Франсиску Серрау: Малаккадан Малуку аралдарына саяхатшы

Кіріспе

Португалдық зерттеуші (1521 жылы қайтыс болды)

Франсиско Серрао (1521 жылы қайтыс болды) – португалдық зерттеуші және Фердинанд Магелланның туысы болуы мүмкін. Оның 1512 жылғы саяхаты – қазіргі Индонезия және Шығыс Үндістан арқылы Малаккадан шығысқа қарай жасалған еуропалықтардың алғашқы теңіз сапары еді. Ол Тернаттың билеушісі Баян Сыррулланың сенімді адамына айналып, оның жеке кеңесшісі болды. Ол Магеллан қайтыс болған шамамен сол уақытта Тернатта қайтыс болды.

Үндістанға саяхат

Серрао 1511 жылы Малукудағы Банда дәмдеуіш аралдарын табу үшін Малаккадан Афонсо де Альбукерке жіберген үш кеменің бірінің капитаны (және Антонио де Абреудің басқаруымен екінші) болды. Банда – бұл мускат жаңғағы мен мацтың, дәмдеуіштердің, дәрі-дәрмектердің және консервілеуші заттардың жалғыз көзі болатын, сол кезде Еуропа нарықтарында жоғары бағаланған өнімдер. Португалдар араб саудагерлеріне тәуелді болмай, осы көзді өз бақылауына алуды көздеді, себебі олар бұл дәмдеуіштерді венециялықтарға тым қымбатқа сатқан. Малай пилоттары экспедицияны шығысқа қарай Жава арқылы және Кіші Сунда аралдары бойымен, содан кейін Амбон арқылы Бандаға қарай бағыттады. Серраоның кемесі Явадағы Гресикке тоқтағанда, ол жавалық әйелге үйленді, ол экспедицияның әрі қарайғы сапарында онымен бірге болды. 1512 жылы кемесі құлап, бірақ Амбонның солтүстігіндегі Луко Пино (Хиту) аралына жетіп үлкерді. Экспедиция Бандада шамамен бір ай бойы болды, мускат жаңғағы мен мац, сондай-ақ Бандада дамыған сауда орталығы болған гвоздиканы сатып алып, кемелерін толтырды. Серрао Бандадан шығып, жоғалған кемесінің орнына жергілікті саудагерден сатып алынған қытай джонкасында (кеме) жолға шықты. Д’Абреу Амбон арқылы жүзіп өтті, ал Серрао Малуку аралдарына бет алды. Кемеде тоғыз португалдық және тоғыз индонезиялық теңізші болды. Кеме қатты дауылда сүзіліп, кішкентай аралдың рифына шағылысты. Арал тұрғындары, кеме құлауынан қалдықтарды жинаумен әйгілі болғандықтан, кемеге қарап тұрғанда, Серраоның экипажы қарусыз, көмексіз, бірақ бай кемеден құлағандар сияқты көрінді. Олар жақындағанда португалдықтар шабуыл жасап, олардың кемесі мен экипажына иелік етті. Кездейсоқ құтқарушылар оларды Амбонға жеткізуге мәжбүр болды, онда олар Хитуға түсті. Серраоның қару-жарағы, мылтықтары және мергендік шеберлігі Хитудың күшті басшыларына әсер етті, олар Серам аралының Хоамал түбегіндегі Луху негізгі елді мекеніне қарсы соғыс жүргізіп жатқан. Португалдықтар 1511 жылы Малаккадағы қақтығыстардан кейін аймаққа явалық және малайлық кемелердің уақытша тоқтауына байланысты дәмдеуіш саудасының азайған кезінде азық-түлік пен дәмдеуіштерді сатып алушылар ретінде қарсы алынды. Олар әскери одақтастар ретінде тартылып, олардың кейінгі ерліктері бәсекелес көршілер – Тернате мен Тидорға жетті, олар қонақтардан көмек сұрап, елшілерді жіберді.

Serrão served as captain of one of three vessels (and second in overall command under António de Abreu) sent from Malacca by Afonso de Albuquerque to find the Spice Islands of Banda in Maluku in 1511. Banda was the world's only source of nutmeg and mace, spices used as flavourings, medicines and preserving agents that were at the time highly valued in European markets. The Portuguese sought to dominate the source, rather than relying on Arab traders who sold it to the Venetians for exorbitant prices. Malay pilots guided the expedition east via Java and along the Lesser Sundas before steering them north to Banda via Ambon. When Serrão's ship had berthed at Gresik on Java, he married a Javanese woman as his wife, who then accompanied him on the expedition's further journey. In 1512 his ship was shipwrecked but managed to reach Luco Pino island (Hitu), north of Ambon. The expedition remained in Banda for about one month, purchasing and filling their ships with nutmeg and mace, as well as cloves in which Banda had a thriving entrepôt trade. Serrão left Banda in a Chinese junk purchased from a regional trader to replace his lost ship. D'Abreu sailed through Ambon while Serrão went ahead towards Maluku islands. With nine Portuguese crew and nine Indonesians, the ship foundered in a squall and broke up on a reef off a small island. When the island's inhabitants, notorious shipwreck scavengers, surveyed the wreck from a boat, Serrão's crew posed as unarmed and helpless but wealthy castaways. As the scavengers drew near, the Portuguese attacked and commandeered both their craft and crew. Their inadvertent rescuers were then forced to take them to Ambon, where they disembarked in Hitu. Serrão's armour, muskets and marksmanship impressed the powerful chiefs of Hitu who were warring against Luhu, the principal settlement on Seram's Hoamal Peninsula near Hitu. The Portuguese were also welcomed in the area as buyers of food and spices during a lull in the spice trade due to a temporary disruption to Javanese and Malay sailings to the area following the 1511 conflicts in Malacca. The visitors were recruited as military allies and their subsequent exploits were heard in the rival neighbours of Ternate and Tidore who both rushed emissaries to induce the visitors to assist.

Соңғы жылдар

Франсиско Серраоның Фердинанд Магелланға жазған хаттары, португалдық Малакка арқылы Португалияға жеткізіліп, "Дәмді аралдарды" сипаттаған, Магелланды Испания королін өзінің дүние айналу сапарына қаржыландыруға көндірді. Олар кездеспес бұрын, Серрао 1521 жылы Тернатеде таңсық түрде қайтыс болды, шамамен сол кезде Магеллан Филиппинде (Мактан аралы, Себу) қаза тапты.