchia-ның кіші синонимі екеніне келді. Кейіннен, 2016 жылы Пол Пенкальски мен Татьяна Туманова жүргізген зерттеуде PIN 3142/250 үлгісінің маңызды анатомиялық айырмашылықтарға байланысты Saichania-ға жатпайтыны, бірақ оның орнына Tarchia-ның жаңа түрін білдіретіні көрсетілді, T. teresae. Зерттеу Minotaurasaurus-ты да жеке туыс ретінде мойындады. 2021 жылы Джин Янг Парк және оның командасы T. tumanovae деп аталатын Tarchia-ның жаңа түрін атады, ол MPC D 100/1353 голотипімен белгілі, ол жартылай қаңқадан және оған қосымша бас сүйектен тұрады. Ол Hermiin Tsav орнындағы Nemegt формациясынан табылған, бұл оны T. teresae-мен бірдей кезеңде жасағанын көрсетеді.

Сипаттама

Тархия – орташа мөлшердегі анкилозавр, оның типтік түрі T. kielanae ұзындығы және салмағы болған. Егер ZPAL MgD I/113 шындығында осы туысқа жатса, онда ол ұзындығы бар жеке тұлғаға тиесілі болар еді. Анкилозаврид ретінде Тархияның денесі кең, төмен орналасқан, ал аяқтары қысқа және мықты болған. Денесін остеодермдер деп аталатын тері сүйектері қорғаған. Ол, әдетте, жыртқыштардан белсенді қорғану үшін сүйекті дөңгелек құйрыққа ие болған. Тархия бұрын Сайханиядан салыстырмалы түрде үлкен базикраниум, бірікпеген парокципитальді процесс және төртбұрышты сүйек байланысы, сондай-ақ PIN 3142/250 негізінде премаксиллярлық рострумның жоғарғы жақ сүйектеріндегі тіс қатарлары арасындағы ең үлкен арақашықтықтан кең болуы бойынша ерекшеленді. 2014 жылы Арбур Минотауразаврдың голотипінен ғана белгілі екі қосымша ерекшелік туралы хабарлады: бас бөлігі жоғарыдан көрінеді; және сквамоздық мүйіздің алдыңғы және сыртқы жағында терең ойыс жүреді, ал алдыңғы бөлігінде артқы суперорбитальда орналасқан қосымша остеодермді қоршап, терең қуыс құрайды. Бұл, мүмкін, голотиптік үлгіге қатысты емес, себебі голотипте тістер сақталмаған.